1585/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1585 / 2014 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1585/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Ιανουαρίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΙΣ Α.Ε." και τον διακριτικό τίτλο "ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΙΝΕΤΤΑ" νομίμως εκπροσωπούμενη, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευθύμιο Καραΐσκο και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ά. συζ. Ν. Κ. το γένος Χ. Μ., κατοίκου ..., η οποία δεν παραστάθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις με αρ. καταθ. 4125/516/17-12-2009 και 244/44/31-1-2011 αγωγές της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο .... Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 76/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 263/2013 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 13-9-2013 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 17-1-2014 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως της και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., αν ο αντίδικος εκείνου που επισπεύδει τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ' αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, από την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. ... έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου ... Ι. Χ., προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο της 24-1-2014, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως, με επιμέλεια της αναιρεσείουσας στην αναιρεσίβλητη. Επομένως, εφ' όσον αυτή δεν εμφανίσθηκε, κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία της, σύμφωνα με την προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 Α.Κ. συνάγεται ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υπόχρεου, η οποία υπάρχει και την περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Η παράνομη συμπεριφορά ως όρος της αδικοπραξίας μπορεί να συνίσταται όχι μόνο σε θετική πράξη, αλλά και σε παράλειψη, εφόσον στην τελευταία αυτή περίπτωση εκείνος που υπέπεσε στην παράλειψη ήταν υποχρεωμένος σε πράξη από το νόμο ή τη δικαιοπραξία είτε από την καλή πίστη, κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη.

Αιτιώδης δε συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, ήταν κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ικανή και μπορούσε αντικειμενικά να επιφέρει κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ως αποδειχθέντα επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας ορισμένο γεγονός ως πρόσφορη αιτία της ζημίας υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Δεν αποκλείεται, κατ'αρχήν, η ύπαρξη αιτιότητας, από το γεγονός ότι στο ζημιογόνο αποτέλεσμα συνετέλεσε και συνυπαιτιότητα του ζημιωθέντος, εφόσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης σύνδεσμος. Τέλος, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στη επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Εξ' άλλου, ο από το αρθρ. 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης (παραβίαση υπόχρεου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της ανόνα ουσιαστικού δικαίου) ιδρύεται όταν ο κανόνας δικαίου δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εάν εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και εάν εφαρμοσθεί εσφαλμένα.

Επίσης, από το άρθ. 559 αριθμ. 19 λόγος αναίρεσης, για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της απόφασης, τα περιστατικά που είναι αναγκαία, για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί της συνδρομής των όρων και προϋποθέσεων, για την εφαρμογή της εφαρμοσθείσας διάταξης, ή της μη συνδρομής των όρων αυτών, που αποκλείουν την εφαρμογή της, όπως, επίσης και όταν η απόφαση έχει ελλείπεις ή αντιφατικές αιτιολογίες, σε ότι αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, που έγιναν δεκτά και ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, όχι δε και όταν πρόκειται για ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων (ανάλυση -στάθμιση- αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού) και στην αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος.

Ανεπάρκεια και ασάφεια αιτιολογιών υπάρχει όταν από αιτιολογικό δεν προκύπτουν τα πραγματικά περιστατικά, που είναι αναγκαία για τη δικαιολόγηση της εφαρμοσθείσας διάταξης ουσιαστικού δικαίου, καθιστώντας έτσι ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο.

Στην προκειμένη περίπτωση, το δίκασαν Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφαση του, δέχθηκε ανελέγκτως τα εξής, ως προς τις συνθήκες του ενδίκου τροχαίου ατυχήματος και την συνυπαιτιότητα των εμπλακέντων στο ατύχημα προσώπων (υπαιτίου οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου, του ασφαλισμένου στην εναγομένη-νυν αναιρεσείουσα, ασφαλιστική εταιρεία και παθούσας ενάγουσας-νυν αναιρεσιβλήτου (πεζής):

Την 10-12-2009 και ώρα 17.50 ο πρώτος εναγόμενος, 38 ετών, εργάτης στο επάγγελμα, οδηγούσε το υπ' αριθμ. κυκλοφορίας ... επιβατικό αυτοκίνητο, το οποίο ήταν ασφαλισμένο για την προς τρίτους αστική ευθύνη, στη δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρία, στην πόλη της ..., στην οδό ..., με κατεύθυνση την .... Η οδός ... είναι ευθεία σε μεγάλο μήκος, είναι διπλής κατευθύνσεως, με μία λωρίδα ανά κατεύθυνση και.

