1598/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1598 / 2012 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1598/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Πατινίδη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Αθηναίο, Δημήτριο Μουστάκα, Νικόλαο Τρούσα και Ασπασία Καρέλλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 25 Σεπτεμβρίου 2012, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ" (ΟΤΕ), που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Ληξουριώτη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Κ. Τ., 2) Α. Τ., 3) Α. Χ., 4) Σ. Ε., 5) Γ. Π., 6) Π. Κ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τους πληρεξούσιους δικηγόρους τους Βασίλειο Χριστιανό και Βασιλική Φίλη και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1/10/2007 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκε η 233/2009 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 1/3/2011 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Μουστάκας ανέγνωσε την από 3/2/2012 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της ένδικης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 1 παρ.1 και 2 του ΠΔ 398/1994 ("Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία με οθόνες οπτικής απεικόνισης, σε συμμόρφωση με την οδηγία του Συμβουλίου 90/270/ΕΟΚ") ορίζεται, ότι το διάταγμα αυτό καθορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία με οθόνες οπτικής απεικόνισης, όπως αυτές ορίζονται στο αρθ. 2, ότι οι διατάξεις του εφαρμόζονται σε όλες τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, ανεξαρτήτως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας, στον οποίο κατατάσσονται, επιπλέον των γενικών διατάξεων για την υγιεινή και την ασφάλεια της εργασίας που ισχύουν κάθε φορά.

Αντίστοιχα, με το άρθρο 1 παρ. 1 και 2 της ως άνω οδηγίας ορίζεται ότι η οδηγία αυτή καθορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 2 και ότι οι διατάξεις της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ εφαρμόζονται πλήρως σ' ολόκληρο τον τομέα που αναφέρεται στην παρ. 1 με την επιφύλαξη των δεσμευτικότερων ή και πιο ειδικών διατάξεων που περιέχει η οδηγία.

Περαιτέρω, σύμφωνα με το αρθ. 2 αριθ. 3 του διατάγματος και για τους σκοπούς αυτού, νοείται ως (α) οθόνη οπτικής απεικόνισης κάθε αλφαριθμητική ή γραφική οθόνη που αποτελεί τμήμα εξοπλισμού επεξεργασίας, αναπαραγωγής ή οπτικής παρουσίασης στοιχείων ανεξάρτητα από την χρησιμοποιούμενη μέθοδο και (β) εργαζόμενος κάθε πρόσωπο που απασχολείται από έναν εργοδότη με σχέση εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των ασκουμένων και των μαθητευομένων, ο οποίος χρησιμοποιεί τακτικά και κατά ένα μη αμελητέο τμήμα της κανονικής του εργασίας οθόνη οπτικής απεικόνισης.

Με το άρθρο 7 της Οδηγίας αυτής ορίζεται ως ελάχιστη προδιαγραφή ασφαλείας και υγείας για την εργασία αυτή ότι ο εργοδότης υποχρεούται να σχεδιάζει την δραστηριότητα του εργαζομένου, κατά τρόπο ώστε η καθημερινή εργασία σε οθόνη να διακόπτεται περιοδικά με διαλείμματα ή αλλαγές δραστηριότητας που θα περιορίζουν τον φόρτο εργασίας στην οθόνη.

Η πρόβλεψη αυτή της Οδηγίας δεν αφορά σε ημερήσια άδεια, όπως αναφέρεται ειδικά στον όρο 27 της από 7-3-1990 Ε.Σ.Σ.Ε., αλλά σε ολιγόλεπτες ενδιάμεσες διακοπές της ημερήσιας εργασίας, οι οποίες μάλιστα προβλέπονται εναλλακτικά, μπορούν δηλαδή να υποκαθίστανται από αντίστοιχες ενδιάμεσες αλλαγές της δραστηριότητας του εργαζομένου σε άλλες, εκτός οθόνης, εργασίες.

