1611/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1611 / 2012 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Περίληψη:

Εκσυχρονισμός δημόσωιν επιχειρήσεων κατά τον ν. 2414/1996. "Ολυμπιακή ΑεροπλοΪα ΑΕ" Ανάκληση διορισμου Προέδρου και Διευθύνοντος Σύμβουλου κατά το άρθρθο 4 παρ. 4 του ν. 2414. Μη εφαρμογή αρθρου 18 παρ. 3 και 4 ν. 2190/1920 περί ΑΕ Αναίρεση. Πότε ιδρύεται ο αναιρετικός λόγος του άρθρθου 559 αρ. 1 του Κ.Πολ.Δ (Αναιρεί ΕΑ 3225/2008).

Αριθμός 1611/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο, Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Αργύριο Σταυράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 14 Μαΐου 2012, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Σ. Π., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Λιάρο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΑΕΡΟΠΛΟΪΑ ΑΕ" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ιωάννα Βαβουγυίου-Κεφαλάκη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. με την οποία και δήλωσε επίσης ότι η ανωτέρω εταιρεία έχει τεθεί υπό ειδική εκκαθάριση από την ειδική εκκαθαρίστρια ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "ΕΘΝΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΕ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΑΘΗΤΙΚΟΥ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, και 2. Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και από τον Υπουργό Μεταφορών και Επικοινωνιών, το οποίος εκπροσωπήθηκε από τον Παναγιώτη Δημόπουλο, πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11-10-2000 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 6792/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 3225/2008 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 3-12-2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αργύριος Σταυράκης ανέγνωσε την από 30-4-2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 1 παρ.1 του ν. 2414/1996 για τον εκσυγχρονισμό δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών υπήχθη στις διατάξεις του νόμου αυτού μεταξύ των άλλων, ως δημόσια επιχείρηση κοινής ωφελείας που λειτουργεί υπό την μορφή ανώνυμης εταιρείας, και η "Ολυμπιακή Αεροπλοϊα Α.Ε.". Κατά το άρθρο 6 παρ.1 και 2 του ίδιου ν. 2414/96 το Διοικητικό Συμβούλιο (Δ.Σ.) είναι το ανώτατο διοικητικό όργανο της δημόσιας επιχείρησης και κατά κύριο λόγο διαμορφώνει τη στρατηγική και την πολιτική ανάπτυξη της εταιρείας, αποτελείται από τα αναφερόμενα μέλη, μεταξύ των οποίων και ο Πρόεδρος και ο Διευθύνων Σύμβουλος, οι οποίοι ορίζονται με κοινή απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και του εποπτεύοντος Υπουργού, και η θητεία των μελών του είναι πενταετής.

Περαιτέρω, με το άρθρο 4 παρ.1 και 4 του ίδιου νόμου ορίζεται ότι μεταξύ του Προέδρου του Δ.Σ. και του διευθύνοντος συμβούλου κάθε δημόσιας επιχείρησης αφ' ενός, και του Δημοσίου, εκπροσωπουμένου από τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και τον εποπτεύοντα Υπουργό, αφ' ετέρου συνάπτεται "Συμβόλαιο Διαχείρισης" στο οποίο καθορίζονται με λεπτομέρεια και στο πλαίσιο του κατά το προηγούμενο άρθρο 3 καταρτιζόμενου Στρατηγικού Σχεδίου (Σ.Σ.) και Επιχειρησιακού Σχεδίου (Ε.Σ.) οι στόχοι που ο πρόεδρος του Δ.Σ.

και ο διευθύνων σύμβουλος αναλαμβάνουν να εκπληρώσουν κατά τη διάρκεια της θητείας τους και το οποίο (Συμβόλαιο Διαχείρισης - Σ.Δ.) κατατίθεται στην αρμόδια κατά τον Κανονισμό της Βουλής Επιτροπή, και ότι αν διαπιστωθεί σοβαρή απόκλιση των μεγεθών ή του χρόνου πραγματοποίησης των στόχων, που δεν δικαιολογείται επαρκώς, ή άλλος σπουδαίος λόγος, με κοινή απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και του εποπτεύοντος Υπουργού μπορεί να καταγγελθούν το Συμβούλιο Διαχείρισης και οι συμβάσεις του Προέδρου του Δ.Σ.