συνολικό πλάτος οδοστρώματος 10,50 μέτρα. Κατά το χρόνο του ατυχήματος, επικρατούσε σκότος και το οδόστρωμα ήταν ολισθηρό, λόγω βροχόπτωσης. Το σημείο του ατυχήματος βρίσκεται, εντός κατοικημένης περιοχής, όπου το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας ανέρχεται σε 50 χιλ/την ώρα και φωτίζεται επαρκώς, από υπάρχουσα κολόνα φωτισμού της ΔΕΗ, από το κατάστημα Τ., που έχει μεγάλες βιτρίνες, και ο φωτισμός του φέγγει προς την οδό [που βρίσκονται, από την πλευρά του ρεύματος προς την ...] και από το περίπτερο της συζύγου του εξετασθέντος, προανακριτικά, μάρτυρος Γ.

Κ., το οποίο βρίσκεται από την πλευρά του ρεύματος πορείας προς την οδό .... Ο οδηγός οδηγούσε δίχως να καταβάλλει τη δέουσα σύνεση και προσοχή, αν και υπήρχαν δυσμενείς συνθήκες, με υπερβολική ταχύτητα, πολύ μεγαλύτερη του ανωτάτου επιτρεπομένου ορίου των 50 χιλ. την ώρα, έχοντας το στερεοφωνικό μηχάνημα του αυτοκινήτου στη διαπασών.

Κατά τον ως άνω χρόνο, η ενάγουσα Ά. συζ. Ν. Κ., 80 ετών συνταξιούχος ΟΓΑ, η οποία ήταν υγιής και η όραση της ήταν καλή, επιστρέφοντας από την εκκλησία, πέρασε από το περίπτερο Κ. και, αφού αγόρασε κάποια ψιλοπράγματα, επιχείρησε να διασχίσει καθέτως το οδόστρωμα της οδού ..., κατευθυνόμενη προς την οικία της, που βρίσκεται από την απέναντι πλευρά της οδού, εκτός διαβάσεως πεζών, δεδομένου ότι, στο σημείο εκείνο, δεν υπάρχουν διαβάσεις πεζών και οι πλησιέστερες βρίσκονται σε απόσταση 300 μέτρων.

Η πεζή, η οποία φορούσε σκούρα ρούχα και κρατούσε ομπρέλα, διέσχισε το πρώτο ρεύμα κυκλοφορίας, εισήλθε στο δεύτερο ρεύμα κυκλοφορίας, αλλά, ένα περίπου μέτρο πριν ανέλθει στο πεζοδρόμιο, παρασύρθηκε από το IX αυτοκίνητο σε απόσταση τουλάχιστον έξι μέτρων, αφού προηγουμένως χτύπησε στο καπώ του αυτοκινήτου και στον εμπρόσθιο ανεμοθώρακα, με αποτέλεσμα να τραυματισθεί.

Ο οδηγός δεν αντιλήφθηκε καθόλου την πεζή και δεν ενήργησε κάποιον αποφευκτικό ελιγμό ούτε πέδησε, αλλά και δεν ενέτεινε την προσοχή του, όταν ο μάρτυρας Λ. Κ., ο οποίος οδηγούσε το αυτοκίνητο του στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας, έκανε στιγμιαία χρήση των φώτων πορείας του αυτοκινήτου του, ενώ όφειλε να την αντιληφθεί, αφού η ενάγουσα κινήθηκε καθέτως στο οδόστρωμα τουλάχιστον εννέα μέτρα, και είχε επαρκή χρόνο να αντιδράσει επιτυχώς.