Αντίστοιχα, με το άρθρο 8 παρ. 1 του ως άνω ΠΔ 398/1994 και για την εφαρμογή της προαναφερθείσης διάταξης του άρθρου 7 της Οδηγίας ορίζεται (μεταξύ άλλων): α) ότι το παρόν Π.Δ. καθορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφαλείας και υγείας, κατά την εργασία με οθόνες οπτικής απεικόνισης, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 2.

Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται επί πλέον των γενικών διατάξεων για την υγιεινή και ασφάλεια της εργασία, που ισχύουν κάθε φορά, β) οι διατάξεις του παρόντος εφαρμόζονται σε όλες τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, ανεξαρτήτως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας, γ) για τους σκοπούς του παρόντος, νοείται ως οθόνη οπτικής απεικόνισης κάθε αλφαριθμητική ή γραφική οθόνη, που αποτελεί τμήμα εξοπλισμού, επεξεργασίας, αναπαραγωγής ή οπτικής παρουσίασης στοιχείων, ανεξάρτητα από την χρησιμοποιούμενη μέθοδο, δ) ο εργοδότης υποχρεούται να σχεδιάζει την δραστηριότητα του εργαζομένου κατά τρόπον ώστε η καθημερινή εργασία σε οθόνες οπτικής απεικόνισης να διακόπτεται περιοδικά με διαλείμματα ή αλλαγές δραστηριότητας, που θα περιορίζουν τον φόρτο εργασίας στην οθόνη οπτικής απεικόνισης σύμφωνα με το παράρτημα Ι του άρθρου 11", στο οποίο (που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του διατάγματος) και στο άρθρο 4 αυτού ορίζεται αναλυτικότερα ότι: "4.1.

Εφόσον δεν είναι εφικτό να οργανώνεται η εργασία με τέτοιο τρόπο ώστε φυσιολογικά να μπορεί ο εργαζόμενος να την εναλλάσσει με άλλες μορφές εργασίας, είναι χρήσιμο να εξασφαλίζονται στον εργαζόμενο διαλείμματα εργασίας ανά δίωρο, ανάλογα με το είδος της εργασίας. Σε καμιά περίπτωση τα διαλείμματα αυτά δεν πρέπει να συσσωρεύονται. 4.2.

Ο χρόνος απομάκρυνσης του εργαζομένου από τη θέση εργασίας με οθόνες οπτικής απεικόνισης (είτε για διάλειμμα εργασίας είτε για αλλαγή δραστηριότητας) μπορεί να είναι έως 15 λεπτά ανά δίωρο". Από τις παραπάνω διατάξεις του ΠΔ 398/1994 και της οδηγίας 90/270/ΕΟΚ, που μεταφέρθηκε με αυτό στην εσωτερική έννομη τάξη, συνάγεται σαφώς, ότι με αυτές προβλέπεται ως ελάχιστη προδιαγραφή ασφαλείας και υγείας κατά την εργασία με οθόνες οπτικής απεικόνισης η διακοπή της εργασίας αυτής είτε με αλλαγή δραστηριότητας του εργαζομένου, και μάλιστα κατά κύριο λόγο και πρωταρχικά, είτε εναλλακτικά, εφόσον δηλ.

δεν είναι εφικτή η αλλαγή αυτή, με διαλείμματα, σε κάθε δε περίπτωση ο χρόνος απομάκρυνσης του εργαζομένου από την θέση εργασίας με οθόνες οπτικής απεικόνισης μπορεί να είναι έως 15' ανά δίωρο. Ειδικότερα, τα προβλεπόμενα ως άνω διαλείμματα διαφέρουν κατά την φύση και τον σκοπό τους από την ανά δίμηνο ημερήσια άδεια, που προβλέπουν οι Ε.Σ.Σ.Ε., και επομένως δεν έχουν σχέση με αυτήν, η διαφοροποίηση δε αυτή προκύπτει και από το γεγονός ότι αποκλείεται ρητά η συσσώρευση των διαλειμμάτων αυτών, απαγορεύεται δηλ.

