1613/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1613 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1613/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Ιανουαρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εν προκειμένω κι από τον Γενικό Γραμματέα Περιφέρειας Κρήτης, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Μαριέττα Βλαχοπάνου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Μ. Φ. του Β. , κατοίκου ... 2) Ε. Φ. του Β., κατοίκου ... 3) Σ. Κ., κατοίκου ... , 4) Ι. Β. , κατοίκου ... και 5) ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... " και το διακριτικό τίτλο "... ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, εκ των οποίων οι 1ος, 2ος και 4ος εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Εμμανουήλ Σφακιανάκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, η 3η από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Δρόσο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και η 5η από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Χατζηδάκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 24-11-2008 (αρ. εκθ. καταθ. 784/2008 και 785/2008) αιτήσεις καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης των ήδη 3ης και 4ου των αναιρεσιβλήτων, αντίστοιχα (μετά την έκδοση της 239/2008 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ηρακλείου που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκαν στο Εφετείο Κρήτης και συνεκδικάστηκαν με την από 25-11-2008 αίτηση των ήδη 1ου και 2ου των αναιρεσιβλήτων, την από 26-11-2008 αίτηση της ήδη 5ης αναιρεσίβλητης, την από 11-2-2009 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, την αυτοτελή αίτηση άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, καθώς και με τις ανταιτήσεις (διά των προτάσεων) ορισμένων εκ των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 450/2011 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 27-8-2012 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Αλεξάνδρα Κακκαβά διάβασε την από 24-3-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της από 27-8-2012 αιτήσεως για αναίρεση της υπ' αριθμ. 450/2011 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου προσβάλλεται η υπ' αριθμ. 450/2011 απόφαση του Εφετείου Κρήτης κατά το κεφάλαιό της περί ανατροπής του τεκμηρίου ωφελείας των αναφερομένων σ' αυτή αιτούντων, ως προς το οποίο έγινε δεκτό το αίτημα των τελευταίων και κρίθηκε, ότι αυτοί δεν είναι ωφελούμενοι, ως παρόδιοι ιδιοκτήτες, εκ τούτου δε, δεν υποχρεούνται σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση (άρθρο 33 του Ν. 2971/2001). Η εν λόγω απόφαση, όπως από αυτή προκύπτει, δημοσιεύθηκε στις 30.8.2011, η δε κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως κατατέθηκε στη γραμματεία του Εφετείου Κρήτης στις 29.8.2012 (βλ. τη σχετική πράξη καταθέσεως επί του δικογράφου της αιτήσεως αναιρέσεως). Επομένως, από τη δημοσίευση της αποφάσεως μέχρι την κατάθεση της αιτήσεως αναιρέσεως δεν παρήλθε έτος. Από τα στοιχεία των φακέλων της δικογραφίας δεν προκύπτει επίδοση της αποφάσεως όπως και οι: πρώτος, δεύτερος, τέταρτος και Πέμπτη αναιρεσίβλητοι αναφέρουν άλλωστε στις προτάσεις τους.

Συνεπώς, δεν παρήλθε η εναύσια προθεσμία για την άσκηση της αιτήσεως αναιρέσεως που απαιτείται κατά τη διάταξη του άρθρου 22 παρ. 1 εδ. β' του Ν. 2882/2001 και τα αντιθέτως υποστηριζόμενα από τους ανωτέρω αναιρεσιβλήτους περί εκπροθέσμου ασκήσεως αυτής, είναι αβάσιμα και απορριπτέα.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 1 του Ν. 653/1977 "Περί υποχρεώσεως των παρόδιων ιδιοκτητών για τη διάνοιξη των εθνικών οδών κ.λπ.", όπως συμπληρώθηκε με το άρθρο 62 παρ. 9 και 10 του Ν. 947/1979 αναφορικά με την εφαρμογή και στις περιπτώσεις των προς βελτίωση υφισταμένων οδών πραγματοποιούμενων νέων χαράξεων ή διαπλατύνσεων αυτών ή τμημάτων, καθώς και επί των επαρχιακών οδών για το μέχρι είκοσι μέτρων πλάτους αυτών, προκειμένου περί διάνοιξης εκτός σχεδίου πόλεως εθνικών οδών, πλάτους κατάληψης 30 μέτρων, οι ωφελούμενοι παρόδιοι ιδιοκτήτες κάθε πλευράς υποχρεούνται σε αποζημίωση ζώνης πλάτους 15 μέτρων με τη συμμετοχή τους στις δαπάνες της απαλλοτρίωσης των καταλαμβανόμενων από τις οδούς αυτές ακινήτων.

