1589/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1589 / 2011 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1589/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Βασίλειο Φούκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Εμμανουήλ Καλούδη και του αρχαιοτέρου της συνθέσεως Αρεοπαγίτη Γεωργίου Γιαννούλη), Νικόλαο Λεοντή, Γεώργιο Γεωργέλλη, Δημήτριο Τίγγα και Δημήτριο Κράνη, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 10 Οκτωβρίου 2011, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Α. Τ. του Χ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Κακόγιαννο.

Της αναιρεσιβλήτου: Γ. Κ. του Δ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Κοντό.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 7 Δεκεμβρίου 2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1328/2008 οριστική του ιδίου δικαστηρίου και 1834/2010 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων, με την από 8 Ιουνίου 2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Φούκας, ανέγνωσε την από 20 Σεπτεμβρίου 2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί ο πρώτος, ο δεύτερος, ο τρίτος και ο πέμπτος και να απορριφθεί ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, ο εκ του άρθρου 559 αρ. 9 περ.γ' ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ως αίτηση νοείται κάθε αυτ...λής αίτηση των διαδίκων, δηλαδή κάθε αίτηση με την οποία ζητείται η παροχή έννομης προστασίας υφ' οιανδήπ... νομική μορφή της και η οποία δημιουργεί αντίστοιχη εκκρεμότητα δίκης, ως απ...λούσα κεφάλαιο αυτής, δηλαδή το αίτημα ή τη βάση της αγωγής, ανταγωγής, κυρίας η αυτ...λούς πρόσθετης παρεμβάσεως, ενδίκου μέσου, αντεφέσεως, ανακοπής ή τριτανακοπής.

Ο λόγος αυτός ιδρύεται όταν το δικαστήριο δεν αποφάνθηκε, στο διατακτικό ή στις αιτιολογίες με προσόντα διατακτικού επί του επικουρικού αιτήματος ή βάσεως μετά την απόρριψη του κυρίου, έστω και αν η απόρριψη του κυρίου αιτήματος ήταν μερική (ΑΠ 198/2004, ΑΠ 1002/2003). Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, δέχθηκε την έφεση της ήδη αναιρεσίβλητης, εξαφάνισε την υπ' αριθμό 1328/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και απέρριψε την αγωγή ως προς το κύριο αίτημα, το οποίο είχε δεχθεί το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, και παρέλειψε να δικάσει το επικουρικό αίτημα περί ρυθμίσεως του δικαιώματος επικοινωνίας του ενάγοντος με τα ανήλικα τέκνα των διαδίκων.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, εκ του άρθρου 559 αρ.9 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος. Επειδή, ο εκ του άρθρου 559 παρ.1 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως, για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν το δικαστήριο δεν εφήρμοσε τέτοιο κανόνα, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του, ή αν εφήρμοσε αυτόν, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθή (Ολομ.

ΑΠ 36/1988, ΑΠ 1186/2009, ΑΠ 1126/2009). Στην περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών, στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναιρέσεως, αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν προφανή την παραβίαση (ΑΠ 236/2009, ΑΠ 12/2009).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 1536 ΑΚ, αν από τότε που εκδόθηκε απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα μεταβλήθηκαν οι συνθήκες το δικαστήριο οφείλει, ύστερα από αίτηση ενός ή και των δυο γονέων, των πλησιεστέρων συγγενών του τέκνου ή του Εισαγγελέα, να προσαρμόσει την απόφασή του στις νέες συνθήκες ανακαλώντας ή μεταρρυθμίζοντας αυτήν, σύμφωνα με το συμφέρον του τέκνου, και ιδίως να αποδώσει στους γονείς την άσκηση της γονικής μέριμνας που τους έχει αφαιρεθεί.

Περαιτέρω, ο εκ του άρθρου 559 αρ.19 του ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή περί της μη συνδρομής τούτων, που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των περιστατικών που έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (Ολομ.

