1608/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1608 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1608/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Μιλτιάδη Σπυρόπουλο και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Σεπτεμβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Ι. Ν. του Χ., κατοίκου ..., ο οποίος ήταν παρών, 2. Ε. Ν. του Χ. και 3 Ι. Ν. του Π., κατοίκων ..., όλοι παραστάθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Χρήστου Παπασωτηρίου, και κατέθεσαν προτάσεις και πρόσθετους λόγους.

Του αναιρεσιβλήτου: Νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου υπό την επωνυμίας "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ" εδρεύοντος στην Αθήνα, νομίμως εκπροσωπούμενο, το οποίο παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Χρήστου Θλιβερού και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22/2/2007 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών. Εκδόθηκε η 4407/2009 οριστική απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 6/5/2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς ανέγνωσε την από 8/9/2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως και των πρόσθετων λόγων της.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 14 παρ. 1 του ν. 2882/2001 "Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ)" ενδιαφερόμενοι, οι οποίοι δύνανται να ζητήσουν δικαστικώς τον προσωρινό ή οριστικό προσδιορισμό της αποζημιώσεως είναι α) ο υπόχρεος να καταβάλει την αποζημίωση, β) ο υπέρου κηρύχθηκε η αναγκαστική απαλλοτρίωση και γ) όποιος αξιώνει κυριότητα ή άλλο εμπράγματο δικαίωμα στο απαλλοτριούμενο.

Η ρύθμιση αυτή είναι επακόλουθη της ρυθμίσεως του άρθρου 4 του άνω ΚΑΑΑ, κατά το οποίο η αναγκαστική απαλλοτρίωση ακινήτου συνεπάγεται αυτοδικαίως και την απαλλοτρίωση κάθε κτίσματος, κατασκευής και δέντρου, που υπάρχει πάνω σε αυτό και κάθε άλλου συστατικού του πράγματος, κατά τα άρθρα 953 και επόμενα του ΑΚ, ανεξάρτητα από τη μνεία τους στην απόφαση κηρύξεως της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως ή στο κτηματολογικό διάγραμμα ή στον κτηματολογικό πίνακα, καθώς και του άρθρου 5 του ίδιου ΚΑΑΑ, κατά το οποίο η αναγκαστική απαλλοτρίωση αφορά στο πράγμα, ανεξάρτητα από το πρόσωπο που έχει την κυριότητα ή άλλο εμπράγματο δικαίωμα σε αυτό.

Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων και εκείνης του άρθρου 9 παρ.2 του αυτού ΚΑΑΑ, κατά την οποία μετά τη συντέλεση της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως κάθε νομέας ή κάτοχος του απαλλοτριωθέντος ακινήτου υποχρεούται να παραδώσει τούτο ελεύθερο στον υπέρου η απαλλοτρίωση, συνάγονται τα ακόλουθα: 1) ο νομοθέτης περιόρισε τον αριθμό των προσώπων και καθόρισε επακριβώς τα πρόσωπα, τα οποία δύνανται να προσλάβουν την ιδιότητα του διαδίκου στις δίκες καθορισμού τιμής μονάδας αποζημιώσεως (προσωρινής ή οριστικής) λόγω αναγκαστικής απαλλοτριώσεως. 2) Ακόμη, ο νομοθέτης, συνεπής προς τις διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος και των άρθρων 947, 948, 949, 999 και 1000 του ΑΚ, περιόρισε την προβλεπόμενη από την άνω διάταξη του Συντάγματος και του άρθρου 13 παρ.1 του ΚΑΑΑ και επιδικαζόμενη αποζημίωση λόγω απαλλοτριώσεως μόνο για τα ακίνητα πράγματα και τα επ' αυτών υπάρχοντα κτίσματα, κατασκευές και δέντρα, καθώς και όλα τα κατά τα άρθρα 953 και επόμενα του ΑΚ συστατικά.

