Supreme Court dismisses appeal against civil compensation for moral damage in traffic accident case.

Απόφαση 1623 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1623/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Μαΐου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Π. Μ. του Γ., 2) Ι. συζ. Π. Μ., 3) Κ. Μ. του Π., 4) Γ. Μ., που δεν παραστάθηκε, 5) Π. Μ. του Γ., ως κληρονόμου κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου του αρχικώς ενάγοντος - θανόντος Γ. Μ. του Λ., 6) Σ. Μ. του Γ., ως κληρονόμου κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου του αρχικώς ενάγοντος - θανόντος Γ. Μ. του Λ. και 7) Μ. Μ. του Γ., ως κληρονόμου κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου του αρχικώς ενάγοντος - θανόντος Γ. Μ. του Λ., κατοίκων ..., εκ των οποίων ο 1ος (5ος) παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Αλεξίου, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι: α) ο 1ος και ο 5ος των αναιρεσειόντων Π. Μ. του Γ. είναι το ίδιο και το αυτό πρόσωπο και β) ο 4ος των αναιρεσειόντων Γ. Μ. απεβίωσε στις 13-4-2017 και τη βιαίως διακοπείσα δίκη συνεχίζουν οι νόμιμοι κληρονόμοι του i. Ά. Γ. Μ., κάτοικος ..., ii. Ε. Γ. Μ., κάτοικος ..., iii. Λ. Γ. Μ., κάτοικος ... και iv. Ι. Γ. Μ. (2η ως άνω), κάτοικος ..., που εκπροσωπούνται από τον ίδιο και οι 2η, 3η, 6ος και 7η εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Αλεξίου.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "... ΑΕ", που εδρεύει στην … εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Χρύσα Σαλαβράκου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-4-2009 αγωγή των ήδη 1ου, 2ης και 3ης των αναιρεσειόντων και των ήδη αποβιωσάντων Γ. Μ. και Γ. Μ., που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 845/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1619/2015 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21-6-2016 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Σοφία Ντάντου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το άρθρο 932 AK προκύπτει ότι σκοπός της διάταξης είναι να επιτυγχάνεται μία υπό ευρεία έννοια αποκατάσταση του παθόντος για την ηθική του βλάβη, λόγω της αδικοπραξίας, ώστε αυτός να απολαύει μία δίκαιη και επαρκή ανακούφιση και παρηγοριά, χωρίς, από το άλλο μέρος, να εμπορευματοποιείται η προσβληθείσα ηθική αξία και να επεκτείνεται υπέρμετρα το ύψος της αποζημιώσεως για ηθική βλάβη, που δεν μπορεί να αποτιμηθεί επακριβώς σε χρήμα.

Με βάση τον σκοπό αυτόν αντλούνται, στη συνέχεια, ως ουσιώδη χαρακτηριστικά της έννοιας του "ευλόγου" εκείνα τα στοιχεία που αποτελούν τα πλέον πρόσφορα μέσα για την εκπλήρωση του εν λόγω σκοπού της διάταξης. Τέτοια στοιχεία είναι κυρίως: το είδος και η βαρύτητα της ηθικής προσβολής, η περιουσιακή, κοινωνική και προσωπική κατάσταση των μερών και κυρίως του παθόντος, η βαρύτητα του πταίσματος του δράστη (στον βαθμό που επηρεάζει την ένταση της ηθικής βλάβης), η βαρύτητα του τυχόν συντρέχοντος πταίσματος του θύματος, οι όλες ειδικότερες συνθήκες πρόκλησης της ηθικής βλάβης.

Τα στοιχεία αυτά πρέπει να οδηγούν τον Δικαστή να σχηματίσει την κατά το άρθρο 932 ΑΚ εύλογη κρίση του (όχι κατά τις υποκειμενικές του ανέλεγκτες αντιλήψεις, αλλά) κατ’ εφαρμογή του αντικειμενικού μέτρου που θα εφάρμοζε και ο νομοθέτης, αν έθετε ο ίδιος τον κανόνα αποκατάστασης της ηθικής βλάβης στην ατομική περίπτωση.

Συνάγεται δε το αντικειμενικό αυτό μέτρο από τον ανωτέρω σκοπό του άρθρου 932 ΑΚ και, μέσω αυτού, από την όλη κλίμακα των υπερκειμένων σκοπών του συστήματος αποζημίωσης λόγω αδικοπραξίας του ΑΚ. Η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, όσον αφορά το ύψος της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποίησης αποφασίζεται (κατ’ αρχήν αναιρετικώς ανέλεγκτα), με βάση τους ισχυρισμούς και τα αποδεικτικά στοιχεία που θέτουν στη διάθεσή του οι διάδικοι.

Επιβάλλεται όμως, σε κάθε περίπτωση να τηρείται, κατά τον καθορισμό του επιδικαζόμενου ποσού, η αρχή της αναλογικότητας ως γενική νομική αρχή και δη αυξημένης τυπικής ισχύος [άρθρα 2 παρ. 1 και 25 του ισχύοντος Συντάγματος] με την έννοια ότι η σχετική κρίση του Δικαστηρίου, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια όπως αυτά διαπιστώνονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση σε ορισμένο τόπο και χρόνο, που αποτυπώνονται στη συνήθη πρακτική των Δικαστηρίων.

