Supreme Court dismisses appeal against debt ruling due to death of respondent after appeal filing.

Απόφαση 1604 / 2024 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1604/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σωκράτη Πλαστήρα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (λόγω κωλύματος της Αντιπρόεδρου Μυρσίνης Παπαχίου και της αρχαιοτέρας της συνθέσεως Αρεοπαγίτου Ασπασίας Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη), Σταύρο Μάλαινο, Αντιγόνη Τζελέπη, Ερασμία Λιούλη και Ζωή Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Μαρτίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" (Τ.Π.κ.Δ.), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Μαρία Γεωργιάδη, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Δ. Τ. του Μ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από ...2014 αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Χαλανδρίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: ...2020 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και ...2022 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από ...2022 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ερασμία Λιούλη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 62 του ΚΠολΔ, ικανός να είναι διάδικος είναι εκείνος που έχει την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η ικανότητα αυτή, που εξετάζεται αυτεπάγγελτα από το δικαστήριο (άρθρο 73 ΚΠολΔ), προκειμένου για φυσικό πρόσωπο, παύει να υπάρχει με το θάνατό του (άρθρ. 35 ΑΚ). Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 286 επ.

ΚΠολΔ, τα οποία εφαρμόζονται και στην κατ` αναίρεση δίκη (άρθρο 573 παρ.1 ΚΠολΔ), σε συνδυασμό με τις παραπάνω διατάξεις, όταν ο διάδικος είναι στη ζωή κατά την έναρξη της δίκης, αποβιώσει όμως στη συνέχεια προτού αποπερατωθεί η δίκη αμετακλήτως, αν μεν ο θάνατος επήλθε μέχρι το τέλος της προφορικής συζήτησης, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση, τότε, τηρουμένων και των λοιπών νομίμων διατυπώσεων, μεταξύ των οποίων και εκείνη της γνωστοποίησης του θανάτου προς τον αντίδικο, επέρχεται διακοπή της δίκης με συνέπεια όλες οι επιχειρούμενες στο μεταξύ και έως τη νόμιμη επανάληψη διαδικαστικές πράξεις, εκτός από την τυχόν εκδιδόμενη απόφαση, να λογίζονται άκυρες.

Αν δε ο θάνατος έλαβε χώρα μετά το τέλος της συζητήσεως εκείνης, πολύ δε περισσότερο μετά την έκδοση της οριστικής αποφάσεως, τότε, εφόσον δεν υφίσταται εκκρεμής δικαστικός αγώνας, ούτε στάδιο εφαρμογής των διατάξεων για διακοπή και επανάληψη της δίκης, τα ασκούμενα κατά της πιο πάνω απόφασης ένδικα μέσα, άρα και η αίτηση αναιρέσεως, πρέπει να απευθύνονται σύμφωνα με το άρθρο 558 ΚΠολΔ κατά των καθολικών διαδόχων (κληρονόμων) του αποβιώσαντος, απευθυνόμενα δε κατά του αποβιώσαντος είναι άκυρα, υπό την προϋπόθεση όμως ότι ο αναιρεσείων διάδικος είχε λάβει γνώση, προτού ασκηθεί η αναίρεσή τους, με οποιοδήποτε τρόπο, του θανάτου του αντιδίκου του, ώστε να διαπιστώσει τους κληρονόμους του και να απευθύνει κατ` αυτών την αναίρεση.

Η αναίρεση, συνεπώς, που απευθύνεται κατά του αποβιώσαντος, χωρίς όμως να γνωρίζει το θάνατό του ο αναιρεσείων, δεν είναι άκυρη και νόμιμα χωρεί η συζήτησή της με τους κληρονόμους του αποβιώσαντος, οι οποίοι καλούνται προς τούτο, ή εμφανίζονται κατά τη συζήτηση, με την ιδιότητα αυτή στη θέση του αναιρεσιβλήτου και προβάλλουν υπεράσπιση επί της ουσίας της διαφοράς (Ολ.ΑΠ 27/1987, ΑΠ 465/2020, ΑΠ 617/2019, ΑΠ 204/2018).

Περαιτέρω, κατά την ΑΚ 1901 ο κληρονόμος ευθύνεται και με τη δική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς. Για να μη συμβεί αυτό, πρέπει ο κληρονόμος είτε να αποποιηθεί την κληρονομιά (ΑΚ 1847), είτε να την αποδεχτεί με το ευεργέτημα της απογραφής (ΑΚ 1902). Εξάλλου, σύμφωνα με την ΑΚ 1710, κατά τον θάνατο ενός προσώπου, η περιουσία του ως σύνολο (κληρονομιά) περιέρχεται από τον νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι).

