Supreme Court dismisses appeal on donation revocation due to failure to fulfill obligations under Greek Civil Code.

Απόφαση 1627 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Ν.T.

Αριθμός 1627/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Βασίλειο Ρήγα Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δημητρίου Λοβέρδου), Δημήτριο Δαλιάνη-Εισηγητή, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε, Χαράλαμπο Δημάδη και Γεώργιο Γιαννούλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 3 Δεκεμβρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Των αναιρεσειουσών: Χ1, Χ2, οι οποίες δεν εμφανίστηκαν ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Της αναιρεσιβλήτου: Ψ1, ως μοναδικής εξ αδιαθέτου κληρονόμου της αποβιωσάσης αρχικής ενάγουσας Ψ, την οποία εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της Μιχαήλ Τσαγκατάκης.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10.01.1997 αγωγή της αρχικής ενάγουσας Ψ, της οποίας μοναδική εξ αδιαθέτου κληρονόμος είναι η ήδη αναιρεσίβλητος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Ξάνθης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 54/1997 προδικαστική, 101/2000 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 394/2002 του Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητούν οι αναιρεσείουσες με τις από 06.11.2002 και 27.12.2002 αιτήσεις τους αντίστοιχα. Κατά τη συζήτηση των αιτήσεων αυτών, που συνεκφωνήθηκαν από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνον η αναιρεσίβλητος όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Δαλιάνης ανέγνωσε την από 21.01.2006 έκθεση του αποχωρήσαντος από την Υπηρεσία Αρεοπαγίτη Μιχαήλ Μαργαρίτη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των ενδίκων αιτήσεων αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή τους και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Οι ένδικες από 6-11-2002 και 27-12-2002 αιτήσεις αναιρέσεως εισάγονται προς εκδίκαση με τις από 13-2-2007 κλήσεις της αναιρεσίβλητης. Κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από το οικείο πινάκιο στη σειρά της δεν εμφανίσθηκαν οι αναιρεσείουσες, οι οποίες έχουν κλητευθεί νομοτύπως και εμπροθέσμως για να παραστούν κατά την παρούσα συζήτηση, αφού, όπως προκύπτει από τις ... και ... /... εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Ξάνθης ..., επεδόθησαν τη 19-7-2007 στον ως πληρεξούσιο των αναιρεσειουσών υπογράφοντα τις αιτήσεις αναιρέσεως δικηγόρο Ξάνθης Απόστολο Πασλάκη επικυρωμένα αντίγραφα των άνω κλήσεων με τις επ'αυτών πράξεις του Προέδρου του Τμήματος περί ορισμού ως δικασίμου της 3-12-2007 και με κλήση προς συζήτηση. Πρέπει, συνεπώς, παρά την απουσία των αναιρεσειουσών, να προχωρήσει η συζήτηση (άρθρο 576 παρ.2 ΚΠολΔ) και να συνεκδικασθούν οι αιτήσεις αναιρέσεως, διότι έτσι διευκολύνεται η διεξαγωγή της δίκης (άρθρα 246 και 573 παρ.1 ΚΠολΔ).

ΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 138 παρ.2 και 503 ΑΚ σε συνδυασμό προς εκείνες των άρθρων 173 και 200 του ίδιου Κώδικα προκύπτει ότι, επί καταρτίσεως εικονικής πωλήσεως καλύπτουσας δωρεά υπό τρόπο, αντικείμενο ερμηνείας είναι οι σχετικές δηλώσεις βουλήσεως στην "κανονιστική" μόνο διάστασή τους ως φορέων ενός νομικώς κρίσιμου νοήματος, ενώ η ύπαρξη της εικονικότητας και των χαρακτηριστικών στοιχείων της καλυπτόμενης δωρεάς, ως εμπειρικώς διαπιστώσιμων φαινομένων, αποτελεί μόνο αντικείμενο αποδείξεως. Ως εκ τούτου, η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, περί της συνδρομής αυτών των στοιχείων, είναι οντολογική και, άρα, εκφεύγει του αναιρετικού ελέγχου.