ΑΠ 30/1997, Ολομ. ΑΠ 28/1997). Αντίθετα, δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσεως, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανελέγκτως, κατ' άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές το αποδεικτικό πόρισμα και για το λόγο αυτό καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος (ΑΠ 1206/ 2008, ΑΠ 358/200, ΑΠ 361/2008, ΑΠ 610/2007, ΑΠ 1490/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, όπως από αυτή προκύπτει, μετά από συνεκτίμηση των αποδεικτικών μέσων που αναφέρει, δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη κρίση του, ως αποδειχθέντα, ότι οι διάδικοι τέλεσαν στις 4.11.1997, νόμιμο γάμο, από τον οποίο απέκτησαν δύο θυγατέρες, ήδη ηλικίας 13 ετών η πρώτη και 10 ετών η δεύτερη από αυτές.

Η έγγαμη συμβίωση αυτών σταδιακά παρουσίασε διάφορα προβλήματα που οδήγησαν στην οριστική διάσπαση. Με την αρ.1203/2004 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών η επιμέλεια των ανηλίκων ανατέθηκε στην εναγομένη μητέρα τους, υποχρεώθηκε ο ενάγων πατέρας τους να καταβάλει στην εναγομένη, για λογαριασμό των ανηλίκων, μηνιαία διατροφή ύψους 250 και 200 ευρώ, αντίστοιχα και ρυθμίσθηκε το δικαίωμά του της επικοινωνίας με τα ανήλικα κατά τον τρόπο που ειδικότερα αναφέρεται στην απόφαση.

Με την αρ. 1850/ 2007 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου αναπροσαρμόσθηκε η οφειλόμενη από τον ενάγοντα διατροφή των ανηλίκων στο ποσόν των 400 & 330 ευρώ, αντίστοιχα. Με την από 24-8-2007, εξώδικη δήλωσή της η εναγομένη γνωστοποίησε στον ενάγοντα ότι μετατέθηκε από την υπηρεσία της, ως υπαλλήλου του ..., στο Βόλο, όπου και εγκαταστάθηκε μαζί με τα ανήλικα.

Στο Βόλο επίσης εγκαταστάθηκε και ο σύντροφός της, ενώ ο ενάγων παρέμεινε στην Αθήνα. Η μετάθεση αυτή ζητήθηκε από την ίδια την εναγομένη και δεν της επιβλήθηκε από την υπηρεσία της (βλ. το με αρ. ... έγγραφο του ... - Υποδιεύθυνση μεταβολών ανθρωπίνου δυναμικού). Η επικοινωνία του ενάγοντος με τα ανήλικα συνέχισε να γίνεται μόνο τα Σαββατοκύριακα με τη μετάβασή τους από το Βόλο στην Αθήνα, ενώ τις εργάσιμες ημέρες έγινε αδύνατη λόγω της μακρινής απόστασης του τόπου της διαμονής των ανηλίκων.

Προβλήματα στην επικοινωνία του ενάγοντος με τα ανήλικα είχαν δημιουργηθεί και πριν την μετάθεση της εναγομένης στο Βόλο με τις προσπάθειές της για παρεμπόδιση του ενάγοντος να επικοινωνεί με τα ανήλικα τέκνα του. Για τη συμπεριφορά μάλιστα αυτή της εναγομένης ο ενάγων διαμαρτυρήθηκε επανειλημμένα στης αρμόδιες αστυνομικές αρχές (βλ.

τα από 18-6-2005, 8-6-2005, 5-2-2005, 16-6-2005 αποσπάσματα του βιβλίου συμβάντων του Α.Τ. Πατησίων). Μετά την εγκατάσταση των ανηλίκων στο Βόλο τα προβλήματά τους συνεχίστηκαν και πολλαπλασιάσθηκαν. Η προσαρμογή τους στο νέο περιβάλλον ήταν πολύ δύσκολη, εφόσον αποξενώθηκαν από τα συγγενικά και φιλικά τους πρόσωπα, περιορίστηκε η επαφή με τον πατέρα τους, η μητέρα τους κάτω από την πίεση των πολλών προβλημάτων που αντιμετώπιζε από τις νέες συνθήκες της ζωής της, έγινε βίαιη τόσον απέναντί τους όσον και απέναντι του εναγομένου με τον οποίον διαπληκτιζόταν τακτικά από το τηλέφωνο και ενώπιον των ανηλίκων και η συχνή παρουσία του συντρόφου της στην οικία τους δεν ήταν ανεκτή με αποτέλεσμα να υπάρχει αρνητική συναισθηματική φόρτιση.