και του διευθύνοντος συμβούλου και να ανακληθεί ο διορισμός τους. Με τις ανωτέρω και τις λοιπές ρυθμίσεις του ν.2414/96 επιδιώκεται, όπως και από την εισηγητική έκθεση του σχετικού σχεδίου νόμου προκύπτει, η ικανοποίηση σκοπών δημοσίου συμφέροντος και ειδικότερα η ενίσχυση της ανεξαρτησίας των διοικήσεων των δημόσιων επιχειρήσεων, που επιλέγονται αξιοκρατικά και τυγχάνουν διακομματικής, με πενταετή δε θητεία ώστε να εξασφαλίζεται η συνέχεια της διοίκησης της επιχείρησης, ο λειτουργικός και οργανωτικός εκσυγχρονισμός τους για την επίτευξη υψηλότερων βαθμών οικονομικής αποτελεσματικότητας και ο σαφής καθορισμός των σχέσεων κράτους και δημοσίων επιχειρήσεων, και καθιερώνεται εποπτεία της Διοικήσεως (κράτους) για την διασφάλιση της καλής λειτουργίας και της τηρήσεως των υποχρεώσεων της εταιρείας εν σχέσει με τους στόχους της και τις μεθόδους πραγματοποιήσεώς τους, που περιλαμβάνει και έλεγχο των οργάνων της, δυνάμενον να οδηγήσει στη λύση της εργασιακής σχέσεώς τους (βλ.

και ΣΕ 867/2002, 2166/2002). Εξάλλου στο άρθρο 34 παρ.1 του ν.2190/1920 περί ανωνύμων εταιρειών ορίζεται μεταξύ των άλλων ότι η γενική συνέλευση των μετόχων είναι η μόνη αρμόδια να αποφασίσει εκτός των άλλων και για την εκλογή των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.), στο άρθρο 19 ότι η θητεία του Δ.Σ. δεν μπορεί να υπερβαίνει τα έξι έτη, οι δε σύμβουλοι, μέτοχοι ή μη, είναι πάντοτε επανεκλέξιμοι και ελευθέρως ανακλητοί, και στο άρθρο 18 παρ.παρ.3 και 4 ότι το καταστατικό μπορεί να ορίσει ότι ορισμένος μέτοχος ή μέτοχοι μπορούν να διορίσουν μέλη του Δ.Σ., όχι όμως πέραν του ενός τρίτου του προβλεπομένου συνολικού αριθμού τους, οπότε η γενική συνέλευση περιορίζεται στην εκλογή των υπόλοιπων συμβούλων, και ότι οι διοριζόμενοι κατ' αυτόν τον τρόπο σύμβουλοι μπορούν να ανακληθούν οποτεδήποτε από εκείνους που έχουν το δικαίωμα του διορισμού τους και να αντικατασταθούν με άλλους.

Ενόψει των ανωτέρω διατάξεων και του προαναφερθέντος σκοπού του ν. 2414/1996 είναι προφανές ότι ο Πρόεδρος και ο διευθύνων σύμβουλος των δημόσιων επιχειρήσεων που υπάγονται στον ν. 2414/96, όπως και η "Ολυμπιακή Αεροπλοΐα Α.Ε.", που λειτουργεί με τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας και του ελεύθερου ανταγωνισμού (άρθρ.

πρώτο ν. 2602/1998), δεν είναι ελευθέρως ανακλητοί, οποτεδήποτε και χωρίς σπουδαίο λόγο, όπως οι σύμβουλοι των ανωνύμων, εν γένει, εταιρειών που διορίζονται κατά τον ειρημένο τρόπο από μετόχους της Α.Ε. κατά το άρθρο 18 του ν. 2190/1920, ρύθμιση που δεν συνάδει προς τον σκοπό του ν. 2414/96 και δεν οδηγεί στην πραγμάτωσή του.

