1604/2006 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1604 / 2006 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1604/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χρήστο Μπαλντά, Αντιπρόεδρο, Σπυρίδωνα Κολυβά, Γεώργιο Χλαμπουτάκη, Αναστάσιο - Φιλητά Περίδη και Ηλία Γιαννακάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 14 Μαρτίου 2006, με την παρουσία και του Γραμματέα Αντωνίου Στυλιανουδάκη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ...., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Σκορδαλό.

Του αναιρεσίβλητου: ...., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Θεόδωρο Ζέρβα, βάσει δηλώσεως του άρθρου 242§2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19/11/2001 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 14177/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1848/2004 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 1/11/2004 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω και ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ηλίας Γιαννακάκης, ανέγνωσε την από 17/2/2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως και να απορριφθούν οι άλλοι λόγοι. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τη διάταξη του άρθρου 703 εδ. α του ΑΚ που ορίζει ότι, εκείνος που υποσχέθηκε αμοιβή σε κάποιον (μεσίτη) για τη μεσολάβηση ή την υπόδειξη ευκαιρίας για τη σύναψη μιας σύμβασης, έχει υποχρέωση να πληρώσει μόνο, αν η σύμβαση καταρτισθεί ως συνέπεια αυτής της μεσολάβησης ή της υπόδειξης, συνάγεται ότι για να δυνηθεί ο μεσίτης να απαιτήσει την υποσχεθείσα σ' αυτόν αμοιβή πρέπει:

α) να έχει υποδείξει απλώς την ευκαιρία για τη σύναψη της σύμβασης, πράγμα που συμβαίνει όταν ενημερώνει απλά τον ένα ή και τους δύο ενδιαφερόμενους για δυνατότητα που υπάρχει να καταρτίσουν σύμβαση, ή να μεσολαβήσει και ο ίδιος μεταξύ τούτων για την κατάρτιση της σύμβασης που επιθυμούν, β) να καταρτισθεί η σύμβαση την οποία ο εντολέας και ο μεσίτης είχαν υπόψη τους και γ) η κατάρτιση της σύμβασης να επήλθε σαν συνέπεια της υπόδειξης ή μεσολάβησης του μεσίτου, χωρίς την οποία δεν θα συνέβαινε, ήτοι να υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ως άνω ενέργειας του μεσίτη και του αποτελέσματος που συνδέεται με την κατάρτιση της σκοπούμενης σύμβασης.

Η ύπαρξη δε τέτοιας αιτιώδους συνάφειας σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, αν δηλαδή η μεσολάβηση ή υπόδειξη ευκαιρίας βρίσκεται σε σχέση αιτίου και αποτελέσματος, οπότε και μόνο δημιουργείται υποχρέωση για την καταβολή της μεσιτικής αμοιβής ως ζήτημα καθαρά πραγματικό κρίνεται κυριαρχικά από το δικαστήριο της ουσίας.

Η κρίση όμως για το αν τα κυριαρχικώς διαπιστωθέντα από το δικαστήριο της ουσίας περιστατικά επιτρέπουν το συμπέρασμα ότι ορισμένο γεγονός μπορεί αντικειμενικά να θεωρηθεί ως πρόσφορος αιτία του παραχθέντος αποτελέσματος της σύναψης της σύμβασης, δηλαδή ως ικανό κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και υπό τη συνήθη και κανονική των πραγμάτων πορεία να επιφέρει το αποτέλεσμα τούτο, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου για ευθεία ή εκ πλαγίου παράβαση των παραπάνω ουσιαστικών διατάξεων του άρθρου 703 ΑΚ όπως τούτο σαφώς προκύπτει και από το άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ κατά το οποίο, η εκτίμηση από το δικαστήριο της ουσίας πραγματικών γεγονότων δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, εκτός αν παραβιάστηκαν κανόνες δικαίου, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί, η αν υπάρχει λόγος αναίρεσης κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ.

Εξάλλου, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθ.19 Κ.Πολ.Δ., ο προβλεπόμενος από τη διάταξη αυτή λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσης της προσβαλλόμενης απόφασης ιδρύεται , όταν από το αιτιολογικό της δεν προκύπτουν τα πραγματικά περιστατικά που είναι αναγκαία, προκειμένου να κριθεί από το δικαστήριο αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν οι νόμιμοι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή δεν συντρέχουν, ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή τους, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δέχθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση τα εξής: Ο αναιρεσίβλητος είναι νόμιμα διορισμένος μεσίτης αστικών συμβάσεων και διατηρεί γραφείο στις ..... Στις 11-10-2000, ο αναιρεσείων, που είναι πολιτικός μηχανικός, έδωσε εντολή στον αναιρεσίβλητο να του υποδείξει ακίνητα για αγορά.

