Supreme Court allows appeal against lower court ruling on whether a road is common property due to lack of statutory requirements.

Απόφαση 1594 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1594/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Χαράλαμπο Παπαηλιού και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Μαΐου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ......., το γένος Χ και 2. ...., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Παπαπέτρο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσίβλητων: 1. .... και 2. ......, οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γρηγόριο Παπαδογιάννη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-6-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Μηλεών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 304/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βόλου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 12-4-2007 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Παπαηλιού ανέγνωσε την από 23-4-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 369, 966, 967, 972, 1033 και 1192 εδάφ. 1 ΑΚ, οι οποίες εφαρμόζονται σύμφωνα με το άρθρο 55 του ΕισΝΑΚ, προκειμένου να κριθεί μετά την εισαγωγή του ΑΚ η ιδιότητα ενός πράγματος ως εκτός συναλλαγής ή κοινοχρήστου, συνάγεται ότι μεταξύ των κοινοχρήστων πραγμάτων περιλαμβάνονται και οι οδοί και οι πλατείες, οι οποίες, εφόσον δεν ανήκουν στο Δήμο ή στην Κοινότητα ή ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, ανήκουν στο Δημόσιο.

Οι δημοτικές ή κοινοτικές οδοί και οι πλατείες αποκτούν την ιδιότητα του κοινοχρήστου πράγματος: α) από το νόμο, ήτοι με το χαρακτηρισμό τους ως οδών ή πλατειών από το εγκεκριμένο ρυμοτομικό διάγραμμα του σχεδίου πόλεως β) από τη βούληση των ιδιοκτητών, η οποία πρέπει να γίνει με νομότυπη δικαιοπραξία (διαθήκη ή δωρεά) ή και με παραίτηση από την κυριότητα, για την οποία όμως (παραίτηση) απαιτείται δήλωση του κυρίου περιβαλλόμενη τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου και υποβαλλόμενη σε μεταγραφή, αφού περιέχει κατάργηση εμπραγμάτου δικαιώματος και γ) με την αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα, την οποία προέβλεπε το προϊσχύσαν βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο (ν.3 παρ.2 Πανδ. 43.7) και σύμφωνα με την οποία η χρήση του πράγματος από κοινότητα ή Δήμο ή από τους δημότες αυτών μπορούσε να προσδώσει σε ακίνητο την ιδιότητα του κοινόχρηστου, εφόσον η αρχαιότητα στην ως άνω χρήση υπήρξε συνεχής επί δύο γενεές, η καθεμία των οποίων εκτείνεται σε σαράντα έτη και είχε, συμπληρωθεί πριν από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα (23-2-1946), ενόψει του ότι ο Κώδικας αυτός δεν αναγνωρίζει το θεσμό της αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητας.

Εξάλλου, ο από τις διατάξεις των άρθρων 559 αριθμ. 1 εδαφ. α' και 560 αριθμ. 1 εδ. α' ΚΠολΔ προβλεπόμενος λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο εσωτερικού ή διεθνιστικού δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα (Ολ.ΑΠ 7/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον μοναδικό από το άρθρο 560 αριθμ. 1 εδ. α' ΚΠολΔ λόγο αναιρέσεως προβάλλεται η αιτίαση, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου, η οποία εκδόθηκε κατ' έφεση, κατά την τακτική διαδικασία κατά αποφάσεως του Ειρηνοδικείου, η οποία είχε κάνει δεκτή αγωγή των αναιρεσιβλήτων για προσβολή της προσωπικότητάς τους, παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των ν. 3 παρ. 2 Πανδ. 43. 7, και των άρθρων 51 του ΕισΝΑΚ και 966, 967 και 968 ΑΚ, τις οποίες εσφαλμένα εφάρμοσε.

Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει, ότι αυτή δέχθηκε ανελέγκτως, μεταξύ άλλων, και τα ακόλουθα: "Στη δυτική πλευρά του οικοπέδου των εναγόντων, η οποία αποτυπώνεται στο συνημμένο στην αγωγή από .....τοπογραφικό διάγραμμα του τοπογράφου-μηχανικού ....., με τεθλασμένη πλευρά συνολικού μήκους 23,01 μέτρων, με τα αλφαβητικά στοιχεία ΑΞΝΜ και τα επιμέρους μήκη, ΑΞ ίσον 1,69 μ.

