Supreme Court allows appeal against lower court's refusal to approve engineer fees due to procedural error.

Απόφαση 1591 / 2013 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1591/2013

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασίλειο Λυκούδη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ιωάννη Σίδερη, Νικόλαο Λεοντή, Γεώργιο Γεωργέλλη και Δημήτριο Κράνη, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 4 Μαρτίου 2013, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία ΕΡΓΑ ΟΣΕ και τον διακριτικό τίτλο ΕΡΓΟΣΕ, με έδρα την …, νομίμως εκπροσωπουμένης, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξουσία δικηγόρο της Χαρίκλεια Τζέλλη.

Των αναιρεσιβλήτων: Συνεργαζομένων γραφείων μελετών α). "..." και β). "...", που εκπροσωπούνται νόμιμα από τον Τ. Τ., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθανάσιο Σαφαρή.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14 Μαρτίου 2006 προσφυγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Εφετείο Λαμίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 126/2008 απόφαση του Δικαστηρίου εκείνου, με την οποία θεώρησε εαυτό τοπικά αναρμόδιο να δικάσει την υπόθεση και παρέπεμψε την υπόθεση στο Εφετείο Αθηνών και 4964/2010 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 13 Μαΐου 2011 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Κράνης, ανέγνωσε την από 22 Φεβρουαρίου 2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο μοναδικός λόγος της αίτησης αναίρεσης κατά της υπ' αριθ. 4964/2010 απόφασης του Εφετείου Αθηνών κατά το μέρος που αφορά πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ και να αναιρεθεί η ως άνω απόφαση.

Η πληρεξουσία της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία του άρθρ. 13§§4 και 5 του ν. 1418/1984 (άρθρ. 23§1 ν. 716/1977, 45§1 ν. 3316/2005) υπ' αριθ. 4964/2010 τελεσίδικη απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών. Με την απόφαση αυτή, που εκδόθηκε μετά την υπ' αριθ. 126/2008 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Λαμίας, με την οποία το Δικαστήριο εκείνο κηρύχθηκε αναρμόδιο και παρέπεμψε την υπόθεση στο Πενταμελές Εφετείο Αθηνών, έγινε δεκτή η από 14.3.2006 προσφυγή των αναιρεσιβλήτων και αναγνωρίστηκε ότι η αμοιβή, που οφείλει να καταβάλει σ' αυτές η αναιρεσείουσα για τη μελέτη του εκτελούμενου από την ίδια δημόσιου έργου, ανέρχεται κατά το στάδιο της προμελέτης, που οι αναιρεσίβλητες σε συνεργασία εκπόνησαν για λογαριασμό της αντιδίκου τους στο πλαίσιο ειδικότερα της μεταξύ τους από 7.8.2003 σύμβασης, στα περιεχόμενα στον 15ο λογαριασμό τους ποσά, τα οποία παράνομα η αναιρεσείουσα περιέκοψε σε χρόνο που ο λογαριασμός αυτός είχε ήδη αυτοδικαίως εγκριθεί με την άπρακτη πάροδο ενός μήνα από την υποβολή του. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (άρθρ. 577§3 ΚΠολΔ ).

2. Το άρθρ. 11 του ν. 716/1977 "περί μητρώου μελετητών και αναθέσεως και εκπονήσεως μελετών", που εφαρμόζεται κατά το άρθρ. 45§1 του ν. 3316/2005 για την ανάθεση μελετών και υπηρεσιών σε σχέση με διαγωνισμούς και συμβάσεις των οποίων η προκήρυξη δημοσιεύτηκε πριν από την έναρξη της ισχύος του νόμου αυτού, ορίζει στην παρ. 9 ότι "Η καταβολή της αμοιβής του μελετητού κατενέμεται ανά στάδιον μελέτης εις προκαταβολήν, ενδιαμέσους πληρωμάς κατά την εκπόνησιν και την υποβολήν εκάστου σταδίου αυτής και εις πληρωμάς διενεργουμένας μετά την έγκρισιν του σταδίου κατά τα καθοριζόμενα δια π.δ/των, εκδιδομένων προτάσει των Υπουργών Συντονισμού και Δημοσίων Έργων εις ας περιπτώσεις δεν προβλέπονται ταύτα υπό του κατά τας κειμένας διατάξεις Κώδικος Αμοιβών Μηχανικών".