Και τούτο, διότι μια απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο κατά την ελεύθερη κρίση του Δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση, (όσον αφορά τον παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου, και στην δεύτερη, (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας τους, αφού το Δικαστήριο επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών πρέπει, όπως προαναφέρθηκε, να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι η έννοια της αναλογικότητας είναι έννοια αυστηρότερη του "ευλόγου" και συνακόλουθα το "εύλογο" εμπεριέχεται αναγκαίως στο "ανάλογο". Άλλωστε την αρχή αυτή, υπό την προεκτεθείσα έννοια, εκφράζει και η υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, υπό την έννοια ότι πρέπει να υπάρχει μια ανεκτή σχέση αναλογικότητας μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και του σκοπού που επιδιώκει κάθε μέτρο, το οποίο αποστερεί ένα άτομο από θεμελιακό δικαίωμά του, όπως από την ιδιοκτησία του.

Ενόψει όλων αυτών η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσης χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 ΚΠολΔ αναλόγως από τους αρ. 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το Δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας (Ολ.ΑΠ 9/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αναφορικά με την αγωγική αξίωση, λόγω ψυχικής οδύνης, των εναγόντων και ήδη αναιρεσειόντων, εκ των οποίων λόγω θανάτου του τετάρτου εξ αυτών Γ. Μ. στις 13-4-2017, τουτέστιν μετά την άσκηση της κρινόμενης αναίρεσης στις 21.6.2016 (με αριθμό κατάθ. ....6.2016), συνεχίζουν την δίκη οι νόμιμοι κληρονόμοι του Ά.

Μ., Ε. Μ., Λ. Μ. και Ι. Μ., δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...κατά συνέπεια υφίσταται ευθύνη της εκκαλούσας ασφαλιστικής εταιρείας προς αποζημίωση των ζημιωθέντων προσώπων, κατ’ άρθρο 10 παρ. 1 ν. 489/1976, ως προς την οποία παραδοχή της δεν πλήττεται η εκκαλουμένη απόφαση και επομένως δεν θα εξεταστεί η υπαιτιότητα από το παρόν δικαστήριο, αφού δεν εκκαλείται η απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ως προς το κεφάλαιο τούτο (άρθρο 22 του ΚΠολΔ).

Τέλος, αποδείχθηκε ότι ο θανών Γ. Μ. ήταν ηλικίας 21 ετών κατά τον χρόνο του ατυχήματος και σε καλή κατάσταση υγείας. Οι ενάγοντες τυγχάνουν ο μεν πρώτος και η δεύτερη γονείς του θανόντος, οι τρίτη και τέταρτος αδελφή του και παππούς του αντίστοιχα από την πατρική γραμμή και ο πέμπτος παππούς του από την μητρική γραμμή.

Τα ανωτέρω πρόσωπα υπέστησαν συνεπεία του αιφνίδιου και βίαιου θανάτου του ψυχική οδύνη. Το δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το επίδικο αυτοκινητικό ατύχημα, την ύπαρξη αντικειμενικής ευθύνης του οδηγού του ασφαλισμένου στην εκκαλούσα ασφαλιστική εταιρεία φορτηγού αυτοκινήτου στην πρόκληση του ένδικου ατυχήματος και στην επέλευση των ζημιογόνων αποτελεσμάτων του, την ηλικία του θανόντος κατά τον χρόνο του ατυχήματος, τον βαθμό συγγένειας και τον υφιστάμενο συναισθηματικό δεσμό καθενός από τους άνω ενάγοντες προς τον θανόντα αλλά και την οικονομική κατάσταση και κοινωνική θέση των από τους διαδίκους φυσικών προσώπων κρίνει ότι πρέπει να επιδικαστεί ως χρηματική τους ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, το ποσό των 50.000 ευρώ σε καθένα από τους πρώτο και δεύτερη των εναγόντων γονείς του (πέραν του ποσού των 40 ευρώ για τον καθένα, ως προς το οποίο επιφυλάχθηκαν για την παράστασή τους ως πολιτικώς ενάγοντες στο ποινικό δικαστήριο), το ποσό των 30.000 ευρώ στην τρίτη των εναγόντων αδελφή του, το ποσό των 15.000 ευρώ στον τέταρτο των εναγόντων παππού του και ήδη στους τρεις κληρονόμους (τέκνα) του τελευταίου που υπεισήλθαν στην θέση του, διαιρετώς κατά ποσοστό ένα τρίτο (1/3) στον καθένα και το ποσό των 15.000 ευρώ στον πέμπτο των εναγόντων παππού του τα οποία ποσά κρίνονται εύλογα, μετά την στάθμιση των κατά νόμο στοιχείων, του άρθρου 932 ΑΚ εφαρμοζομένου ανάλογα και στην περίπτωση της αντικειμενικής ευθύνης από την διακινδύνευση του ν.

