Supreme Court allows appeal against appeal court ruling on interest calculation in municipal debt dispute.

Απόφαση 1624 / 2018 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1624/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αβροκόμη Θούα, Γεώργιο Αποστολάκη, Θεόδωρο Κανελλόπουλο - Εισηγητή και Κυριάκο Οικονόμου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Οκτωβρίου 2018, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δήμου Καρπάθου, που εδρεύει στην Κάρπαθο και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Χριστοδουλάκη. Του αναιρεσιβλήτου: Γ. Φ. του Μ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ηλία Αρβανιτόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-10-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2/2009 του ίδιου Δικαστηρίου και 114/2015 του Τριμελούς Εφετείου Δωδεκανήσου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 11-11-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Θεόδωρος Κανελλόπουλος ανέγνωσε την από 3-11-2017 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του παρόντος Δικαστηρίου Αρεοπαγίτη Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του μοναδικού λόγου αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία 114/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δωδεκανήσου, η οποία δέχθηκε την έφεση που άσκησε ο αναιρεσίβλητος κατά της 2/2009 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρόδου, με την οποία είχε γίνει δεκτή κατ' ουσίαν η από 15-10-2007 αγωγή του κατά του αναιρεσείοντος Δήμου Καρπάθου. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ) και είναι παραδεκτή (άρθρ. 577§1 Κ.Πολ.Δ), αφού ο αναιρεσείων προσκομίζει την υπ' αριθμ. 195/2015 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου που αποφάνθηκε υπέρ της αιτήσεως του υπό κρίση ενδίκου μέσου, ενώ, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 276 παρ. 1 του ν. 3463/2006, δεν έχει υποχρέωση να καταβάλει το προβλεπόμενο στο άρθρο 495 παρ. 4 εδάφ. ε' του ΚΠολΔ παράβολο. Κατά συνέπεια, η αίτηση αναίρεσης πρέπει να ερευνηθεί, ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (ΟλΑΠ 7/2006).

Με το λόγο αυτό ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βάσιμου της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ένσταση κλπ, ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ' ουσίαν (ΟλΑΠ 27/1998, ΑΠ 538/2012).

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών, που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν εμφανή την παράβαση (ΑΠ 531/2014).

Τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (Ολ ΑΠ 7/2006, ΑΠ 114/2016).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 529 ΑΚ, αν δεν πιστώθηκε το τίμημα, ο αγοραστής οφείλει γι' αυτό τόκους αφότου παίρνει τα ωφελήματα του πράγματος. Από τη διάταξη αυτή, που είναι ενδοτικού δικαίου, συνάγεται ότι, αν πιστώθηκε το τίμημα, δηλαδή δόθηκε στον αγοραστή προθεσμία εξόφλησης μεταγενέστερη από το χρόνο παράδοσης του πράγματος και απόληψης των ωφελημάτων του (πολιτικών καρπών ή άλλων ωφελειών), η τοκοδοσία (νόμιμος τόκος) αρχίζει να τρέχει από τότε που πέρασε η προθεσμία της πίστωσης και, κατά το άρθρο 341 του ίδιου Κώδικα, δεν απαιτείται για το λόγο αυτό όχληση, όταν η λήξη της προθεσμίας είναι ορισμένη.

Ορισμένη δε είναι η πίστωση κατά την έννοια του νόμου, όχι μόνον όταν γίνεται κατ' ευθείαν αναφορά σε ορισμένη ημερομηνία, αλλά και όταν από τη συμφωνία προκύπτει έμμεσα ο ακριβής απώτατος χρόνος εκπλήρωσης, έστω και αν ο χρονικός προσδιορισμός δεν εντοπίζεται σε ορισμένη ημέρα. Έτσι, πίστωση του τιμήματος, μετά την πάροδο της οποίας αρχίζουν οι συνέπειες του άρθρου 529 ΑΚ, υπάρχει και όταν συμφωνήθηκε ως προθεσμία πληρωμής του ένας μήνας από την παράδοση του πράγματος ή, κατ' ανάλογη έκφραση, "σχεδόν ένας μήνας".

Και στην τελευταία περίπτωση ο αγοραστής γνωρίζει ότι η ακραία ημέρα πληρωμής είναι ένας μήνας από την παράδοση σ' αυτόν των πραγμάτων και από τότε έχει υποχρέωση, αν δεν προβεί στην καταβολή, να πληρώνει τόκους. Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 7 παρ.2 του Ν.Δ. 496/1974 "περί λογιστικού των Ν.Π.Δ.Δ.", που ορίζει ότι ο νόμιμος και ο της υπερημερίας τόκος κάθε οφειλής του νομικού προσώπου ανέρχεται σε 6% ετησίως και άρχεται από της επιδόσεως της αγωγής, σε συνδυασμό και με τις διατάξεις των άρθρων 340, 341, 345, 346 ΑΚ και 221 παρ. 1 γ ΚΠολΔ, προκύπτει ότι, για την έναρξη της υποχρεώσεως των Ν.Π.Δ.Δ.