Σχετικά εκδόθηκε το π.δ/γμα 194/1979 "περί εκτελέσεως των άρθρων 11 και επόμενα του Ν. 716/1977...", το οποίο όρισε με το άρθρ. 12 τα ακόλουθα: "Δια πάσαν πληρωμήν εις τον ανάδοχον της αμοιβής του ή μέρους ταύτης συντάσσεται υπ' αυτού και υποβάλλεται προς έλεγχον υπό του επιβλέποντος της μελέτης πιστοποίησις περιλαμβάνουσα ανάλυσιν των διαφόρων πληρωτέων ποσών, μνείαν των στοιχείων επί των οποίων στηρίζεται η πιστοποίησις των ποσών τούτων και το βάσει της πιστοποιήσεως πληρωτέον εις τον ανάδοχον ποσόν, το προκύπτον μετ' αφαίρεσιν των μέχρι της συντάξεως της πιστοποιήσεως προγενεστέρων πληρωμών (§1).

Αι πιστοποιήσεις συντάσσονται πάντοτε ανακεφαλαιωτικώς απ' αρχής εκτελέσεως εκάστης συμβάσεως μελέτης, περιλαμβανομένων και των συμπληρωματικών τοιούτων (§2). Εις τας πιστοποιήσεις δεν περιλαμβάνονται ποσά μη προβλεπόμενα εις την σύμβασιν (αρχικήν ή συμπληρωματικάς) ή εις εγκεκριμένους συγκριτικούς πίνακας (§3).

Εις πιστοποιήσεις περιλαμβάνουσας και μερικάς έναντι σταδίων μελέτης πληρωμάς κατά τας κειμένας σχετικάς διατάξεις, γίνεται μνεία και της καταθέσεως υπό του αναδόχου των υπό των διατάξεων τούτων προβλεπομένων εγγυητικών επιστολών (§4). Αι πιστοποιήσεις θεωρούνται υπό του Προϊσταμένου της Διευθυνούσης Υπηρεσίας (§5)".

Περαιτέρω το άρθρ. 104 του π.δ/τος 696/1974 "περί αμοιβών μηχανικών διά σύνταξιν μελετών... συγκοινωνιακών, υδραυλικών και κτιριακών έργων...", που εκδόθηκε με εξουσιοδότηση από το άρθρ. 59 του ν.δ/τος από 17.7/16.8.1923 και τροποποιήθηκε με το άρθρ. 52 του π.δ/τος 515/1989, ορίζει στην παράγραφο 1 ότι "Η αμοιβή μελέτης καταβάλλεται τμηματικά και με την έγκριση του οικείου σταδίου της μελέτης, ο δε λογαριασμός για την πληρωμή της αμοιβής του μελετητή συντάσσεται από τον μελετητή και υποβάλλεται στην υπηρεσία, η οποία τον ελέγχει, τον διορθώνει όταν απαιτείται και τον εγκρίνει μέσα σε ένα μήνα από την υποβολή του", στην παράγραφο 3 ότι "Η πληρωμή εγκριθέντος κατά την παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου λογαριασμού πρέπει να συντελείται εντός διμήνου από της εγκρίσεώς του, μετά την πάροδο του οποίου καταβάλλεται αυτοδικαίως ο τόκος υπερημερίας που ισχύει για τις οφειλές γενικά του Δημοσίου" και στην παράγραφο 4 ότι "Για όλες τις περιπτώσεις μελετών ...

η αμοιβή της μελέτης καταβάλλεται τμηματικά κατά στάδια... και οι λογαριασμοί συντάσσονται ανακεφαλαιωτικά, δηλαδή περιέχουν το σύνολο του οφειλόμενου μετά τη σύνταξη του λογαριασμού ποσού αμοιβής, αφαιρουμένων των μέχρι τότε σταδιακά καταβληθέντων από τον εργοδότη προηγουμένως ποσών ...". Ειδικότερα η διευθύνουσα υπηρεσία του εργοδότη υποχρεούται μέσα στην οριζόμενη ως άνω προθεσμία του ενός μηνός από την υποβολή σ' αυτή του λογαριασμού για την πληρωμή της αμοιβής του ανάδοχου μελετητή να ελέγξει το λογαριασμό και είτε να τον εγκρίνει, όπως υποβλήθηκε, είτε να αρνηθεί εντελώς την έγκρισή του είτε να προβεί σε διορθώσεις και ακολούθως σε έγκρισή του είτε, αν είναι δυσχερής η διόρθωση, να τον επιστρέψει στον ανάδοχο προς ανασύνταξη και επανυποβολή.

Αν η παραπάνω προθεσμία παρέλθει άπρακτη, αν δηλαδή η διευθύνουσα υπηρεσία δεν προβεί σε καμία ενέργεια, ο λογαριασμός θεωρείται ότι εγκρίθηκε αυτοδικαίως και η διευθύνουσα υπηρεσία δεν μπορεί πλέον να τον τροποποιήσει, ακόμη και αν έχει πλημμέλειες (ΣτΕ 865/2011, 989/2011). Κατά την έννοια αυτή η παραπάνω προθεσμία, που συμβάλλει στην γρήγορη περάτωση των δημόσιων έργων, είναι αποκλειστική (πρβλ.