Παράλληλα του δήλωσε ότι ενεργούσε και κατ' εντολή τρίτων και δη του ..... Σε εκτέλεση δε αυτής της εντολής ο αναιρεσείων υπέγραψε το σχετικό έντυπο εντολής. Με αυτή την εντολή ο αναιρεσείων υποσχέθηκε την εκπλήρωση όχι μόνο δικού του χρέους (αμοιβής) αλλά και αλλοτρίου, δηλαδή του άνω τρίτου προσώπου, κατ' άρθρο 477 ΑΚ και έτσι παράχθηκε πρόσθετη ενοχή του υποσχεθέντος αναιρεσείοντος, καθόσον δεν προκύπτει το εναντίον.

Στη συνέχεια, ως ομολογεί και ο αναιρεσείων, ο αναιρεσίβλητος του υπέδειξε τα επίδικα ακίνητα, αφού μάλιστα αυθημερόν τα επισκέφθηκαν μαζί. Ο ισχυρισμός του όμως (του αναιρεσείοντος) ότι η σύμβαση εντολής ματαιώθηκε, γιατί όταν επισκέφθηκε τα ακίνητα διαπίστωσε ότι δεν τον ενδιέφεραν και ότι του ήταν από καιρό γνωστά, αφού υπήρχε σχετική πινακίδα πώλησης και τηλέφωνο του πωλητή, δεν αποδεικνύεται αληθινός στην ουσία του και πρέπει να απορριφθεί.

Και τούτο γιατί έπρεπε να δηλώσει ρητά την ανάκληση της εντολής και αμέσως να σχίσει την υπογραφείσα εντολή ή να αποστείλει σχετική δήλωση ανάκλησης και γιατί η ύπαρξη πινακίδας και η γνώση της πώλησης αυτών δεν ασκεί έννομη επιρροή, αφού αρκεί η υπόδειξη αυτών από τον αναιρεσίβλητο μεσίτη και ότι η κατάρτιση της σχετικής συμβάσεως υπήρξε αποτέλεσμα της δικής του υπόδειξης και δεν ενδιαφέρει αν ο μεσίτης έχει και την εντολή πώλησης από την πλευρά του πωλητή και γιατί ο αναιρεσείων και ο αντιπροσωπευόμενος αγοραστής προχώρησαν στην αγορά των υποδειχθέντων ακινήτων μετά πάροδο ενός έτους περίπου.

Ενόψει των παραπάνω εκτιθεμένων, υπάρχει στην προκειμένη περίπτωση η αναγκαία συνάφεια για τη γένεση της αξιώσεως του αναιρεσιβλήτου για την καταβολή της συμφωνημένης αμοιβής μεταξύ της κτήσης των ακινήτων από τον αντιπροσωπευόμενο, συνεπεία της προηγηθείσης υπόδειξής του και μεσολάβησης προς τον πωλητή, η οποία με βεβαιότητα αποτέλεσε και τη γενεσιουργό αιτία της καταρτισθείσης συμβάσεως.

Με όσα παραπάνω δέχθηκε το Εφετείο, διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, για ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο και δικαιολογούν την εφαρμογή της παραπάνω διάταξης του άρθρου 703ΑΚ. Συγκεκριμένα δέχθηκε ότι ο αναιρεσίβλητος υπέδειξε στον αναιρεσείοντα την αγορά του υπό μεσίτευση ακινήτου, ότι υποσχέθηκε την πληρωμή αμοιβής σε περίπτωση ευοδώσεως της εντολής, ότι καταρτίσθηκε η σύμβαση αγοραπωλησίας του ίδιου ακινήτου, ως συνέπεια της υπόδειξης του αναιρεσιβλήτου και ότι δεν ματαιώθηκε η εντολή του αναιρεσείοντος προς τον αναιρεσίβλητο.

Κατόπιν αυτών, ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο προβάλλεται έλλειψη νόμιμης βάσης της προσβαλλόμενης απόφασης, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί. Η έλλειψη της παθητικής νομιμοποιήσεως είναι ερευνητέα εξ επαγγέλματος από το δικαστήριο και δεν αποτελεί πράγμα, κατά την έννοια του αριθμού 8 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., ώστε να ιδρύει, σε περίπτωση που το δικαστήριο δεχθεί την παθητική νομιμοποίηση του εναγομένου, χωρίς να περιέχονται στην αγωγή τα στοιχεία της παθητικής του νομιμοποιήσεως, τον στηριζόμενο στη διάταξη αυτή λόγο αναιρέσεως.