Εν προκειμένω, με τον πρώτο λόγο αμφοτέρων των αιτήσεων αναιρέσεως ψέγεται το εφετείο ότι, κατά παραβίαση των διαλαμβανομένων στα άρθρα 173 και 200 ΑΚ ερμηνευτικών κανόνων των δικαιοπραξιών, κατέληξε ερμηνευτικώς στην κρίση περί εικονικότητας της επίμαχης συμβάσεως πωλήσεως και περί καλύψεως από αυτή δωρεάς υπό τρόπο. 'Οπως προκύπτει όμως από την προσβαλλόμενη απόφαση, η κρίση αυτή του Εφετείου δεν είναι προϊόν αξιολογήσεως και ερμηνευτικής αποσαφηνίσεως των σχετικών δηλώσεων βουλήσεως των συμβληθέντων μερών, αλλά αποτελεί πραγματική διαπίστωση συναχθείσα από την εκτίμηση των μνημονευομένων στην ίδια απόφαση αποδεικτικών μέσων. Επομένως, ο ερευνώμενος λόγος είναι αβάσιμος, ως στηριζόμενος επί ανακριβούς προϋποθέσεως.

ΙΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 527 και 562 παρ. 2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι για να είναι παραδεκτός οποιοσδήποτε εκ των περιοριστικώς αναφερομένων στο άρθρο 559 του ίδιου Κώδικα λόγων αναιρέσεως, αν μεν ο αναιρεσείων ήταν εκκαλών, θα πρέπει ο θεμελιωτικός του αναιρετικού λόγου ισχυρισμός να έχει προταθεί στην πρωτοβάθμια δίκη και να έχει επαναφερθεί με το δικόγραφο της εφέσεως στην έκκλητη δίκη, αν δε ο αναιρεσείων ήταν εφεσίβλητος, θα πρέπει ο αντίστοιχος ισχυρισμός- και μόνο εφόσον πρόκειται για υπεράσπιση κατά της εφέσεως- να έχει προταθεί, έστω και για πρώτη φορά, στην κατ'έφεση δίκη.

Εν προκειμένω, με τον δεύτερο λόγο της από 6-11-2002 αιτήσεως αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα Χ1, επικαλούμενη το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ, μέμφεται το εφετείο για την παράλειψή του να λάβει υπόψη τον παραδεκτώς σε αμφότερους τους βαθμούς προβληθέντα ισχυρισμό της, ότι ο συνομολογηθείς τρόπος είναι άκυρος, ως αντίθετος στα χρηστά ήθη και ιδίως ως αισχροκερδής.

Στις κατατεθείσες όμως ενώπιον του πρωτοδικείου από 13-3-1997 προτάσεις της, όπως προκύπτει από την επισκόπησή τους, δεν περιέχεται σχετική εκ των άρθρων 178 και 179 ΑΚ ένσταση της αναιρεσείουσας, τότε εναγομένης και εν συνεχεία εκκαλούσας. Επομένως, ο λόγος αυτός, υπαγόμενος στη ρύθμιση του αριθμού 8 (όχι του αριθμού 1) του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος.

Με τις από 5-4-2002 ενώπιον του εφετείου κατατεθείσες προτάσεις της, η αναιρεσείουσα Χ2, αρχικώς εναγομένη και εν συνεχεία εφεσίβλητη, ισχυρίσθηκε ότι ο επίμαχος τρόπος αντίκειται στα χρηστά ήθη και είναι, ως εκ τούτου, άκυρος, διότι η αναληφθείσα με αυτόν υποχρέωση παροχής προσωπικών περιποιήσεων και φροντίδας στην υπερήλικη δωρήτρια επιβαρύνει αφορήτως την κατάσταση και δεσμεύει υπερμέτρως την ελευθερία της ίδιας (αναιρεσείουσας), η οποία, κατά τον χρόνο συνάψεως της κρίσιμης δωρεάς (4-11-1993), ήταν ηλικίας 18 ετών, εστερείτο οιασδήποτε εμπειρίας και γνώσεως ιδίως νοσηλευτικής και δεν είχε αποκατασταθεί οικογενειακώς.