ΑΕΔ 8/2004, ΑΠ 1451/2006, 1648/2008, ΣτΕ 422/2008, 2747/2008, 3615/2008) και η άπρακτη πάροδός της έχει ως περαιτέρω συνέπεια την αυτοδίκαιη υποχρέωση του εργοδότη να καταβάλει στο μελετητή τόκους υπερημερίας. Εξ άλλου αν κατά τη διάρκεια εκπόνησης της μελέτης παραστεί ανάγκη εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών ή ειδικών μελετών ή ανάγκη επέκτασης, συμπλήρωσης ή τροποποίησης της σύμβασης εντός, πάντως, του αρχικού αντικειμένου της, απαιτείται η σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης, αφού προηγουμένως καταρτισθεί Ανακεφαλαιωτικός (Συγκριτικός) Πίνακας Εργασιών (Α.Π.Ε.) και αναλόγως και Πρωτόκολλο Κανονισμού Τιμών Μονάδας Νέων Εργασιών (Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε.), κατά τα οριζόμενα στα άρθρ. 16, 17 και 18 του ν. 716/1977 σε συνδυασμό με τα οριζόμενα στα άρθρ. 9 και 10 του π.δ/τος 194/1979.

Στην περίπτωση αυτή αν η διευθύνουσα υπηρεσία του εργοδότη αρνηθεί ή παραλείψει τη σύνταξη Α.Π.Ε. ή Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. ή η προϊσταμένη αρχή αρνηθεί την έγκρισή τους, δεν θεωρούνται αυτά ως αυτοδικαίως εγκεκριμένα μετά την παρέλευση του οριζόμενου στο άρθρ. 43§3 του π.δ/τος 609/1985 τριμήνου από την υποβολή τους στην προϊσταμένη αρχή, ώστε αυτή να μην μπορεί πλέον να τα τροποποιήσει, ούτε κατ' επέκταση είναι νόμιμη η σύνταξη από το μελετητή λογαριασμού για την αμοιβή του, ενώ και η άπρακτη πάροδος μήνα από την υποβολή του στη διευθύνουσα υπηρεσία του εργοδότη δεν συνεπάγεται την αυτοδίκαιη έγκρισή του, αφού η μεν αναγκαία για την πληρωμή της αμοιβής πιστοποίηση δεν επιτρέπεται κατά το άρθρ. 12§3 του π.δ/τος 194/1979 να περιλαμβάνει ποσά που δεν προβλέπονται στη σύμβαση (αρχική ή συμπληρωματική) ή σε εγκεκριμένους ανακεφαλαιωτικούς πίνακες, τα δε συναφή με τις συμπληρωματικές εργασίες ζητήματα και επομένως η διαμόρφωση τελικά του περιεχομένου των Α.Π.Ε., των Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε.

και των αντίστοιχων λογαριασμών αποτελούν αντικείμενο της ιδιαίτερης για τις εργασίες αυτές συμπληρωματικής σύμβασης (βλ. και ΣτΕ 1100/2007 1475/2010), η οποία, όπως και η αρχική, είναι έγγραφη, υπογραφόμενη από τον εργοδότη ή το νόμιμα εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπό του και τον ανάδοχο (άρθρ. 11§11 ν. 716/1977), που καλείται προς υπογραφή της μέσα σε προθεσμία όχι μικρότερη των 15 ημερών, αφότου προηγουμένως του κοινοποιηθούν τα εγκεκριμένα από το αρμόδιο όργανο του εργοδότη αναγκαία στοιχεία για τη συμπληρωματική σύμβαση και κυρίως ο Α.Π.Ε.

και αναλόγως και το Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. (άρθρ. 9§6, 10§5 π.δ/τος 194/1979). Στη συγκεκριμένη περίπτωση προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρ. 561§2 ΚΠολΔ) ότι το Εφετείο, προκειμένου να δεχθεί την ένδικη προσφυγή και να αναγνωρίσει με την απόφασή του ότι η αμοιβή, που οφείλει να καταβάλει στις αναιρεσίβλητες η αναιρεσείουσα για τη Γ' φάση της μελέτης της νέας σιδηροδρομικής γραμμής υψηλών ταχυτήτων στο τμήμα Λιανοκλάδι-Δομοκού, ανέρχεται κατά το στάδιο της προμελέτης, που οι αναιρεσίβλητες σε συνεργασία εκπόνησαν για λογαριασμό της αντιδίκου τους, στα περιεχόμενα στον 15ο λογαριασμό τους ποσά, δέχθηκε προηγουμένως ότι ο λογαριασμός αυτός, που υποβλήθηκε στη διευθύνουσα υπηρεσία της αναιρεσείουσας στις 31.3.2005, εγκρίθηκε αυτοδικαίως και οριστικοποιήθηκε λόγω της άπρακτης παρέλευσης ενός μήνα από την υποβολή του, οπότε, κατά το Εφετείο, είναι άκυρες οι μεταγενέστερες διορθώσεις που επέφερε στον ίδιο λογαριασμό η αναιρεσείουσα με το από 31.5.2005 έγγραφό της προς το νόμιμο εκπρόσωπο των αναιρεσιβλήτων.