Περαιτέρω, με τη διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 ("Ρύθμιση των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων..."), όπως το άρθρο αυτό ίσχυε και εφαρμόζεται στην προκειμένη υπόθεση πριν αντικατασταθεί με το άρθρο 1 παρ. 1 της ΥΠΟΠΑΡ. Α.4 του άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ Α` 94/14-8-2015) που καταλαμβάνει, σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 2 της ΥΠΟΠΑΡ.

Α.4 του άρθρου 2 του ίδιου νόμου, τις αιτήσεις που υποβάλλονται μετά την έναρξη ισχύος του, ορίζεται ότι "φυσικά πρόσωπα που δεν έχουν πτωχευτική ικανότητα και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους (εφεξής οφειλέτες) δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο την αίτηση που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 4 για τη ρύθμιση των οφειλών τους και απαλλαγή.

Από τις διατάξεις του Ν. 3869/2010 συνάγεται ότι η δυνατότητα του οφειλέτη να επιδιώξει να υπαχθεί στις ρυθμίσεις του ανωτέρω Νόμου έχει αυστηρά προσωποπαγή χαρακτηριστικά. Με την αίτηση υπαγωγής στην ως άνω ρύθμιση δημιουργείται μια σχέση κυρίως περιουσιακού, αλλά και προσωποπαγούς χαρακτήρα. Η σχέση αυτή συνδέεται μόνο με το πρόσωπο του οφειλέτη και με την οικονομική κατάσταση στην οποία αυτός ευρίσκεται.

Αντικείμενο της δίκης δεν αποτελεί, δηλαδή, κάποιο δικαίωμα δυνάμενο να μεταβιβασθεί στους κληρονόμους του με τον θάνατό του. Η προσωποπαγής διαδικασία ρύθμισης των χρεών μπορεί να ακολουθηθεί από τους κληρονόμους, αλλά στο όνομά τους και για λογαριασμό τους, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις υπαγωγής στο πρόσωπό τους.

Συνδέεται με το πρόσωπό του [οφειλέτη] και όχι με τα χρέη του. Αν, επομένως, συμβεί θάνατος του υπερχρεωμένου οφειλέτη πριν από την έναρξη της διαδικασίας για τη ρύθμιση των χρεών, δεν μπορεί να γίνει λόγος ότι τέτοια δυνατότητα έχουν πλέον οι κληρονόμοι του, στους οποίους περιέρχεται η περιουσία του κατά την ΑΚ 1710 και, επομένως, και τα χρέη του, που αποτελούν την παθητική πλευρά της περιουσίας.

Ο σκοπός του νόμου κατά την αιτιολογική του έκθεση κατευθύνεται στην επανένταξη του υπέρχρεου οφειλέτη στην κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα. Με το θάνατό του ο σκοπός αυτός δεν μπορεί να επιτευχθεί. Τυχόν έναρξη ή συνέχιση της διαδικασίας δεν έχει πλέον αντικείμενο. Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 4 του νόμου για την έναρξη της διαδικασίας ο οφειλέτης καταθέτει αίτηση στον γραμματέα του αρμόδιου δικαστηρίου.

Εν συνεχεία, εφόσον αντίγραφο της αιτήσεως αυτής κοινοποιηθεί στους πιστωτές και στον τυχόν υπάρχοντα εγγυητή, κατά το άρθρο 5 του νόμου, επέρχεται η εκκρεμοδικία της, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 221 επ. του ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας κατά το άρθρ. 741 του ΚΠολΔ.

Αν μετά την επέλευση της εκκρεμοδικίας αποβιώσει ο οφειλέτης, τότε, στις κατά κανόνα περιπτώσεις, σύμφωνα με το άρθρ. 286 περ. α' του ΚΠολΔ επέρχεται διακοπή της δίκης και επαναλαμβάνεται από τα πρόσωπα που νομιμοποιούνται να τη συνεχίσουν. Συνήθως τέτοια πρόσωπα είναι οι κληρονόμοι του αποθανόντος. Ο θάνατος του διαδίκου οφειλέτη δεν καταργεί, δηλαδή, τη διαδικασία, ούτε την έννομη σχέση της δίκης.

Ωστόσο, επειδή το επίδικο δικαίωμα του αιτούντος να υπαχθεί στις ρυθμίσεις του Ν. 3869/2010 είναι προσωποπαγές, η δίκη δεν διακόπτεται, αλλά καταργείται ως προς το κύριο αντικείμενό της (ΑΠ 1731/2017), αφού με τη διαδικασία του νόμου επιδιώκεται η επανένταξη, υπό την παραπάνω έννοια, του συγκεκριμένου οφειλέτη.

Τέτοια, όμως, θέση του οφειλέτη, λόγω αυτών των χαρακτηριστικών με τον θάνατό του δεν μεταβιβάζεται στους κληρονόμους του, ως στοιχείο της περιουσίας. Αυτό σημαίνει ότι οι κληρονόμοι δεν μπορούν να ωφεληθούν και να συνεχίσουν αυτοί τη δίκη με το διαληφθέν αντικείμενο. Τα παραπάνω εκτεθέντα ισχύουν για την περίπτωση που το δικαστήριο έχει προβεί σε ρύθμιση των οφειλών του οφειλέτη, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ.2 του ν.3869/2010, καθορίζοντας και το χρονικό διάστημα των μηνιαίων καταβολών.

