Supreme Court dismisses appeal on inheritance gifts made out of duty or courtesy as irrelevant to the case.

Απόφαση 1587 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1587/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Ιωάννη Ιωαννίδη, Μίμη Γραμματικούδη και Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Μαΐου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1. .........., 2. ............. και 3. .............., οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Μαρία Γκρίλλα.

Των αναιρεσιβλήτων: .............. και 2. ............, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Απόστολο Αποστολίδη με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-7-2001 αγωγή του αρχικού διαδίκου ................, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5193/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 4824/2005 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 27-1-2006 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 18-4-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια των αναιρεσειουσών ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 1831 παρ.2ΑΚ,στην κληρονομία προσθέτονται, με την αξία που είχαν κατά τον χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε, όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο είτε με δωρεά είτε με άλλο τρόπο και επίσης οποιαδήποτε δωρεά που ο κληρονομούμενος έκανε στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατό του, εκτός αν την επέβαλλαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι δεν καταλογίζονται στη νόμιμη μοίρα οι δωρεές που ο κληρονομούμενος είχε κάνει στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θάνατό του και επιβλήθηκαν από λόγους ευπρέπειας ή από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Δωρεές από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον υπάρχουν, όταν γίνονται από ιδιαίτερη υποχρέωση του δωρητή, η οποία προκύπτει από συγκεκριμένες συνθήκες και στηρίζεται στις επιταγές της ηθικής και της αλληλεγγύης.

Στην έννοια αυτών, υπάγονται και οι ανταποδοτικές δωρεές, δηλαδή αυτές με τις οποίες ο κληρονομούμενος σκόπευε ν` ανταμείψει το δωρεοδόχο για τις υπηρεσίες που ο τελευταίος του προσέφερε, χωρίς να έχει κατ` εκείνου, από το νόμο εναντίον αυτού αξίωση προς καταβολή αμοιβής. Εξάλλου, μόνη η δήλωση του κληρονομουμένου δωρητή ότι προβαίνει στη δωρεά από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον ή από λόγους ευπρέπειας, δεν αρκεί για να αποδώσει στη σύμβαση της δωρεάς το νομικό χαρακτήρα αυτής.

Και αυτό γιατί η φύση της σύμβασης δεν εξαρτάται από την ονομασία που της προσδίδουν οι συμβαλλόμενοι, αλλά ο χαρακτηρισμός της αποτελεί έργο του δικαστηρίου που συνάγει τη σχετική κρίση του από το περιεχόμενο των όσων συμφωνήθηκαν και καθορίζει με βάση αυτά τους κανόνες δικαίου που αρμόζουν και πρέπει να εφαρμοστούν στη σχέση, προσφεύγοντας, αν χρειαστεί και σε στοιχεία εκτός της σύμβασης, όταν αυτά συνδέονται με τα όσα έχουν συμφωνηθεί, κατά τρόπο που επηρεάζει το αποτέλεσμα.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του και κατά την ανέλεγκτη περί τα πράγματα κρίση του, δέχτηκε σε σχέση με την ένδικη αγωγή περί μέμψης άστοργης δωρεάς του ενάγοντος και δικαιοπαρόχου των αναιρεσειόντων, ότι η κληρονομηθείσα από εκείνον σύζυγός του, που απεβίωσε στις 19-2-2001, με σύμβαση δωρεάς, που καταρτίστηκε με το .................

συμβολαιογραφικό έγγραφο του αναφερόμενου συμβολαιογράφου Καλλιθέας, που μεταγράφηκε νόμιμα, δώρισε προς τους εναγομένους, τέκνα της προαποβιώσασας αδελφής της .............., την ψιλή κυριότητα του περιγραφόμενου ακινήτου με την ισόγεια κατοικία, αφού παρακράτησε υπέρ αυτής την επικαρπία, η οποία μετά τον θάνατό της θα συνενώνονταν με την ψιλή κυριότητα.

Στο ανωτέρω δωρητήριο συμβόλαιο η δωρήτρια αναφέρει ότι προβαίνει στη δωρεά αυτή διότι θέλει να φανεί χρήσιμη στη ζωή, από λόγους ιδιαίτερου καθήκοντος κι ευπρέπειας, προς τα ανίψια της. Περαιτέρω δέχθηκε το Εφετείο, ότι από τις αποδείξεις αποδείχθηκε ότι την περιποίηση και φροντίδα του ενάγοντος και της συζύγου του, που δεν είχαν αποκτήσει παιδιά και λόγω της μεγάλης ηλικίας τους, αφού κατά την σύσταση της δωρεάς(..............) ο ενάγων ήταν ηλικίας 91 ετών η δε σύζυγός του 76 ετών, είχαν ανάγκη βοήθειας, ανέλαβαν οι εναγόμενοι.

Αυτοί τους επισκέπτονταν συχνά, τους συμπαραστέκονταν και γενικά είχαν την "έγνοιά τους". Πολλές φορές πήγαιναν μαζί διακοπές και οι σχέσεις τους ήταν πολύ καλές. Όταν έσπασε το πόδι του ο ενάγων τον φρόντισαν οι εναγόμενοι, ενώ κατά το έτος 1998 περίπου, όταν η σύζυγος του ενάγοντος υποβλήθηκε σε εγχείριση στο αντικαρκινικό νοσοκομείο "Άγιος Σάββας" τη φρόντισαν και πάλι οι εναγόμενοι, μετά δε την έξοδό της από το νοσοκομείο πήγε για 10-15 ημέρες στο σπίτι της πρώτης εναγομένης, όπου παρέμεινε για την αποθεραπεία της.