Και περαιτέρω, 3) την αποζημίωση από την απαλλοτρίωση των ανωτέρω πραγμάτων παρέχει, όπως προκύπτει από τις διατάξεις του άρθρου 26 του ΚΑΑΑ, μόνο στους αναγνωριζόμενους κατά τη διαγραφόμενη στο άρθρο αυτό (και τον ΚΠολΔ) διαδικασία ως κυρίους ή έχοντες άλλο εμπράγματο δικαίωμα (από τα περιοριστικός αναφερόμενα στο νόμο -άρθρ. 973 ΑΚ) και απέκλεισε ρητώς την αναγνώριση ως δικαιούχο της αποζημιώσεως από αναγκαστική απαλλοτρίωση τον έχοντα επί του απαλλοτριωθέντος δικαίωμα νομής, πολύ δε περισσότερο κατοχής, ορίζοντας στην παρ. 9 του άνω άρθρου 26, ότι η νομή καθ' εαυτή δεν θεμελιώνει δικαίωμα αποζημιώσεως.

Κατ' ακολουθίαν, λοιπόν, των ανωτέρω διατάξεων, εκείνος που έχει δικαίωμα κατοχής επί του απαλλοτριωθέντος ακινήτου και των συστατικών του συνεπεία της έννομης σχέσεως της μισθώσεως, η οποία λύνεται με τη συντέλεση της αναγκαστικής απαλλοτριώσεως και ο μισθωτής έχει υποχρέωση να παραδώσει το μίσθιο στον υπέρου η απαλλοτρίωση, ούτε αξίωση αποζημιώσεως έχει για το δικαίωμα κατοχής του επί των απαλλοτριωθέντων επικειμένων συστατικών του μίσθιου ακινήτου και την ασκούμενη επ' αυτού επιχείρηση του, ούτε νομιμοποιείται ενεργητικώς να ζητήσει τον καθορισμό της τιμής μονάδας αποζημιώσεως (προσωρινής και οριστικής) για τα συστατικά και την επιχείρηση αυτή.

Η ρύθμιση αυτή, κατά τα προεκτεθέντα, δεν αντίκειται, αλλά είναι σύμφωνη με τις διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος, ούτε προσκρούει στη διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ) που κυρώθηκε (μαζί με τη Σύμβαση) με το ν.δ. 57/1974 και έχει αυξημένη έναντι των κοινών νόμων ισχύ (αρθρ. 28 παρ.1 του Συντάγματος), η οποία επιβάλλειτο σεβασμό της περιουσίας κάθε φυσικού ή νομικού προσώπου και απαγορεύει να στερηθεί κάποιος της περιουσίας του, παρά μόνο για λόγους δημόσιας ωφέλειας και υπό τους προβλεπόμενους από το νόμο και τις γενικές αρχές του διεθνούς δικαίου όρους.

Και τούτο διότι: α) Κατά την έννοια των άρθρων 17 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, το δικαίωμα κατοχής επί των συστατικών του απαλλοτριωθέντος ακινήτου, δεδομένου ότι τα συστατικά αυτά κατά την καθιερούμενη από τις διατάξεις των άρθρων 953, 954 και 955 του ΑΚ αρχή "τα επικείμενα είκει τοις υποκειμένοις", ακολουθούν τη νομική τύχη του δικαιώματος κυριότητας επί του ακινήτου και δεν μπορούν να είναι χωριστά αντικείμενα κυριότητας ή άλλου εμπράγματου δικαιώματος, δεν αποτελεί αυτοτελές απαλλοτριούμενο περιουσιακό στοιχείο, β) Στην έννοια της "πλήρους αποζημιώσεως" για την απαλλοτρίωση πράγματος για δημόσια ωφέλεια, που προβλέπεται από τη διάταξη του άρθρου 17 παρ. 2 του Συντάγματος και δικαιούται ο ιδιοκτήτης του πράγματος ως ενιαίου συνόλου από ακίνητο και συστατικά αυτού, περιλαμβάνεται και η αξία της κατοχής επί των συστατικών.