ο συνυπολογισμός τους ώστε ν' αποτελέσουν χρονικά ημερήσια άδεια. Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι, ως ελάχιστη προδιαγραφή ασφαλείας και υγείας όλων αδιακρίτως των εργαζομένων με οθόνες οπτικής απεικόνισης και προς αντιμετώπιση ειδικά των κινδύνων από την εργασία μπροστά σε τέτοιες οθόνες προβλέπεται μόνον είτε η αλλαγή δραστηριότητας (εργασία εκτός οθόνης) είτε η διακοπή της εργασίας αυτής με διαλείμματα, σε αμφότερες τις περιπτώσεις ανά δίωρο ημερήσιας εργασίας και μέχρι 15', και όχι η χορήγηση αδείας μίας ημέρας (με αποδοχές) ανά δίμηνο.

Και τούτο διότι το μέτρο αυτό και μόνο θεσπίζεται με τις προπαρατεθείσες διατάξεις του ΠΔ 398/1994 για την εφαρμογή των αντιστοίχων ρυθμίσεων της Οδηγίας 90/270/ΕΟΚ που αποτελεί την 5η ειδική οδηγία της Οδηγίας 89/391/ΕΟΚ, η οποία συνιστά γενική οδηγία- πλαίσιο, ώστε ούτε από τις διατάξεις της τελευταίας και του ΠΔ 17/1996 που την μετέφερε στην ελληνική έννομη τάξη μπορεί να συναχθεί η καθιέρωση τέτοιας αδείας, αφού οι σχετικές προβλέψεις και ρυθμίσεις αυτής, ως οδηγίας πλαισίου, εξειδικεύθηκαν και περιορίσθηκαν στην καθιέρωση υποχρέωσης αλλαγής δραστηριότητας ή της διακοπής της εργασίας με ολιγόλεπτα διαλείμματα κατά την διάρκεια της ημερήσιας εργασίας, η δε προβλεπομένη από τον όρο 27 της από 7-3-1990 Ε.Σ.Σ.Ε.

χορήγηση μίας ημέρας αδείας ανά δίμηνο στους εργαζομένους σε οθόνες οπτικής καταγραφής (απεικόνισης) αποτελεί πρόσθετη παροχή του εσωτερικού δικαίου, που αφορά ειδική κατηγορία εργαζομένων με συγκεκριμένες συνθήκες απασχόλησης. Σύμφωνα, εξάλλου, με τον όρο 27 της από 7-3-1990 Ε.Σ.Σ.Ε., για τη "ρύθμιση διαφόρων θεμάτων προσωπικού του ΟΤΕ" που καταρτίστηκε μεταξύ ΟΤΕ και ΟΜΕ-ΟΤΕ: "χορηγείται στους εργαζομένους μπροστά σε οθόνες οπτικής καταγραφής μία ημέρα άδειας μετ' αποδοχών ανά δίμηνο πέραν της κανονικής, ύστερα από αίτηση του εργαζομένου".

Σύμφωνα με την 43/332/30-4-1990 ειδική εγκύκλιο του Τομέα Γεν. Εργ. Θεμάτων της εναγομένης: "την άδεια αυτή δικαιούνται οι μισθωτοί που εργάζονται μπροστά σε οθόνες στις οποίες απεικονίζονται οπτικά τα δεδομένα (DATA) κάθε καταγραφής, που πρέπει να τύχει περαιτέρω επεξεργασίας, με τη μεσολάβηση των υπόψη μισθωτών, εφόσον η απασχόλησή τους είναι συνεχής και καλύπτει καθημερινά το μισό τουλάχιστον του ημερήσιου ωραρίου τους.