Ο διορισμός των ως άνω Προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου των δημόσιων επιχειρήσεων του ν. 2414/96 ανακαλείται και οι συμβάσεις τους με την επιχείρηση καταγγέλλονται με κοινή απόφαση των αρμόδιων ως άνω Υπουργών μόνον για τους προρρηθέντες λόγους του άρθρου 4 παρ.4 του ν. 2414, ήτοι μόνο αν διαπιστωθεί σοβαρή και μη επαρκώς δικαιολογημένη απόκλιση των μεγεθών ή του χρόνου πραγματοποιήσεως των στόχων που έχουν αναλάβει να εκπληρώσουν κατά τη διάρκεια της θητείας τους με το συναπτόμενο και κατατιθέμενο ως ανωτέρω "Συμβόλαιο Διαχείρισης" ή αν συντρέχει άλλος σπουδαίος λόγος, ενισχυομένης έτσι της ανεξαρτησίας και της αξιοκρατικής επιλογής τους και εξασφαλιζομένης της συνέχειας της διοίκησης της επιχειρήσεως, που επιδιώκονται, όπως προαναφέρθηκε, μεταξύ των άλλων, με τις ειρημένες ρυθμίσεις του ν. 2414/96.

Ως προς την "Ολυμπιακή Αεροπλοΐα Α.Ε.", ειδικότερα, προβλέπεται στο άρθρο 19 του καταστατικού της ότι ανώτατο όργανο της διοίκησης είναι το διοικητικό συμβούλιο, το οποίο έχει πενταετή θητεία και αποτελείται από επτά έως ένδεκα μέλη, μεταξύ των οποίων ο Πρόεδρος και ο Διευθύνων Σύμβουλος, που ορίζονται με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και του εποπτεύοντος Υπουργού Μεταφορών και Επικοινωνιών, στο άρθρο 25 παρ.7 εδ.2 (ορίζεται) ότι αν διαπιστωθεί σοβαρή απόκλιση των στόχων που δεν δικαιολογείται επαρκώς ή άλλος σπουδαίος λόγος, με κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και του εποπτεύοντος Υπουργού μπορεί να καταγγελθούν το Συμβόλαιο Διαχείρισης και οι συμβάσεις του Προέδρου του ΔΣ και του Διευθύνοντος Συμβούλου και να ανακληθεί ο διορισμός τους (...), στο δε άρθρο 19 παρ.Α.5.α' ότι σε περίπτωση παραίτησης, θανάτου ή οποιουδήποτε άλλου λόγου έκπτωσης κάποιου εκ των μελών του διοικητικού συμβουλίου η αντικατάστασή τους γίνεται με τον ίδιο τρόπο του διορισμού τους, δηλαδή στην περίπτωση του προέδρου του Δ.Σ.

απαιτείται η έκδοση κοινής Υπουργικής Απόφασης των ως άνω Υπουργών. Τέλος, ο λόγος αναιρέσεως του άρθρου 559 αριθ.1 του Κ.Πολ.Δ. για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται και όταν το δικαστήριο της ουσίας εφήρμοσε κανόνα δικαίου που δεν ήταν εφαρμοστέος στη συγκεκριμένη περίπτωση ή (και) όταν δεν εφήρμοσε τέτοιον κανόνα ο οποίος έπρεπε να εφαρμοσθεί.

ΙΙ. - Το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε ότι με την υπ' αριθμ. 172/31-1-1000 κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας- Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών ορίστηκε ο αναιρεσείων, ως εκπρόσωπος του Ελληνικού Δημοσίου, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της πρώτης αναιρεσίβλητης ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΑΕΡΟΠΛΟΪΑ Α.Ε.", εις αντικατάσταση του παραιτηθέντος Προέδρου Θ.Τ.

και για το υπόλοιπο της θητείας του, που έληγε την 27-2-2003, έναντι δε αμοιβής 980.000 δραχμών μηνιαίως, που καθορίστηκε από τη Γενική Συνέλευση των μετόχων της αναιρεσίβλητης, ότι ο αναιρεσείων την 17-5-1999 συνήψε με τους συναρμόδιους ως άνω Υπουργούς συμβόλαιο διαχείρισης σύμφωνα με τις σχετικές διατάξεις του ν. 2414/96 και του καταστατικού της αναιρεσίβλητης στο οποίο και καθορίστηκαν με λεπτομέρεια οι στόχοι του επιχειρησιακού σχεδίου που ανέλαβε να εκπληρώσει κατά τη διάρκεια της θητείας του και οι οποίοι αναφέρονται ειδικότερα στην αναιρεσιβαλλομένη, ότι ο αναιρεσείων παρά τη σύντομη θητεία του, μέχρι την, ως κατωτέρω, αντικατάστασή του, συνέβαλε αποφασιστικά, λόγω της ιδιαίτερης ικανότητας και πρωτοβουλίας του, στην καθ'υπέρβαση υλοποίηση των στόχων του επιχειρησιακού σχεδίου της αναιρεσίβλητης, όπως επίσης ειδικότερα εκτίθεται στην απόφαση, δικαιούμενος μάλιστα τη συμφωνημένη για την περίπτωση αυτή υλική επιβράβευση εξ 980.000 δραχμών, ότι με την υπ' αριθμ. 38717/4174/2000 Κ.Υ.Α.