Η αποζημίωση για την αξία της επιχειρήσεως που ασκείται στο ακίνητο, που απαλλοτριώνεται, κατά τις ίδιες άνω διατάξεις, δεν συμπεριλαμβάνεται στην έννοια της "πλήρους αποζημιώσεως", αλλά λαμβάνεται υπόψη η συνδεόμενη με το ακίνητο, που απαλλοτριώθηκε, πρόσοδος, σε σχέση με την ασκούμενη σε αυτό επιχειρηματική δραστηριότητα κατά την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου (Ολ.ΑΠ 7-8/2006), δ) Ο μισθωτής - κάτοχος του ακινήτου και των συστατικών του δεν στερείται του δικαιώματος να διεκδικήσει τις τυχόν αξιώσεις για τα απαλλοτριωθέντα συστατικά και τις γενόμενες στο μίσθιο για τη λειτουργία της επιχειρήσεως του δαπάνες από τον εκμισθωτή ιδιοκτήτη του όλου απαλλοτριωθέντος ακινήτου ο οποίος είναι δικαιούχος της αποζημιώσεως αυτού, είτε βάσει της μισθωτικής σχέσεως, είτε βάσει των διατάξεων περί διοικήσεως αλλότριων ή αδικαιολογήτου πλουτισμού ή και αδικοπραξιών του ΑΚ, το ύψος μάλιστα της οποίας, όπως καθορίστηκε από το δικαστήριο και καταβλήθηκε σ' εκείνον, δεν οριοθετεί και το μέγεθος των άνω αξιώσεων του μισθωτή οι οποίες μπορεί να είναι και υπέρτερες εκείνης.

Για τους ίδιους λόγους η ανωτέρω ρύθμιση δεν είναι αντίθετη στην αρχή της ισότητας (αρθρ. 4 του Συντάγματος), ούτε στο δικαίωμα εργασίας (άρθρο 22 του Συντάγματος). Περαιτέρω ο από το άρθρο 519 αριθ. 1 ΚΠολΔ προβλεπόμενος λόγος αναιρέσεως ιδρύεται, αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου.

Ο κανόνας παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, η οποία υπάρχει αν ο κανόνας δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή να εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε (ΟλΑΠ 7/2006, 4/2005, ΑΠ 1671/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την από 22-2-2007 αίτηση, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση, οι αιτούντες και ήδη αναιρεσείοντες ισχυρίστηκαν ότι με την 1111495/11703/7-12-1999 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Πολιτισμού, Περιβάλλοντος-Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ.858/9-12-1999 κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση, υπέρ και με δαπάνες του καθού "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ-ΟΕΚ", έκταση συνολικής επιφανείας 1.240 στρεμμάτων που βρίσκεται στη θέση "..." της περιφέρειας του Δήμου Αχαρνών και συγκεκριμένα στο συνιδιόκτητο κτήμα "...", ότι αυτοί επί του απαλλοτριωμένου αυτού κτήματος ήταν καλλιεργητές σε έκταση 40 στρεμμάτων με το από 22-9-1999 ιδιωτικό συμφωνητικό μισθώσεως και ότι με την Δ12/37275/26-1-2004 απόφαση του ΥΠΕΧΩΔΕ διορθώθηκε ο κτηματολογικός πίνακας που συνοδεύει την από 27-7-2000 έκθεση και συμπληρώθηκαν τα επικείμενα, ιδιοκτησίας του, εφόσον δεν είχαν συμπεριληφθεί στο αρχικό κτηματολογικό πίνακα και γι' αυτό δεν είχε καθορισθεί τιμή μονάδος αποζημίωσης γι' αυτά, μεταξύ των οποίων και είκοσι (20) θερμοκήπια τύπου toll, εμβαδού 175 τ.μ.

έκαστο. Ζήτησαν δε οι αιτούντες, με βάση τους ισχυρισμούς αυτούς, τον οριστικό καθορισμό της αποζημίωσης για τα επικείμενα τους στο απαλλοτριούμενο κτήμα. Το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφαση του, έκρινε ότι η αίτηση με τέτοιο περιεχόμενο και αίτημα είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη για έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης των αιτούντων.