Ο λογαριασμός αυτός, όπως επίσης δέχθηκε το Εφετείο, περιέχει κονδύλια αμοιβής σε σχέση και με τη συμπληρωματική μελέτη, που εκπόνησαν οι αναιρεσίβλητες αναφορικά με τον εξοπλισμό των σιδηροδρομικών γεφυρών ΣΓ-3, ΣΓ-5, ΣΓ-8, ΣΓ-10 και ΣΓ-11 με συστήματα σεισμικής μόνωσης και παθητικής απόσβεσης σεισμικής ενέργειας, ως προς τα οποία (κονδύλια) αυτές ζήτησαν από την αναιρεσείουσα τη σύνταξη Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε., όμως η αντίδικός τους, αν και ενέκρινε τη συμπληρωματική προμελέτη με αντίστοιχη αύξηση της αμοιβής τους, εντούτοις δεν συνέταξε έκτοτε Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε.

και αντίθετα περιέκοψε τα σχετικά κονδύλια από τον ως άνω λογαριασμό. Σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, εφόσον δεν συντάχθηκε για την ως άνω συμπληρωματική μελέτη Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. και βέβαια ούτε Α.Π.Ε. και συμπληρωματική σύμβαση, δεν είναι νόμιμη η σύνταξη από τις αναιρεσίβλητες του 15ου λογαριασμού που υπέβαλαν προς έγκριση στη διευθύνουσα υπηρεσία της αναιρεσείουσας, αφού σ' αυτόν περιέχονται και κονδύλια αμοιβής για τη συμπληρωματική μελέτη τους, ούτε και μπορεί να θεωρηθεί ο ίδιος λογαριασμός ως αυτοδικαίως εγκεκριμένος με την άπρακτη πάροδο ενός μήνα από την υποβολή του προς έγκριση.

Συνεπώς το Εφετείο, που έκρινε διαφορετικά, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις που προαναφέρθηκαν και είναι αντίστοιχα βάσιμος ο μοναδικός λόγος της αίτησης αναίρεσης κατά το μέρος, με το οποίο η αναιρεσείουσα αιτιάται, κατ' εκτίμηση, την προσβαλλόμενη απόφαση για την ως άνω πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ.

Πρέπει έτσι να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, ενώ παρέλκει πλέον η έρευνα το ίδιου λόγου αναίρεσης κατά το μέρος που αιτιάται την αυτή απόφαση για ανεπαρκή αιτιολογία, δηλαδή για πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρ. 559 ΚΠολΔ. Στη συνέχεια πρέπει η υπόθεση να κρατηθεί και να δικασθεί από τον Άρειο Πάγο κατά το άρθρ. 580§3 ΚΠολΔ, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρ. 12§4 του ν. 4055/1912, αφού δεν χρειάζεται την οποιαδήποτε περαιτέρω διευκρίνιση, να απορριφθεί δε εξ αρχής ως μη νόμιμη η ένδικη προσφυγή, η οποία στηρίζεται στην εσφαλμένη προϋπόθεση ότι μετά την άπρακτη παρέλευση ενός μήνα από την υποβολή του 15ου λογαριασμού των αναιρεσιβλήτων στη διευθύνουσα υπηρεσία της αναιρεσείουσας επήλθε αυτοδίκαιη έγκριση του λογαριασμού τους, μολονότι ο λογαριασμός αυτός περιέχει και κονδύλια αμοιβής για συμπληρωματική μελέτη τους.

Τέλος οι αναιρεσίβλητες, που ηττήθηκαν, πρέπει να καταδικαστούν στα σχετικά με την αναιρετική και την κατ' έφεση δίκη δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, κατά το σχετικό νόμιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρ. 176, 183, 189§1, 191§2 ΚΠολΔ), όπως στο διατακτικό ειδικότερα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 4964/2010 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Κρατεί και δικάζει επί της ουσίας την υπόθεση.

Απορρίπτει την από 14.3.2006 ένδικη προσφυγή των αναιρεσιβλήτων. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει συνολικά για την αναιρετική και την κατ' έφεση δίκη σε τρεις χιλιάδες πεντακόσια (3.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα στις 16 Ιουλίου 2013.

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 23 Ιουλίου 2013.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