να καταβάλλουν τόκους επί των πάσης φύσεως προς τρίτους οφειλών τους, δεν αρκεί εξώδικη όχληση του δανειστή, ούτε, κατά μείζονα λόγο, παρέλευση της δήλης ημέρας πληρωμής της κύριας οφειλής, ακόμη και αν έχει συμφωνηθεί, αλλά απαιτείται να γίνει επίδοση της σχετικής περί αυτής αγωγής, η οποία και μόνο, ως διαδικαστική πράξη, συνεπάγεται την τοκογονία των ληξιπρόθεσμων χρεών τους, μπορεί δε να είναι και αναγνωριστική ( ΑΕΔ 7/2011 ΤΝΠ ΔΣΑ).

Η ανωτέρω διάταξη του άρθρου 7 παρ.2 του Ν.Δ. 496/1974 δεν αντίκειται στα άρθρα 4 παρ. 1 και 28 παρ. 1α του Συντάγματος και 6 παρ.1 της Διεθνούς Συμβάσεως της Ρώμης της 4.3.1950 και 1 του ΠΠΠ της ΕΣΔΑ, διότι η θεσπισθείσα από αυτήν κατά παρέκκλιση των άρθρων 221 παρ.1 γ' ΚΠολΔ και 345, 346 ΑΚ υποχρέωση καταβολής τόκων από τα Ν.Π.Δ.Δ.

μόνον από την επίδοση της σχετικής αγωγής δικαιολογείται για λόγους δημοσίου συμφέροντος, ώστε οι εκπρόσωποι και τα λοιπά αρμόδια όργανα αυτών να αντιλαμβάνονται αμέσως την έκταση των εναντίον τους απαιτήσεων και να ενεργούν ταχέως για την αντιμετώπισή τους, περαιτέρω δε με την παρέκκλιση αυτή δεν παραβλάπτεται το δικαίωμα δικαστικής προστασίας που εξασφαλίζει το άρθρο 6 παρ.1 της Ε.Σ.Δ.Α.

σε κάθε πρόσωπο (πρβλ. ΑΕΔ 9/2009 και 7/2011, ΑΠ 953/2010). Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων προκύπτει ότι η υποχρέωση καταβολής τόκων από τα Ν.Π.Δ.Δ. αρχίζει μόνον από την επίδοση της σχετικής αγωγής, έστω και αν πιστώθηκε το τίμημα. Στην προκείμενη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δέχτηκε τα εξής: "O ενάγων διατηρεί επιχείρηση πώλησης ειδών υδραυλικών ειδών υγιεινής, σιδηρικών χρωμάτων, ηλεκτρολογικού υλικού, με έδρα ....

Στα πλαίσια της ως άνω επιχειρηματικής του δραστηριότητας συνήψε με τον εναγόμενο διαδοχικές συμβάσεις πώλησης των ως άνω προϊόντων, σε εκτέλεση δε των συμβάσεων αυτών πώλησε και παρέδωσε στον εναγόμενο με πίστωση του τιμήματος για χρονικό διάστημα 30 ημερών από την έκδοση εκάστου τιμολογίου τις παρακάτω αναφερόμενες ποσότητες εμπορευμάτων, για τις οποίες εκδόθηκαν τα ακόλουθα τιμολόγια δελτία αποστολής επί πιστώσει.

Το Εφετείο παραθέτει στη συνέχεια τα δελτία αποστολής και στη συνέχεια δέχθηκε: "Συνεπώς το συνολικό τίμημα για τις προαναφερόμενες ποσότητες εμπορευμάτων υδραυλικών ειδών, οι οποίες παραδόθηκαν στον εναγόμενο ανέρχεται μαζί με τον Φ. Π. Α. 13% σε 13.472,60 ευρώ, όλες δε οι ως άνω ποσότητες παρελήφθησαν ανεπιφύλακτα από τα αρμόδια εξουσιοδοτημένα όργανα του εναγομένου με την υπογραφή αντίστοιχων πρωτοκόλλων παραλαβής και χρησιμοποιήθηκαν για την κάλυψη αναγκών του Δήμου Καρπάθου.

Ο εναγόμενος όμως δεν προέβη στην εξόφληση της οφειλής του προς τον ενάγοντα, παρά τις επανειλημμένες οχλήσεις του τελευταίου.