ΓπΝ/1911, κατ’ άρθρο 14 παρ. 2 του νόμου αυτού (βλ. και Α. Κρητικού, αποζημίωση από τροχαία ατυχήματα έκδ. 1988 αριθμ. 935 και 1437, του ιδίου αποζημίωση, β’ συμπλήρωμα, έκδ. 2005, αριθμ. 935, όπου και παραπομπές στην νομολογία).

Συνεπώς το πρωτοβάθμιο δικαστήριο το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφασή του επιδίκασε για την αιτία αυτή μεγαλύτερα ποσά έσφαλε και πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο δεύτερος λόγος της έφεσης και να απορριφθεί ως αβάσιμος ο μοναδικός λόγος της αντέφεσης".

Με το πρώτο τμήμα του πρώτου λόγου αναίρεσης οι αναιρεσείοντες πλήττουν την προσβαλλόμενη απόφαση για ευθεία παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας και του άρθρου 25 παρ. 1 του Συντάγματος κατά τον καθορισμό της επιδικασθείσας στους αναιρεσείοντες χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ψυχικής οδύνης την οποία υπέστησαν λόγω θανάτου του ηλικίας 21 ετών Γ.

Μ., υιού, αδελφού και εγγονού τους, συνοδηγού του υπ’ αριθμ. ... αυτοκινήτου που οδηγούσε ο Ι. Π., ο οποίος επίσης θανατώθηκε κατά τη σύγκρουση του ως άνω οχήματος με το ... ΙΧΦ αυτοκίνητο. Το Εφετείο με το να καθορίσει την χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης, στο ποσό των 50.000,00 ευρώ σε καθένα από τους γονείς του, στο ποσό των 30.000,00 ευρώ για την αδελφή του και στο ποσό των 15.000,00 ευρώ για καθένα από τους παππούδες δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας αλλ’ ούτε και την ουσιαστική διάταξη του άρθρου 25 του Συντάγματος, καθόσον τα προαναφερθέντα ποσά, με τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση και με βάση τη συνήθη πρακτική του Δικαστηρίου δεν υπολείπονται των συνήθως επιδικαζόμενων σε παρόμοιες περιπτώσεις, δεδομένου ότι μεταξύ των εν λόγω ποσών υφίσταται μία ανεκτή σχέση αναλογικότητας μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και του σκοπού, που επιδιώκει η εν λόγω χρηματική ικανοποίηση.

Το γεγονός ότι με την υπ’ αριθμ. 1764/2015 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, την οποία προσκομίζουν οι αναιρεσείοντες, επιδικάστηκαν μεγαλύτερα ποσά στο θανόντα οδηγό του αυτοκινήτου στο οποίο επέβαινε ο συγγενής των αναιρεσειόντων δεν αναιρεί τα παραπάνω, καθόσον η παραβίαση ή μη της αρχής της αναλογικότητας κρίνεται κατά τα ανωτέρω εκτεθέντα με βάση τη συνήθη πρακτική των Δικαστηρίων και όχι με βάση μια συγκεκριμένη απόφαση, ως εν προκειμένω.

Επομένως ο πρώτος από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, κατά το πρώτο του τμήμα, πρέπει ν’ απορριφθεί. Από τις πιο πάνω παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης στο αποδεικτικό της πόρισμα προκύπτει ότι έχει νόμιμη βάση και δη την απαιτούμενη αιτιολογία γιατί καλύπτεται χωρίς λογικά και αντιφάσεις και με πληρότητα και σαφήνεια, χωρίς να χρειαζόταν οποιαδήποτε άλλη περαιτέρω παραδοχή, το πραγματικό των ως άνω εφαρμοστέων εδώ κανόνων ουσιαστικού δικαίου, τους οποίους η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραβίασε εκ πλαγίου με ανεπαρκείς αιτιολογίες, κατά τον καθορισμό της χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης, ως προς τους προσδιοριστικούς παράγοντες, τους οποίους, κατά τους αναιρεσείοντες, δεν εξειδίκευσε η προσβαλλόμενη απόφαση, διότι από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Εφετείο προκειμένου να προσδιορίσει την χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης των αναιρεσειόντων έλαβε υπόψη του τις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη το επίδικο αυτοκινητιστικό ατύχημα, την ύπαρξη αντικειμενικής ευθύνης του οδηγού του ασφαλισμένου στην αναιρεσίβλητη ασφαλιστική εταιρεία ζημιογόνου φορτηγού αυτοκινήτου στην πρόκληση του ένδικου ατυχήματος, την ηλικία του θανόντος, τον βαθμό συγγένειας και τον συναισθηματικό δεσμό καθενός από τους αναιρεσείοντες με τον θανόντα καθώς και την οικονομική και κοινωνική θέση των διαδίκων φυσικών προσώπων.

Επομένως ο από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναίρεσης, κατά το δεύτερο τμήμα του, πρέπει ν’ απορριφθεί.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει ν’ απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες που ηττώνται στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε και προτάσεις (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται, ειδικότερα, στο διατακτικό. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε’ ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 21-6-2016 αίτηση για αναίρεση της 1619/2015 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Και

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 29 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Σεπτεμβρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