Συνεπώς, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο προβάλλεται ότι το Εφετείο δέχθηκε ότι, ο αναιρεσείων νομιμοποιείται παθητικά στη δίκη, χωρίς όμως να περιέχονται τα στοιχεία της παθητικής νομιμοποιήσεώς του στην αγωγή, είναι απαράδεκτος και απορριπτέος. Σύμφωνα με το άρθρο 559 αριθ. 14 Κ.Πολ.Δ., ιδρύεται λόγος αναιρέσεως, όταν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο, ενώ πράγματα, κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμός 8 του ίδιου κώδικα και άρα η λήψη υπόψη τους, χωρίς να προταθούν, ιδρύει τον από την διάταξη αυτή αναιρετικό λόγο, αποτελούν η κύρια και επικουρική βάση της αγωγής.

Στην προκείμενη περίπτωση, με το δεύτερο λόγο αναιρέσεως, από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., προβάλλεται ότι, παρά το νόμο δεν απορρίφθηκε από το Εφετείο η αγωγή ως απαράδεκτη, για έλλειψη παθητικής νομιμοποιήσεως του αναιρεσείοντος, επειδή στο δικόγραφό της αναφέρεται ότι ο αναιρεσείων συνεβλήθη όχι για δικό του λογαριασμό αλλά για λογαριασμό τρίτων, ενώ με τους πρώτο και τον τρίτους λόγο αναιρέσεως, από τον αριθμό 8 του ίδιου άρθρου, προβάλλεται ότι, το Εφετείο παρά το νόμο δέχθηκε το μεν ότι ο αναιρεσείων κατά την κατάρτισης της συμβάσεως μεσιτείας ενεργούσε και ατομικά το δε ανύπαρκτη νομική βάση της αγωγής και συγκεκριμένα αυτής της σωρευτικής αναδοχής χρέους (άρθρο 477 ΑΚ).

Στο δικόγραφο της αγωγής όμως, το οποίο επισκοπεί ο Άρειος Πάγος, αναφέρεται ότι, ο αναιρεσείων προσήλθε στο γραφείο του αναιρεσιβλήτου, για να του υποδείξει ευκαιρία προς κατάρτιση συμβάσεως αγοραπωλησίας ακινήτου, ενεργώντας για λογαριασμό των ενδιαφερομένων εργοδοτών σε υπό κατάρτιση συμβάσεις έργου, και ότι με ειδική έγγραφη εντολή, την οποία αβίαστα και αφού έλαβε γνώση του περιεχομένου της υπέγραψε στο γραφείο του την 11-10-2000 του υποσχέθηκε και συμφώνησε να καταβάλει αμοιβή για την περίπτωση ευοδώσεως της ανατεθειμένης εντολής και καταρτίσεως των υπό μεσίτευση συμβάσεων αγοραπωλησίας, είτε σε δικό του όνομα, είτε σε μέλος της οικογένειάς του, είτε σε τρίτο πρόσωπο, δηλώνοντας ότι ενεργεί κατ' εντολή τους κατ' εξουσιοδότηση και για λογαριασμό τους, ποσό ίσο προς το 2% της πραγματικής αξίας στην οποία θα εκποιείτο το υποδειχθέν αγροτεμάχιο.

Από το περιεχόμενο τούτο της αγωγής προκύπτει ότι σε αυτή γίνεται μνεία ότι ο αναιρεσείων υποσχέθηκε να καταβάλει ο ίδιος την μεσιτική αμοιβή στον αναιρεσίβλητο, σε περίπτωση ευοδώσεως της εντολής, είτε η σύμβαση καταρτισθεί στο όνομα και για λογαριασμό δικό του, (αναιρεσείοντες) είτε στο όνομα και για λογαριασμό τρίτου, υποσχόμενος στη δεύτερη αυτή περίπτωση την εκπλήρωση ξένου χρέους, δηλαδή την πληρωμή της μεσιτικής αμοιβής για λογαριασμό του τρίτου, στο όνομα του οποίου θα καταρτιζόταν η σύμβαση.

Επομένως, περιέχονταν στην αγωγή τα στοιχεία της παθητικής νομιμοποιήσεως του αναιρεσείοντος, όπως επίσης περιεχόταν στην αγωγή και η νομική βάση της σωρευτικής αναδοχής χρέους και ο πιο πάνω λόγοι αναιρέσεως είναι αβάσιμοι και απορριπτέοι, όπως απορριπτέα είναι και η αίτηση για αναίρεση στο σύνολό της.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την 402/3-11-2004 αίτηση του .... για αναίρεση της 1848/2004 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει σε επτακόσια εβδομήντα (770) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιουνίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στις 26 Σεπτεμβρίου 2006. Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