συν ΞΝ ίσον 10,41 μ. και συν ΝΜ ίσον 10,91 μ. και ανάμεσα από τις δύο ιδιοκτησίες (εναγόντων - εναγομένων) διέρχεται τμήμα κοινόχρηστου δρόμου, μήκους όσο και η δυτική πλευρά του οικοπέδου των εναγόντων (23,04) και πλάτους 3,26 μέτρων. Από το παραπάνω τμήμα ο κοινόχρηστος αυτός δρόμος, κατευθύνεται βόρεια, διασχίζοντας την ιδιοκτησία Χ (εναγομένων) και αφού διέρχεται πίσω από την παλαιά οικία τους, συνεχίζει με κατεύθυνση προς βορρά μέχρι το σημείο που συναντούσε την κοινοτική οδό -καλντερίμι, που οδηγεί προς ....

και ..... Μουρεσίου. Ο ίδιος ως άνω κοινοτικός δρόμος, από το επίδικο τμήμα και με κατεύθυνση προς νότο, συνεχίζεται κάτω από τη γειτονική των εναγόντων ιδιοκτησία ....., και μετά από κάποια διαδρομή, συναντά αγροτικό δρόμο και καταλήγει στον αμαξωτό δρόμο ... - ...... Ο ανωτέρω κοινοτικός δρόμος ήταν αρχικά αγροτικό - ημιονικό μονοπάτι (τούτο προκύπτει από το με αριθμό ......

συμβόλαιο διανομής ακινήτων της Συμβολαιογράφου Βόλου Μαίρης Αναγνώστου) και με την πάροδο του χρόνου διαπλατύνθηκε και έλαβε τη σημερινή μορφή του, ήτοι απέκτησε πλάτος 3,26 μέτρων και χωρά από αυτόν να περάσει αυτοκίνητο, διέρχεται δε πάντοτε δυτικά του οικοπέδου των εναγόντων και ανάμεσα από τις δύο ιδιοκτησίες των διαδίκων.

Η ύπαρξη του εν λόγω κοινοτικού δρόμου προκύπτει: α) από το τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού ...... που προσαρτήθηκε στο με αριθμό ...... συμβόλαιο διανομής ακινήτων του δικαιοπαρόχου των εναγόντων ....., που συντάχθηκε από την Συμβολαιογράφο Βόλου Μαίρη Αναγνώστου, β) από το από ...... τοπογραφικό διάγραμμα του αγρονόμου τοπογράφου μηχανικού ....., που αφορά αποτύπωση του οικοπέδου του δικαιοπαρόχου των εναγόντων και απεικονίζεται, δυτικά αυτού, ο επίδικος κοινόχρηστος δρόμος, ως κοινοτική οδός, γ) από το συνημμένο στην αγωγή, από ..., τοπογραφικό διάγραμμα του τοπογράφου μηχανικού ......, δ) από το προσκομιζόμενο από τις εναγόμενες τοπογραφικό διάγραμμα από .....

της τοπογράφου μηχανικού ......, στο οποίο αποτυπώνεται η ιδιοκτησία τους και απεικονίζεται ο επίδικος κοινόχρηστος δρόμος μόνο μέχρι τη νότια πλευρά, ενώ "σβήνει" καθώς αποτυπώνεται η συνέχιση αυτού μέχρι την ανατολική πλευρά του οικοπέδου των εναγομένων (δυτική των εναγόντων) και ε) από τις προσκομιζόμενες φωτογραφίες, οι οποίες απεικονίζουν έναν δρόμο, απ' όπου χωράει να διέλθει αυτοκίνητο, με εμφανή μάλιστα ίχνη από τη συχνή διέλευση του, αφού το έδαφος εκεί είναι καλά πατημένο με δύο ρόδες αυτοκινήτου και στο μέσο των δύο ροδών ο χώρος δεν είναι πατημένος, αλλά φύεται χόρτο......

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι ο επίδικος δρόμος είναι κοινόχρηστος και κατέστη κοινόχρηστος, αφού χρησιμοποιούνταν ελεύθερα και ανεμπόδιστα, προς διέλευση, περίπου από το έτος 1960 και μετά. Ειδικότερα, ο δρόμος αυτός χρησιμοποιούνταν αρχικά ως αγροτικό ημιονικό μονοπάτι (βλ. την αναφορά στο με αριθμό .......