Επίσης, λόγω της πολύ καλής οικογενειακής τους σχέσης, ο ενάγων στεφάνωσε το δεύτερο εναγόμενο και ο τελευταίος, σε ανταπόδοση της τιμής που του έκανε, έδωσε στο δεύτερο παιδί του το όνομα του ενάγοντος "...........". Ακολούθως το Εφετείο, στηριζόμενο στις παραδοχές αυτές, έκρινε ότι η ανωτέρω δωρεά προς τους εναγομένους επιβαλλόταν από ιδιαίτερο ηθικό καθήκον και μάλιστα προς ανταπόδοση των υπηρεσιών που παρασχέθηκαν από τους εναγομένους προς τον ενάγοντα και τη σύζυγό του, για τις οποίες δεν μπορούσαν να ζητήσουν αμοιβή.

Έτσι όπως έκρινε το Εφετείο, διέλαβε σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, ως προς την αιτία της επίδικης δικαιοπραξίας της δωρεάς, τον χαρακτηρισμό αυτής ως επιβαλλόμενης από ιδιαίτερο καθήκον και λόγους ευπρέπειας, οι οποίες επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο ως προς τη διάταξη του άρθρου 1831 παρ.2 που εφάρμοσε, γιαυτό και ο από το άρθρο 559 αριθ.19 ΚΠολΔ τρίτος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Επειδή, στην περίπτωση που το διατακτικό της προσβαλλόμενης απόφασης στηρίζεται αυτοτελώς σε κύρια αιτιολογία, αν με την αναίρεση πλήττεται αιτιολογία της απόφασης που εκφέρεται εκ περισσού, ο λόγος αναίρεσης είναι απορριπτέος ως αλυσιτελής. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, με αυτήν απορρίφθηκε η ένδικη αγωγή μέμψης άστοργης δωρεάς του ενάγοντος, με μόνη αιτιολογία, ότι η επίδικη δωρεά προς τους εναγομένους επιβάλλονταν από ιδιαίτερο καθήκον και λόγους ευπρέπειας. Συνακόλουθα, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ.1 β ΚΠολΔ, με την οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια της παράβασης των διδαγμάτων της κοινής πείρας, καθόσον δέχθηκε ότι ο ενάγων αναγνώρισε σιωπηρά την παροχή της δωρεάς και τον αποκλεισμό του από το δικαίωμα οικήσεως στη συζυγική οικία, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι με αυτόν πλήττεται η ανωτέρω εκ περισσού αιτιολογία της απόφασης, η οποία δεν στηρίζει το διατακτικό της απόφασης.

Επειδή, ο λόγος αναίρεσης από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 8 περ. β ΚΠολΔ., ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως πράγματα, κατά την έννοια της ανωτέρω διάταξης, νοούνται οι αυτοτελείς ισχυρισμοί των διαδίκων οι οποίοι τείνουν στη θεμελίωση αγωγής, ανταγωγής, ένστασης ή αντένστασης, όχι όμως και η εκτίμηση των καταθέσεων των μαρτύρων και της αξιοπιστίας αυτών, γιατί ανήκει στην κυριαρχική και επομένως ανέλεγκτη αναιρετικώς εξουσία του δικαστηρίου της ουσίας.

Εξάλλου, δεν ιδρύεται ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 11γ ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, όταν το δικαστήριο της ουσίας εκφέρει κρίση για αξιοπιστία ή αναξιοπιστία μαρτύρων, των οποίων τις καταθέσεις έλαβε υπόψη. Συνακόλουθα, ο δεύτερος λόγος, πρώτο μέρος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από το άρθρο 559 αριθ. 8βΚΠολΔ πλημμέλεια, διότι έκρινε ότι τα περιστατικά, που έγιναν δεκτά, βεβαιώνουν οι καταθέσεις των μαρτύρων των εναγομένων που επιβεβαιώνονται από τα έγγραφα που αναφέρονται σ΄ αυτήν και δεν μπορούν να ανατραπούν από τις ένορκες καταθέσεις και τις ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων του ενάγοντος, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι η εκτίμηση των καταθέσεων των μαρτύρων και η αξιοπιστίας αυτών δεν συνιστούν " πράγμα " κατά την εκτεθείσα έννοια.

Ο ίδιος λόγος, δεύτερο μέρος, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ ΚΠολΔ (και όχι 10, όπως αναφέρεται στο αναιρετήριο), με τον οποίο πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση διότι δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που ο ενάγων προσκόμισε, ήτοι τις καταθέσεις των ανωτέρω μαρτύρων του, για τις οποίες το Εφετείο έκρινε ότι δεν μπορούσαν να ανατρέψουν τις ένορκες καταθέσει των μαρτύρων των εναγομένων, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι αναφέρεται σε κρίση του δικαστηρίου ως προς την αξιοπιστία των μαρτύρων, των οποίων τις καταθέσει έλαβε υπόψη.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 27-1-2006 αίτησης αναίρεσης των ................., κλπ, κατά της 4824/2005 απόφασης του Εφετείου Αθηνών .

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1.170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 6 Ιουνίου 2007.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 26 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