Αν κατά το διάστημα αυτό και πριν από την ολοκλήρωση των υποχρεώσεων του οφειλέτη, επακολουθήσει θάνατός του και πάλι δεν μπορούν να επωφεληθούν οι κληρονόμοι του (Α.Π. 1437/2021). Τέλος, από τις διατάξεις του άρθρου 576 παρ. 1, 2 και 3 του Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι, αν κάποιος από τους διαδίκους δεν εμφανιστεί κατά τη συζήτηση της υποθέσεως ή εμφανιστεί και δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση.

Αν την επισπεύδει ο απολειπόμενος διάδικος, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολειπόμενος, ή ο μη παριστάμενος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Στην προκειμένη περίπτωση με την κρινόμενη από ...2022 και με αρ.

εκθ. κατ. ...2022 αίτηση αναίρεσης του αναιρεσείοντος ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ" προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα, κατά την ειδική διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, υπ' αριθμ. ...2022 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία, αφού δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσίαν την από 3-12-2020 έφεση του εκκαλούντος και ήδη αναιρεσιβλήτου Δ.

Τ. κατά της υπ' αριθμ. ...2020 απόφασης του Ειρηνοδικείου Χαλανδρίου, έκανε εν μέρει δεκτή ως ουσία βάσιμη την από ...2014 και με αρ. κατ. ...2014 αίτησή του με αντικείμενο την υπαγωγή των χρεών του στο νόμο ν. 3869/2010 "Περί ρυθμίσεως των οφειλών υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων κλπ" την αίτηση. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566 § 1 ΚΠολΔ) και είναι, επομένως, παραδεκτή (άρθρ. 577 § 1 ΚΠολΔ).

Ο αναιρεσίβλητος δεν εμφανίσθηκε ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από το οικείο πινάκιο, ούτε κατέθεσε έγγραφη δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ. Ωστόσο, από την υπ' αριθμ. ...2023 έκθεση επιδόσεως του Δικαστικού Επιμελητή στο Εφετείο Αθηνών Δ. Ν.. Π., που προσκομίζει και επικαλείται το αναιρεσείον, που επισπεύδει την συζήτηση της υποθέσεως, προκύπτει ότι δεν πραγματοποιήθηκε επίδοση αντιγράφου της κρινόμενης αίτησης στον αναιρεσίβλητο, διότι αυτός απεβίωσε την 8η Αυγούστου 2022, όπως αναφέρει η σημείωση του ως άνω Δικαστικού Επιμελητή και προκύπτει και από την συνημμένη στην άνω έκθεση επιδόσεως από ...2022 ληξιαρχική πράξη θανάτου του Ληξιάρχου της Δ.Ε. ...

του Νομού .... Δηλαδή, απεβίωσε ο αναιρεσίβλητος μετά την άσκηση της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, που κατατέθηκε την 3.5.2022, όπως προκύπτει από την με αριθμό ...2022 έκθεση καταθέσεως της αίτησης αναίρεσης ενώπιον της Γραμματέως του Πρωτοδικείου Αθηνών, από δε τα στοιχεία της δικογραφίας προκύπτει ότι το αναιρεσείον δεν είχε λάβει γνώση, με οποιοδήποτε τρόπο, του εν λόγω θανάτου πριν από την άσκηση της αναιρέσεως.

Κατόπιν αυτών, πρέπει, σύμφωνα με τις ανωτέρω σκέψεις, να καταργηθεί η δίκη επί της, από ...2014 και με αριθμό καταθέσεως ...2014, αιτήσεως του θανόντος - αιτούντος - αναιρεσιβλήτου κατά του καθού η αίτηση- αναιρεσείοντος, επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμόν ...2022 απόφαση του δικάσαντος, ως Εφετείου, Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών [διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας] και κατ' αυτής ασκήθηκε η κρινόμενη, από ...2022, αίτηση αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αποφαίνεται ότι έχει καταργηθεί η δίκη επί της, από ...2014 και με αριθμό καταθέσεως ...2014 αιτήσεως του θανόντος αιτούντος - εκκαλούντος- αναιρεσιβλήτου Δ. Τ. του Μ. κατά του καθ'ου η αίτηση - αναιρεσείοντος ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ", επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθμόν ...2022 τελεσίδικη απόφαση του δικάσαντος, ως Εφετείου, Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών [διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας] και κατ' αυτής ασκήθηκε η από ...2022 αίτηση αναιρέσεως.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 17 Οκτωβρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 31 Οκτωβρίου 2024.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