προαναφερόμενο συμβόλαιο, την κατάθεση του μάρτυρα των εναγόμενων, ο οποίος καταθέτει, μεταξύ άλλων, ότι: "... ο δρόμος ο επίδικος είναι συνέχεια του μονοπατιού που περνούσαν από παλιά οι γείτονες με άδεια του πατέρα Χ...", καθώς και την με ημερομηνία λήψης ... αεροφωτογραφία της περιοχής, όπου εμφανίζει μικρή δίοδο με όδευση από νότο προς βορρά), συνεχώς και αδιαλείπτως, από την πρώην Κοινότητα Μουρεσίου δια των οργάνων της, από διάφορους κατοίκους αυτής, οι οποίοι διέρχονταν είτε πεζοί είτε με έμφορτα ζώα, από άμεσους και απώτερους δικαιοπαρόχους των διαδίκων, αλλά και από αόριστο αριθμό προσώπων, οι οποίοι δεν γνώρισαν έκτοτε διαφορετική κατάσταση, από αυτήν που υπάρχει σήμερα, ώστε έχει εκλείψει πλέον η μνήμη του αρχικού ή αρχικών ιδιοκτητών, οι οποίοι είχαν αφήσει τμήματα από τις ιδιοκτησίες τους στην κοινή χρήση για το σχηματισμό του μονοπατιού αυτού τότε, και αργότερα διαπλατυμένου δρόμου με τη σημερινή μορφή (πλάτος 3,26 μ.).

Μάλιστα, τόσο οι δικαιοπάροχοι των εναγόντων, όσο και αυτοί οι ίδιοι από της περιελεύσεως σ' αυτούς του ως άνω ακινήτου, έκαναν χρήση του επιδίκου δρόμου για τη διέλευση τους από και προς την ιδιοκτησία τους, προς άσκηση σ' αυτήν διακατοχικών πράξεων, αλλά και προς επικοινωνία τους με τον κοινοτικό δρόμο ... - ...

και την υπόλοιπη περιοχή του οικισμού, χωρίς να ενοχληθούν ποτέ από κανένα, ούτε και από τους δικαιοπαρόχους των εναγομένων. Η ανωτέρω κατάσταση συνεχίστηκε μέχρι και το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου του έτους 2003, οπότε οι εναγόμενες από κοινού, κατά το χρονικό διάστημα από 15 έως 20 Αυγούστου, τοποθέτησαν σιδερένια πόρτα με συρματόπλεγμα στο επίδικο τμήμα του κοινόχρηστου δρόμου, καθόλο το πλάτος αυτού, ήτοι σε 3,26 μέτρα, ξεκινώντας από το σημείο Μ του συνημμένου στην αγωγή τοπογραφικό του ....., από όπου αρχίζει η ιδιοκτησία των εναγόντων (βλ.

φωτογραφίες 1, 2,3 και 4 που προσκομίζουν οι ενάγοντες), την οποία πόρτα πότε την έχουν κλειδωμένη και πότε ανοιχτή, καθιστώντας έτσι ανέφικτη την προσπέλαση οποιουδήποτε και ειδικότερα των εναγόντων μέσω του δρόμου αυτού". Με αυτά που δέχθηκε το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο, το οποίο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, δηλ.

ότι από το 1960 και μετέπειτα ο επίδικος δρόμος κατέστη κοινόχρηστος από τον οποίο διέρχεται και αυτοκίνητο, ότι προηγουμένως και προαμνημονεύτων χρόνων υπήρχε ημιονικό μονοπάτι, για τον σχηματισμό του οποίου είχαν αφήσει τμήματα από τις ιδιοκτησίες τους οι απώτεροι δικαιοπάροχοι των διαδίκων και ότι το ίδιο έπραξαν αργότερα και για τη διαπλάτυνση του δρόμου με τη σημερινή του μορφή, παραβίασε τις προαναφερόμενες διατάξεις, τις οποίες εσφαλμένα εφάρμοσε, αφού με βάση τις παραδοχές αυτές ούτε κοινόχρηστος δρόμος, όπως σήμερα έχει, δημιουργήθηκε με την αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα, ούτε, περαιτέρω, με τη βούληση των ιδιοκτητών, η οποία έπρεπε να είχε γίνει με νομότυπη δικαιοπραξία ή με παραίτηση με συμβολαιογραφικό έγγραφο και μεταγραφή, ούτε, τέλος από το νόμο σύμφωνα με τα όσα προαναφέρονται.

Επομένως ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Μετά ταύτα, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση (άρθρ. 580 § 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 304/2006 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βόλου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την απόφαση που αναιρέθηκε. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειουσών, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων τριακοσίων (1.300) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Ιουνίου 2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Ιουλίου 2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