Πράγματι, με βάση τα ως άνω εκτιθέμενα στην αίτηση πραγματικά περιστατικά, οι αιτούντες ως μισθωτές και επομένως απλοί κάτοχοι της απαλλοτριωθείσης εκτάσεως και των επ' αυτής θερμοκηπίων τους, δεν έχουν αυτοτελές δικαίωμα αποζημιώσεως για την αξία των επιδίκων αυτών συστατικών, ούτε εντεύθεν νομιμοποιούνται ως διάδικοι σε δίκη καθορισμού της αποζημιώσεως αυτών και επομένως η ως άνω αίτηση καθορισμού της οριστικής αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων αυτών πραγμάτων έπασχε από έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης και ήταν απορριπτέα ως απαράδεκτη.

Κατά συνέπεια, με την πιο πάνω κρίση του, το Εφετείο δεν παραβίασε τοις αναφερόμενες στη μείζονα σκέψη διατάξεις ουσιαστικού δικαίου. Αλλ' ούτε και τις διατάξεις των άρθρων 20 παρ. 1 του Συντάγματος και 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ, διότι δεν στερήθηκαν το δικαίωμα δικαστικής προστασίας και προσβάσεως στο δικαστήριο για να κρίνει την υπόθεση των αναιρεσειόντων κατά την παρούσα διαδικασία, ούτε εξάλλου και την αρχή της ευλόγου ισορροπίας από το άρθρο 25 παρ. 1 εδ.

α' και β' του Συντάγματος παρεβίασε. Περαιτέρω, το Εφετείο δεν προέβη σε άνιση μεταχείριση των αιτούντων έναντι ορισμένων ιδιοκτητών καλλιεργητών, για τους οποίους το άρθρο 39 παρ. 10 του Ν. 3130/2003 παρέχει δικαίωμα να ζητήσουν την αξία των επικειμένων από την αρμοδία Διοικητική Επιτροπή σε θέματα αναγνώρισης δικαιούχων αποζημίωσης της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης του κτήματος "..." για την ανέγερση του Ολυμπιακού Χωριού, διότι το Εφετείο δεν ασχολήθηκε με τη διάταξη αυτή, ούτε η ένδικη αίτηση περιέχει βάση άνισης μεταχείρισης και άρα ο σχετικός ισχυρισμός των αναιρεσειόντων, που περιλαμβάνεται στον πρώτο πρόσθετο λόγο, στηρίζεται σε ανακριβή προϋπόθεση.

Γι' αυτό ο πρώτος λόγος αναιρέσεως και πρώτος πρόσθετος λόγος, με τους οποίους αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλεια από το εδάφιο 1 του αρθρ. 559 ΚΠολΔ, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, Τέλος ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως και ο δεύτερος πρόσθετος λόγος, με τους οποίους αποδίδει στην πληττόμενη απόφαση ότι με το να απορρίψει την αίτηση ως απαράδεκτη λόγω ελλείψεως ενεργητικής νομιμοποιήσεως, υπέπεσε στην από την αριθμ. 14 του αρθρ. 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, είναι απορριπτέοι προεχόντως ως απαράδεκτοι.

Και τούτο διότι, ως απαράδεκτο, του οποίου η από το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξη ή μη κήρυξη ιδρύει τον από την άνω διάταξη λόγο αναιρέσεως, νοείται το δικονομικό και όχι το ουσιαστικό απαράδεκτο, το οποίο συνεπάγεται η έλλειψη ενεργητικής (ή παθητικής) νομιμοποίησης (ΑΠ 1671/2006, 936/2002), για την οποία απορρίφθηκε και η αίτηση των αναιρεσειόντων.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και οι πρόσθετοι λόγοι αυτής και να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες στη δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου. λόγω της ήττας τους (αρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 30-4-2010 αίτηση του Ι. Ν. από 23-5-2011 πρόσθετους αυτής λόγους για αναίρεση της 4407/2009 απόφασης του Εφετείου Αθηνών. Και

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε δυο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Οκτωβρίου 2011.Και,

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του στις 11 Νοεμβρίου 2011.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