Ο ισχυρισμός αυτός είναι νόμω αβάσιμος, διότι τα προς θεμελίωσή του προβαλλόμενα ως άνω περιστατικά δεν ανταποκρίνονται στις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 178 ΑΚ δεν καθιστούν δηλαδή ανήθικο τον τρόπο. Επομένως, ο δεύτερος λόγος της από 27-12-2002 αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο, υπαγόμενο στη ρύθμιση του αριθμού 8 (όχι του αριθμού 1) του άρθρου 559 ΚΠολΔ, καταλογίζεται στο εφετείο η πλημμέλεια της μη λήψεως υπόψη του ανωτέρω ισχυρισμού, είναι αβάσιμος, αφού πρόκειται για ισχυρισμό μη νόμιμο και, άρα, μη ασκούντα επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Ως προς την επίσης εκ του αριθμού 8 (όχι του αριθμού 1) του άρθρου 559 ΚΠολΔ απορρέουσα αιτίαση, ότι το εφετείο αγνόησε τον προταθέντα και στους δύο βαθμούς δικαιοδοσίας ισχυρισμό της ίδιας αναιρεσείουσας (Χ2) περί καταχρηστικής ασκήσεως, από τη δωρήτρια (αρχικώς ενάγουσα), του δικαιώματος ανακλήσεως της επίμαχης δωρεάς, ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των κατατεθεισών στην έκκλητη δίκη προτάσεών της, η εν λόγω αναιρεσείουσα δεν προέτεινε, ως εφεσίβλητη, αντίστοιχη εκ του άρθρου 281 ΑΚ ένσταση.

IV. Από τις διατάξεις των άρθρων 505 και 507 ΑΚ προκύπτει ότι, σε περίπτωση δωρεάς υπό τρόπο, ο δωρητής δικαιούται να ανακαλέσει τη δωρεά, αν ο δωρεοδόχος είτε κατέστη με βαρύ παράπτωμα αχάριστος έναντι του πρώτου ή του συζύγου ή κάποιου στενού συγγεμή του, είτε παραλείπει υπαιτίως να εκτελέσει τον τρόπο.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο δέχθηκε συναφώς τα εξής: Με το νομίμως μεταγεγραμμένο .../... συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Ξάνθης, Αικατερίνης Παγουλάτου, η αρχικώς ενάγουσα Ψ, αποβιώσασα στις 26-11-1999 και κληρονομηθείσα από την αναιρεσίβλητη (θετή θυγατέρα της), μετεβίβασε λόγω πωλήσεως, κατ'ισομοιρία, στις αναιρεσείουσες (τέκνα της θυγατέρας του αδελφού της) την ψιλή κυριότητα ενός οικοπέδου, εμβαδού 387 μ2, κειμένου στην πόλη της ..., με την επ'αυτού ισόγεια οικία, εμβαδού 146,50 μ2, αντί του αναγραφομένου τιμήματος των 4.400.000 δραχμών.

Η πώληση αυτή, συνεχίζει το εφετείο, είναι εικονική και καλύπτει έγκυρη δωρεά υπό τρόπο, συνιστάμενο στην υποχρέωση των δωρεοδόχων (αναιρεσειουσών) να παρέχουν προσωπικές περιποιήσεις, περίθαλψη και ψυχική συμπαράσταση στη δωρήτρια έως τον θάνατό της. Την υποχρέωσή τους αυτή τήρησαν για περίπου ένα έτος μετά την κατάρτιση του άνω συμβολαίου, ενώ κατά το τέλος του έτους 1994 οι γονείς των αναιρεσειουσών μετανάστευσαν στη ...