Στους εργαζόμενους αυτούς θα χορηγείται μία ημέρα άδεια για κάθε δίμηνο συνεχούς απασχόλησής τους ...". Μετά από αυτά, η εναγομένη χορήγησε την παραπάνω άδεια μόνο στο προσωπικό του μηχανογραφικού της κέντρου. Στη συνέχεια, σύμφωνα με τον όρο 28 της 10-5-1996 Ε.Σ.Σ.Ε., επέκτεινε τη χορήγηση της επίμαχης άδειας στους εργαζομένους στα Υπεραστικά Κέντρα, Βλαβοληπτικά κέντρα και Κέντρα Εξυπηρέτησης του Πολίτη, τα οποία απέκτησαν μηχανογραφική υποστήριξη το έτος 1996. 'Όμως, ο όρος 27 της από 7-3-1990 Ε.Σ.Σ.Ε., σε συνδυασμό με τις διατάξεις του Π.Δ. 398/1994, δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης ή διευκρίνισης ότι τόσο η ως άνω ημερήσια άδεια, όσο και τα επίμαχα διαλείμματα πρέπει, να δίδονται σε όλους τους εργαζομένους που εργάζονται μπροστά σε οθόνες οπτικής καταγραφής κατά το μισό τουλάχιστον του ωραρίου εργασίας τους, ανεξάρτητα από την απάντηση της Δ/νσης Συνθηκών Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας με το υπ' αριθμ. 130393/31-5-90 έγγραφο της προς τον Τομέα Γεν.

Εργατικών Θεμάτων της εναγομένης που αναφέρεται στην εφαρμογή της υπ' αριθ. 130558/ 12-6-89 κοινής υπουργικής απόφασης στα μηχανογραφικά κέντρα του Δημοσίου (Ολ.Α.Π. 31/2009).

Στην προκειμένη περίπτωση, το Ειρηνοδικείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του και κατά την ανέλεγκτη των πραγμάτων εκτίμησή του, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Οι ενάγοντες, με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας που καταρτίστηκε στην Αθήνα τα έτη 1984, 1977, 1976, 1971, 1976 και 1973 αντίστοιχα, προσλήφθηκαν από την εναγομένη ως υπάλληλοι και εργάστηκαν, κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-2002 έως 31-12-2004 οι, πρώτος, τέταρτος και έκτος και κατά το χρονικό διάστημα από 1-1-02 έως 31-12-2003 οι λοιποί, στο Διεθνές Τηλετυπικό Κέντρο της Πλατείας Βικτωρίας.

Οι εργασίες που εκτελούσαν οι παραπάνω ενάγοντες, κύρια και επί μέρους, γίνονταν μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, μπροστά σε οθόνη οπτικής απεικόνισης, καθ' όλο το ωράριο της ημερήσιας απασχόλησης τους, χωρίς να εναλλάσσεται η δραστηριότητα τους αυτή με άλλες μορφές εργασίας και χωρίς να αναπαύονται καθόσον η εναγομένη δεν τους χορήγησε, όπως όφειλε σύμφωνα με την προηγηθείσα νομική σκέψη, ανά δίωρο ένα 15λεπτο διάλειμμα και συνολικά 3 15 λεπτά διαλείμματα κατά το ημερήσιο ωράριο εργασίας τους που ξεπερνά το εξάωρο.

Αντίθετα υποχρεώθηκαν από την εναγομένη να εργάζονται ημερησίως κατά τα 3 15λεπτα διαλείμματα ήτοι επί 45 λεπτά ημερησίως επί 22 ημέρες μηνιαίως και πραγματοποίησαν επί 11 μήνες, καθόσον ο δωδέκατος καλύπτεται από την κανονική τους άδεια ,181 ώρες επί πλέον του συμβατικού τους ωραρίου, κατ' έτος (βλ. την προαναφερόμενη 2213/2008 ένορκη βεβαίωση που προσκομίζπουν και επικαλούνται οι ενάγοντες) με αποτέλεσμα να δικαιούνται αμοιβής ίσης προς το καταβαλλόμενο ωρομίσθιο τους, χωρίς προσαυξήσεις , καθόσον η πιο πάνω εργασία τους , μέσα στα παραπάνω διαλείμματα, δεν αποτελεί υπερωρία, αφού παρασχέθηκε μέσα στο νόμιμο ωράριο τους.