των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Μεταφορών και Επικοινωνιών ο αναιρεσείων αντικαταστάθηκε προ της λήξεως της θητείας του διότι υπήρχε επιτακτική ανάγκη για τη συντονισμένη λειτουργία, ως ομίλου, της μητρικής Ολυμπιακής Αεροπορίας και των θυγατρικών της εταιρειών και στην επίτευξη του στόχου αυτού μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά η ανάθεση καθηκόντων του Προέδρου του Δ.Σ.

της αναιρεσίβλητης σε ένα μέλος του Δ.Σ. της Ολυμπιακής Αεροπορίας, και ότι (δέχεται το Εφετείο) η αντικατάσταση αυτή του αναιρεσείοντος είναι νόμιμη, σύμφωνα με τις εφαρμοζόμενες εν προκειμένω διατάξεις του ν. 2190/1920 περί ανωνύμων εταιρειών και ειδικότερα εκείνην του άρθρου 18 παρ.4 που ορίζει, όπως προαναφέρθηκε (ανωτ.

υπό Ι), ότι οι διοριζόμενοι από μέτοχο ή από μετόχους σύμβουλοι (του Δ.Σ. της Α.Ε.) μπορούν να ανακληθούν οποτεδήποτε από εκείνους που έχουν το δικαίωμα του διορισμού τους και να αντικατασταθούν από άλλους. Και βάσει των παραδοχών αυτών το Εφετείο, με επικύρωση της πρωτόδικης απόφασης, που είχε δεχθεί τα ίδια, απέρριψε την ένδικη αγωγή του αναιρεσείοντος με την οποία ο τελευταίος ζητούσε να υποχρεωθούν οι αναιρεσίβλητοι να καταβάλουν σ' αυτόν εκτός των άλλων και το ποσό των 31.360.000 δραχμών κατά το άρθρο 656 του ΑΚ, που εφαρμόζεται αναλόγως και στη σύμβαση παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών, όπως η προκειμένη των διαδίκων, ως οφειλόμενους μισθούς του υπόλοιπου μετά την καταγγελία, συμφωνημένου χρόνου της σύμβασης.

Με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.1 του ΚΠολΔ, της παραβιάσεως δηλ. κανόνα ουσιαστικού δικαίου, αφού δεν εφήρμοσε τις ειρημένες διατάξεις του ν. 2414/1996 και ιδίως του άρθρου 4 παρ.παρ.1 και 4 του νόμου αυτού και, παρεπομένως, και του άρθρου 656 του ΑΚ, που ήταν εφαρμοστέες εν προκειμένω σύμφωνα με την προηγηθείσα (ανωτ.

υπό Ι) μείζονα σκέψη, ενώ εφήρμοσε εκείνες του ν. 2190/1920 (άρθρ. 18 παρ.4), που δεν έπρεπε να εφαρμοσθούν, όπως βάσιμα ο αναιρεσείων υποστηρίζει με τους τρεις πρώτους, όπως και ο δεύτερος εκτιμάται, από την ως άνω διάταξη του άρθρου 559 αρ.1 του ΚΠολΔ, λόγους της αιτήσεώς του.

ΙΙΙ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω και κατά παραδοχήν των βάσιμων, ως άνω, λόγων, μετά την οποία παρέλκει η έρευνα των λοιπών, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που εξέδωσε την αναιρούμενη αυτή απόφαση, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ.3 του ΚΠολΔ), όπως αντικ. με το άρθρο 12 παρ.4 του ν. 4055/2012), και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι στην αναφερόμενη στο διατακτικό δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, κατά το νόμιμο αίτημα του τελευταίου (άρθρ. 176, 183, 191 παρ.2 του ΚΠολΔ, 22 του ν. 3693/1957).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 3225/2008 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 10 Ιουλίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Νοεμβρίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