προς εξεύρεση εργασίας, κατά τις αρχές δε του έτους 1995 τους ακολούθησε η εκ των αναιρεσειουσών Χ2. Στην ... παρέμεινε μόνο η εξ αυτών Χ1, η οποία, εργαζόμενη διαδοχικώς ως "σερβιτόρα" σε καφετέριες και ως υπάλληλος σε "video club" και ασχολούμενη, παραλλήλως και κυρίως, με την προσωπική της ζωή, παραμέλησε εντελώς τη δωρήτρια και δεν ανταποκρίθηκε στις εκκλήσεις της τελευταίας να μην την αφήσει μόνη και αβοήθητη.

Επίσης, η Χ2, ακολουθήσασα τους γονείς της στη ... για εργασία, αγνόησε κατά τρόπο επιπόλαιο την άνω, ως τρόπο συμφωνηθείσα, υποχρέωσή της και επέλεξε την εξυπηρέτηση αποκλειστικώς των προσωπικών της συμφερόντων. Η ανωτέρω συμπεριφορά αμφοτέρων των αναρεσειουσών, καταλήγει το εφετείο, συνιστά υπαίτια, εκ μέρους αυτών, παράλειψη εκτελέσεως του τρόπου, και ως εκ τούτου νομίμως η δωρήτρια προέβη, με την άσκηση της σχετικής αγωγής της, στην ανάκληση της δωρεάς.

Ακολούθως, το Εφετείο απέρριψε την έφεση της Χ1 κατά της, ομοίως ως προς αυτή κρίνασας, πρωτόδικης αποφάσεως, ενώ, δεχθέν την έφεση της αναιρεσίβλητης και εξαφανίσαν την ίδια απόφαση ως προς την απόρριψη της αγωγής έναντι της Χ2, δέχθηκε και έναντι αυτής την αγωγή. Με τις εκτεθείσες παραδοχές του, οι οποίες πληρούν το πραγματικό της διατάξεως του άρθρου 507 ΑΚ και όχι τις διατάξεως του άρθρου 505 του ίδιου Κώδικα, το εφετείο δεν παρεβίασε τις εν λόγω διατάξεις, εφαρμόσαν την, πράγματι εφαρμοστέα, πρώτη εξ αυτών, διέλαβε δε στην απόφασή του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες, έτσι ώστε να καθίσταται εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των ειρημένων διατάξεων, καθώς και εκείνων των άρθρων 138 παρ.2 και 503 ΑΚ.

Επομένως, ο τρίτος λόγος αμφοτέρων των αιτήσεων και ο πέμπτος λόγος της από 27-12-2002 αιτήσεως αναιρέσεως, με τους οποίους, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αρ.1 και 19 ΚΠολΔ, αποδίδονται στο εφετείο οι ανωτέρω πλημμέλειες, είναι αβάσιμοι.

V. Από τις διατάξεις των άρθρων 138 παρ.2 , 498 παρ.1 και 503 ΑΚ συνάγεται ότι, σε περίπτωση καταρτίσεως εικονικής πωλήσεως ακινήτου υποκρύπτουσας δωρεά υπό τρόπο, ο τηρηθείς για την εικονική πώληση συμβολαιογραφικός τύπος καλύπτει όλο το περιεχόμενο της δωρεάς, η οποία άρα, ως ενιαία σύμβαση, είναι έγκυρη και ως προς τη συνομολόγηση του τρόπου (σχετ. Ολ.ΑΠ 36/1998). Επομένως, ο εκ του αριθμού 1 (όχι του αριθμού 8) του άρθρου 559 ΚΠολΔ απορρέων τέταρτος λόγος αμφοτέρων των αναιρετηρίων, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες μέμφονται το Εφετείο, κατ'εκτίμηση, ότι κατά παραβίαση των ανωτέρω διατάξεων έκρινε ως έγκυρο τον επίμαχο τρόπο, παρά τη μη κάλυψή του από τον τηρηθέντα για την εικονική πώληση συμβολαιογραφικό τύπο, είναι αβάσιμος.

Κατ'ακολουθίαν πρέπει να απορριφθούν οι αιτήσεις αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει τις από 6-11-2002 και 27-12-2002 αιτήσεις των Χ1 και Χ2, αντιστοίχως, περί αναιρέσεως της 394/2002 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης.

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 14 Ιουλίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