Με την παρ. 3 του ως άνω άρθρου ορίσθηκε, ότι ως παρόδιοι ιδιοκτήτες θεωρούνται εκείνοι των οποίων τα ακίνητα αποκτούν πρόσωπο επί των διανοιγόμενων οδών, ενώ κατά την παρ. 4 του ίδιου άρθρου, όταν οι δικαιούχοι της αποζημίωσης για την απαλλοτρίωση είναι υπόχρεοι για την πληρωμή αυτής, επέρχεται συμψηφισμός δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Οι προαναφερόμενες διατάξεις του ως άνω άρθρου παρ. 1, 3 και 4 του Ν. 653/1977 αντίκεινται στο άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, που, μετά την επικύρωσή της με το ΝΔ 53/1974, αποτελεί εσωτερικό δίκαιο και υπερισχύει κάθε άλλης διάταξης του ημεδαπού δικαίου και επομένως και της, ως άνω διάταξης του Ν. 653/1977.

Κατά συνέπεια, το ανωτέρω τεκμήριο της ωφέλειας είναι μαχητό και ο ισχυριζόμενος ότι το απομένον τμήμα του ακινήτου του δεν ωφελείται, μπορεί, αποδεικνύοντας το αντίθετο της τεκμαιρόμενης ωφέλειας, δηλαδή την επικαλούμενη ζημία του, ανατρέποντας το ανωτέρω μαχητό τεκμήριο, να αποζημιωθεί και για την αυτοαποζημιούμενη έκτασή του και να ζητήσει τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης και γι' αυτή.

Με την παρ. 1 του άρθρου 33 του Ν. 2971/19-12-2001, ορίσθηκε, ότι το τεκμήριο ωφέλειας των ιδιοκτητών κατά τις διατάξεις του Ν. 653/1977, είναι μαχητό και κρίνεται μετά την κήρυξη της απαλλοτρίωσης από το αρμόδιο, για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης, Εφετείο, κατά τη διαδικασία του παρόντος άρθρου. Τέλος, από το συνδυασμό των διατάξεων των παραγράφων 1 και 4 του άρθρου 33 του Ν. 2971/2001, προκύπτει, ότι τα στοιχεία για την ωφέλεια ή μη του ακινήτου διευρύνονται και εκτός από την πρόσοψη επί της διανοιγόμενης οδού που προέβλεπε ο νόμος 653/1977, ορίζονται (ενδεικτικά) και η δυνατότητα πρόσβασης του ακινήτου στο έργο ή στα έργα που περιλαμβάνονται στη ζώνη απαλλοτρίωσης, η δημιουργία επιπτώσεων στις χρήσεις του ακινήτου και η, κατά τις ισχύουσες διατάξεις, αρτιότητα και οικοδομησιμότητα του ακινήτου (ΑΠ 410/2015).

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση χωρεί αν η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια αιτιολογιών, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής υπάρχει όταν δεν προκύπτουν από την απόφαση σαφώς και επαρκώς τα περιστατικά που είναι κατά νόμο αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, της διατάξεως ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή όταν η απόφαση έχει ελλείψεις, όσον αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των κρίσιμων περιστατικών που έγιναν δεκτά.

Αντιφατικότητα δε αιτιολογιών υπάρχει όταν εξαιτίας της δεν προκύπτει ποια πραγματικά περιστατικά δέχθηκε το δικαστήριο για να στηρίξει το διατακτικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί αν σωστά εφάρμοσε το νόμο. Η αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια πρέπει να έχει σχέση με ουσιώδεις ισχυρισμούς και κεφάλαια παροχής έννομης προστασίας και επιθετικά ή αμυντικά μέσα και όχι με την επιχειρηματολογία των διαδίκων ή του δικαστηρίου, ούτε την εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα την ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγησή τους, εφόσον βεβαίως το από αυτές πόρισμα εκτίθεται σαφώς (Ολ.ΑΠ 24/1992, Ολ.ΑΠ 1/1999, ΑΠ 9/2013, ΑΠ 168/2015).

Στην προκείμενη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ), προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την υπ' αριθμ. ... /12-8-2005 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Κρήτης, που δημοσιεύθηκε νόμιμα, κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την "Αντιμετώπιση κατολίσθησης στη θέση ...

του τμήματος ... " στο νομό ... , συνολικού εμβαδού 9.514 τ.μ. Η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και με δαπάνες αυτού και των ωφελούμενων παρόδιων ιδιοκτητών. Με την υπ' αριθμ. 239/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου ... , καθορίσθηκε η προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και με την υπ' αριθμ. 450/2011 απόφαση του Εφετείου Κρήτης (προσβαλλόμενη), η οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως αυτών.

Επίσης, με την τελευταία απόφαση αναγνωρίσθηκε, ότι οι με αριθμούς ... ιδιοκτησίες δεν υποχρεούνται σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση. Σχετικά με το τελευταίο κεφάλαιο της αποφάσεως, το δικαστήριο, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη επί των πραγμάτων εκτίμηση των αποδείξεων, δέχθηκε ως αποδειχθέντα τα παρακάτω πραγματικά περιστατικά: "Τέλος, αναφορικά με το αίτημα των κυρίων των υπ' αριθ. ...