Συνεπώς η αγωγή θα πρέπει να γίνει δεκτή και να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να καταβάλλει στον ενάγοντα το ποσό των 13.472,60 ευρώ με τον νόμιμο τόκο από την πάροδο 30 ημερών από την έκδοση εκάστου τιμολογίου, για το ποσό που αντιστοιχεί σε αυτό. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την προσβαλλόμενη απόφαση του, δικάζοντας στην ουσία την επίδικη διαφορά και την αγωγή, όπως προαναφέρθηκε, υποχρέωσε τον εναγόμενο να καταβάλει στον ενάγοντα το συνολικό ποσό των 13.472,60 ευρώ για το ποσό του τιμήματος, και έκανε δεκτή την, εκ της ΑΚ 346, επικουρική βάση του αιτήματος τοκοδοσίας από της επιδόσεως της αγωγής, εγκατέλειψε όμως επί της ουσίας αδίκαστο αυτό το περί τόκων παρεπόμενο αίτημα κατά την κύρια βάση του, αφού, ουδεμία περαιτέρω μνεία ή οιαδήποτε αναφορά περί τούτου υπάρχει στο σκεπτικό - αιτιολογικό, άμεση η έμμεση, περί αποδοχής ή απορρίψεώς του, ούτε και συμπεριλήφθηκε σχετική διάταξη στο διατακτικό.

Εφόσον αποδείχθηκε και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο δέχθηκε ότι ο ενάγων παρέδωσε στον εναγόμενο τα πωληθέντα είδη επί πιστώσει, έπρεπε να επιδικάσει τόκους του τιμήματος για χρονικό διάστημα 30 ημερών από την έκδοση εκάστου τιμολογίου, αφού ο ενάγων είχε πιστώσει το τίμημα για χρονικό διάστημα 30 ημερών από την έκδοση εκάστου τιμολογίου, όπως αποδείχθηκε από την κατάθεση της μάρτυρος του ενάγοντος.

Επομένως, έσφαλε το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που απέρριψε σιγή το αίτημα καταβολής τόκων κατά την κύρια βάση και βάσιμος είναι ο μόνος λόγος της εφέσεως για μη επιδίκαση τόκων από την πάροδο 30 ημερών από την έκδοση εκάστου τιμολογίου, για το ποσό που αντιστοιχεί σε αυτό, παρά την υποβολή σχετικού αιτήματος με το δικόγραφο της αγωγής".

Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές, το Εφετείο δέχθηκε κατ' ουσίαν την έφεση του ενάγοντος και ήδη αναιρεσιβλήτου, εξαφάνισε την πρωτόδικη υπ' αριθμ. 2/2009 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρόδου, που είχε επιδικάσει τόκους από της επιδόσεως της αγωγής, μόνον κατά το κεφάλαιο των τόκων και υποχρέωσε τον εναγόμενο Δήμο - αναιρεσείοντα να καταβάλει στον ενάγοντα - αναιρεσίβλητο το συνολικό ποσό των 13.472,60 ευρώ, "με το νόμιμο τόκο από την πάροδο 30 ημερών από την έκδοση εκάστου τιμολογίου, για το ποσό που αντιστοιχεί σε αυτό".

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο παραβίασε τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις και συγκεκριμένα τη διάταξη του άρθρου 529 ΑΚ, την οποία εφάρμοσε, ενώ δεν ήταν εφαρμοστέα, καθώς επίσης και τη διάταξη του άρθρου 7 παρ. 2 του ν.δ. 496/1974, την οποία δεν εφάρμοσε, ενώ αυτή ήταν εφαρμοστέα στην ένδικη υπόθεση, αφού, έστω και αν υπήρξε πίστωση του τιμήματος, ο εναγόμενος - αναιρεσείων είναι υποχρεωμένος να καταβάλει στον ενάγοντα - αναιρεσίβλητο το επιδικασθέν ποσό των 13.472,60 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από της επιδόσεως της αγωγής.

Κατά συνέπεια, ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔικ είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός. Εφόσον δε η υπόθεση δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, πρέπει να κρατηθεί και να δικασθεί από το παρόν δικαστήριο (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.), να απορριφθεί δε η έφεση του ήδη αναιρεσίβλητου ως αβάσιμη κατ' ουσίαν.

Η δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος πρέπει να επιβληθεί σε βάρος του αναιρεσίβλητου λόγω της ήττας του (άρθρο 176, 183 ΚΠολΔ), θα ορισθεί όμως αυτή μειωμένη, σύμφωνα προς τις διατάξεις των άρθρων 22 ν. 3693/1957, 307 § 2 π.δ. 410/1996 "Δημοτικός και Κοινοτικός Κώδικας" και 285 ν. 3852/2010, όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 114/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δωδεκανήσου.

Κρατεί την υπόθεση και δικάζει την από 3-7-2009 έφεση του ενάγοντος.

Απορρίπτει την έφεση κατ' ουσίαν.

Καταδικάζει τον εκκαλούντα - ενάγοντα στα δικαστικά έξοδα του εφεσιβλήτου - εναγομένου Δήμου που ορίζει στο ποσό των χιλίων τριακοσίων (1. 300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 23 Οκτωβρίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 4 Δεκεμβρίου 2018.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