Έτσι οι ενάγοντες με βάση τον τακτικό μηνιαίο μισθό τους δικαιούνται ...". Στη συνέχεια, το δικαστήριο προέβη στον υπολογισμό της δικαιούμενης από τον κάθε ενάγοντα αποζημίωσης και υποχρέωσε την εναγομένη να καταβάλει στ' αυτούς, για την πιο πάνω αιτία, τα αναφερόμενα στο διατακτικό χρηματικά ποσά. Έτσι, όπως έκρινε, το δικαστήριο της ουσίας, ορθά τις ως άνω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου ερμήνευσε και εφάρμοσε, αφού με βάση τις ως άνω ουσιαστικές παραδοχές του, οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι εδικαιούντο των ανωτέρω διαλειμμάτων, κατά την εργασία τους, εφόσον αυτή "γινόταν μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, μπροστά σε οθόνη οπτικής απεικόνισης, καθ' όλο το ωράριο της ημερήσιας απασχόλησης, χωρίς να εναλλάσσεται η δραστηριότητά τους αυτή με άλλες μορφές εργασίας και χωρίς να αναπαύονται", ήτοι χωρίς να τους χορηγούνται τα ως άνω δεκαπεντάλεπτα διαλείμματα, η υποχρέωση δε αυτή της εναγομένης δεν περιορίζεται, όπως αναφέρθηκε, μόνο στους απασχολούμενους στα Μηχανογραφικά Κέντρα.

Η χορήγηση δε των διαλειμμάτων αυτών είναι άσχετη με την ημερήσια, ανά δίμηνο "άδεια οθόνης", που προβλέπεται για τους απασχολούμενους με ιδιαίτερες συνθήκες εργασίας. Εξάλλου, ναι μεν δεν έχουν καθορισθεί οι "τεχνικές λεπτομέρειες χορήγησης του διαλείμματος αυτού και η διάρκειά του", με σχετική, συλλογική ρύθμιση, όμως με το ως άνω Π.

Δ. 398/1994, έχει καθορισθεί ως ανώτερο όριο το δεκαπεντάλεπτο ανά δίωρο, με βάση δε την αρχή της εύνοιας υπέρ των εργαζομένων, που διαπνέει το εργατικό δίκαιο (βλ. Α.Π. 11/2008), θα εφαρμοσθεί το διάταγμα αυτό και, επομένως, καλώς ελήφθη υπόψη το χρονικό αυτό διάστημα, για τον υπολογισμό της υπερωριακής αποζημίωσης των αναιρεσιβλήτων.

Και ισχυρίζεται μεν η αναιρεσείουσα ότι "από πουθενά δεν προκύπτει ότι τα ως άνω προβλεπόμενα 15λεπτα διαλείμματα είναι αμειβόμενα", όμως, η υποχρέωση καταβολής της αμοιβής αυτής προκύπτει από τις γενικές διατάξεις των άρθρων 648, 649, 653 και 659 Α.Κ., σύμφωνα με τις οποίες ο εργοδότης έχει υποχρέωση να καταβάλει στον εργαζόμενο τον συμφωνημένο ή συνηθισμένο μισθό, στην προκειμένη δε περίπτωση οι ενάγοντες παρείχαν την εργασία τους στην αναιρεσείουσα και κατά τα ως άνω δεκαπεντάλεπτα, με την αντίστοιχη ωφέλεια αυτής, ενώ, σύμφωνα με το νόμο, θα έπρεπε οι αναιρεσίβλητοι να αναπαύονται.

Επομένως, η εργασία αυτή, που παρεχόταν, μέσα στο νόμιμο ωράριο, ήταν επί πλέον της από το νόμο προβλεπόμενης. Μετά από αυτά, η ένδικη αίτηση, με την οποία η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται ότι το δικαστήριο της ουσίας υπέπεσε στην από τον αριθ. 1 του άρθρου 560 Κ.Πολ.Δικ. προβλεπόμενη αναιρετική πλημμέλεια, πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμη και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, κατά το διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1ης Μαρτίου 2011 αίτηση της Ανώνυμης Εταιρείας, με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ" (ΟΤΕ) κατά της υπ' αριθμ. 233/2009 τελεσίδικης απόφασης του Ειρηνοδικείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, εκ δύο χιλιάδων τριακοσίων (2.300) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 23 Οκτωβρίου 2012. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Νοεμβρίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