ακινήτων περί ανατροπής του νομίμου τεκμηρίου αποδείχθηκε ότι οι αιτούντες υπέβαλαν μέσα στην ανατρεπτική προθεσμία των δύο μηνών από τη δημοσίευση της απόφασης περί προσωρινού προσδιορισμού αποζημιώσεως τη σχετική αίτηση προς το φορέα του έργου για τη διόρθωση του κτηματολογικού πίνακα, πλην όμως η κατά το άρθρο 33 παρ. 2 ν. 2971/2001 τριμελής επιτροπή, που όπως φαίνεται από το υπ' αριθ.

πρωτ. ... /7/4-9-2008 έγγραφο της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδος συγκροτήθηκε και κλήθηκε να συνεδριάσει, δεν έχει συντάξει ακόμη τη σχετική έκθεση, όμως για το παραδεκτό του σχετικού αιτήματος αρκεί η εμπρόθεσμη υποβολή της αίτησης. Από τα ως άνω προαναφερόμενα αποδεικτικά στοιχεία μεταξύ των οποίων και οι ιδιωτικές γνωμοδοτήσεις πολιτικών μηχανικών που διόρισαν οι αιτούντες αποδείχθηκε ότι τα εναπομείναντα τμήματα μετά την απαλλοτρίωση των με αριθμούς … (Βόρειο) και ... (Νότιο) ακινήτων (έκτασης 787 τ.μ., 1.053,04 τ.μ., 372,18 τ.μ., 79,89 τ.μ., 6.102,05 τ.μ.

και 1.650,12 τ.μ. αντίστοιχα) δεν ωφελούνται από την κατασκευή του συγκεκριμένου έργου, αφού με την κατασκευή έργων αποκατάστασης της Εθνικής Οδού, πέραν της έμμεσης ωφέλειας που θα προκύψει από την ολοκλήρωση του έργου για τους αιτούντες, αλλά και για τους υπόλοιπους κατοίκους της περιοχής, και τους χρήστες της οδού, τα ακίνητα των αιτούντων δεν θα αποκτήσουν άμεση ωφέλεια.

Κατά συνέπεια οι αιτούντες δεν είναι ωφελούμενοι ως παρόδιοι ιδιοκτήτες και ως εκ τούτου δεν υποχρεούνται σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση. Με βάση τα παραπάνω, το αίτημα των αιτούντων περί ανατροπής του τεκμηρίου ωφέλειας των εναπομεινάντων τμημάτων των παραπάνω ακινήτων τους, πρέπει να γίνει δεκτό, ως και ουσιαστικά βάσιμο και να αναγνωριστεί ότι αυτοί δεν υποχρεούνται σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση".

Κατόπιν αυτών αναγνωρίσθηκε ότι οι με αριθμούς ... ιδιοκτησίες δεν υποχρεούνται σε αποζημίωση τρίτων ιδιοκτησιών, ούτε σε αυτοαποζημίωση. Με τις παραδοχές του αυτές στο αιτιολογικό του το Εφετείο, παραβίασε εκ πλαγίου τις προαναφερθείσες διατάξεις, αφού στερείται παντάπασιν αιτιολογίας, σχετικά με το παραπάνω θέμα.

Ειδικότερα δεν διευκρινίζει: α) τις μετά την απαλλοτρίωση διαστάσεις των τμημάτων των ακινήτων που απέμειναν εκτός απαλλοτριώσεως (βάθος, μήκος, πρόσβαση σε οδό) και τις θεσπιζόμενες δυνατότητες χρήσεως των εν λόγω ακινήτων. β) Τις αποστάσεις των απομενόντων τμημάτων πριν και μετά την απαλλοτρίωση από το όριο της απαλλοτριώσεως και από τον άξονα της οδού.

γ) Την αρτιότητα και την οικοδομησιμότητά τους πριν και μετά την απαλλοτρίωση, τόσο κατά κανόνα, όσο και κατά παρέκκλιση και δ) τις επιπτώσεις της απαλλοτριώσεως και του κατασκευασθέντος έργου στις δυνατότητες χρήσεως των ως άνω ακινήτων και συνακόλουθα στην αγοραία αξία τους. Κατόπιν αυτών, ο μοναδικός λόγος της αναιρέσεως εκ του άρθρου 559 αρ. 19 του ΚΠολΔ, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το προαναφερθέν κεφάλαιό της, να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το αναιρούμενο ως άνω μέρος της προς περαιτέρω εκδίκαση στο ισόβαθμο και ομοειδές, προς εκείνο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση Τριμελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης, το οποίο εδρεύει εγγύτερα στον τόπο των απαλλοτριωθέντων ακινήτων (Ηράκλειο), από εκείνο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη (Εφετείο Κρήτης) που εδρεύει στα Χανιά και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ και 18 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 - ΚΑΑΑ), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 450/2011 απόφαση του Εφετείου Κρήτης κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το προαναφερόμενο μέρος της προς περαιτέρω εκδίκαση στο Τριμελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Σεπτεμβρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