Με την πάροδο όμως του χρόνου τα ανήλικα προσαρμόστηκαν στο νέο περιβάλλον στο Βόλο, απέκτησαν φίλους, βελτίωσαν τις επιδόσεις τους στο σχολείο, η συμπεριφορά της μητέρας τους έχει βελτιωθεί, η παρουσία του συντρόφου της έγινε αποδεκτή και γενικά έχουν δημιουργηθεί συνθήκες οι οποίες έχουν περιορίσει στο ελάχιστο τα προβλήματα των ανηλίκων, ενώ και η εναγομένη έχει παύσει να είναι αρνητική στην επικοινωνία τους με τον ενάγοντα την οποία και ενθαρρύνει.

Αντιθέτως η επιστροφή των ανηλίκων στην Αθήνα θα τα οδηγήσει εκ νέου σε ένα νέο γι' αυτά περιβάλλον χωρίς φίλους και μακριά από τη μητέρα τους, σε νέα σχολεία και την ανάγκη να αποδεχτούν και την παρουσία της συντρόφου του ενάγοντος. Οι συνεχείς αυτές αλλαγές στον τρόπο και τόπο και τις συνθήκες της ζωής των ανηλίκων είναι ιδιαίτερα επιβλαβείς για τον συναισθηματικό κόσμο και την ψυχική υγεία τους και δεν εξυπηρετούν καθόλου το συμφέρον τους, η τυχόν δε αρνητική συμπεριφορά της εναγομένης στην άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας του πατέρα τους με αυτά, μπορεί να δικαιολογήσει την ανατροπή της ως άνω κατάστασης, όταν μάλιστα το εν λόγω δικαίωμα μπορεί να εξασφαλιστεί με την εκτέλεση των σχετικών δικαστικών αποφάσεων.

Ακολούθως, αφού εξαφάνισε την εκκαλουμένη, η οποία είχε δεχθεί την αγωγή ως προς το κύριο αίτημα, απέρριψε αυτή. Με τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο εσφαλμένως ερμήνευσε και εφήρμοσε τη διάταξη του άρθρου 1536 ΑΚ, αφού δεν διαλαμβάνει καμμία κρίση ως προς το συμφέρον των τέκνων, και στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσεως, διότι οι ως άνω αιτιολογίες σχετικά με τη μεταβολή των συνθηκών και την καταλληλότητα της εναγομένης να έχει την επιμέλεια των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων είναι ελλιπείς, ασαφείς και αντιφατικές.

Επομένως οι δεύτερος, τρίτος, και πέμπτος, κατά το οικείο μέρος του, λόγοι αναιρέσεως, εκ του άρθρου 559 αρ.1 και 19 ΚΠολΔ, είναι βάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν πρέπει κατά παραδοχή αυτών, αλλά και του πρώτου, λόγων αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση (παρελκούσης της έρευνας του τετάρτου και του πέμπτου, κατά το οικείο μέρος του - εκ του άρθρου 559 αρ.8 ΚΠολΔ, λόγων αναιρέσεως) και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές, πλην εκείνων που εξέδωσαν την αναιρουμένη απόφαση (άρθρο 580 αρ.3 ΚΠολΔ).

Η αναιρεσίβλητη, ως ηττωμένη διάδικος, πρέπει να καταδικασθεί στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμό 1834/2010 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Αθηνών, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, πλην εκείνων που εξέδωσαν την αναιρουμένη απόφαση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία καθορίζει στο ποσό των δυο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε, στην Αθήνα, στις 24 Οκτωβρίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 7 Νοεμβρίου 2011.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