Το Δικαστήριο εκτιμώντας τα αναφερόμενα αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά κρίνει ότι υπαίτιος του τραυματισμού της ενάγουσας είναι ο οδηγός Α. Τ. κατά ποσοστό 70%, οποίος δεν οδηγούσε, ως ο μέσος συνετός οδηγός υπό παρόμοιες συνθήκες, όπως όφειλε και ηδύνατο, αλλά αντιθέτως οδηγούσε δίχως να καταβάλλει τη δέουσα σύνεση και προσοχή με υπερβολική ταχύτητα εντός κατοικημένης περιοχής με δύσκολες καιρικές συνθήκες [παράβαση άρθρων 12 παρ.1 και 20 παρ.1 ΚΟΚ] και η πεζή, κατά ποσοστό 30%, διότι όφειλε να καταβάλλει μεγαλύτερη προσοχή, αφού διέσχιζε καθέτως την οδό ...

εκτός διαβάσεως πεζών, και οι επικρατούσες συνθήκες ήταν δύσκολες. Και υπό τις παραδοχές αυτές έκρινε ως βάσιμη κατ'ουσία την ασκηθείσα από την ενάγουσα-νυν αναιρεσίβλητη έφεση και αφού εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, το οποίο είχε δεχθεί ότι το ατύχημα οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα της ενάγουσας, (συν)εκδίκασε και πάλι τις αγωγές και δέχθηκε αυτές, ως κατ'ουσία βάσιμες (εν μέρει).

Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο, ορθώς εφήρμοσε τις διατάξεις των άρθρων 914, 297, 300, 330 ΑΚ, και δεν παρεβίασε αυτές ούτε ευθέως ούτε εκ πλαγίου, διέλαβε δε στην προσβαλλομένη απόφασή του επαρκείς σαφείς και χωρίς αντίφαση αιτιολογίες, ως προς το ασκούν ουσιώδη επιρροή ζήτημα της ύπαρξης αμέλειας του οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου, καθώς και της ύπαρξης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της αμελούς συμπεριφοράς του οδηγού και του ζημιογόνου αποτελέσματος, δεδομένου ότι στις αιτιολογίες της απόφασης αναφέρεται ότι η οδός (όπου έλαβε χώρα το ατύχημα) είναι ευθεία σε μεγάλο μήκος και είχε επαρκή τεχνητό φωτισμό, (και κατά συνέπεια ο οδηγός ηδύνατο να αντιληφθεί την πεζή), ότι παρότι εκινείτο εντός κατοικημένης περιοχής σε κεντρική οδό της πόλεως και παρότι επικρατούσαν δυσμενείς συνθήκες (βροχόπτωση, ολισθηρό οδόστρωμα κλπ), εντούτοις δεν είχε τεταμένη την προσοχή του, ούτε ρύθμισε την ταχύτητα του οχήματός του ανάλογα με τις συνθήκες, αλλά, αντίθετα, οδηγούσε ακούοντας στη διαπασών το στερεοφωνικό μηχάνημα του αυτοκινήτου και εκινείτο με ταχύτητα, πολύ μεγαλύτερη του ανωτάτου επιτρεπομένου ορίου των 50 χιλ.

την ώρα. Είναι δε λογικά προφανές ότι το Εφετείο καταλήγει, υπό τις άνω παραδοχές, στο αποδεικτικό του πόρισμα ότι η ως άνω παραβατική οδηγική συμπεριφορά του εναγομένου οδηγού τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με το επελθόν ζημιογόνο αποτέλεσμα (παράσυρση και τραυματισμός της ενάγουσας πεζής), για το οποίο τον έκρινε (συν)υπαίτιο, κατά ποσοστό 70%.

Επομένως, οι δύο (μοναδικοί) λόγοι αναίρεσης, με τους οποίους προβάλλεται η αιτίαση ότι το δικάσαν Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλομένη απόφασή του, υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμ.1 και 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια, για ευθεία και εκ πλαγίου παραβίαση των προαναφερθεισών διατάξεων, καθώς και των διατάξεων των άρθρων 38 § 4 εδ.

α' και ε' του ΚΟΚ (υποχρέωση των πεζών να χρησιμοποιούν τις διαβάσεις πεζών και αν δεν υπάρχουν να διέρχονται του οδοστρώματος, διασχίζοντας κάθετα τούτο, αν βεβαιωθούν ότι δεν θα παρεμποδίζουν την κυκλοφορία των οχημάτων), τελευταία διάταξη, στην παράβαση της οποίας στήριζε η προσβαλλόμενη απόφαση την κρίση της περί (συν)υπαιτιότητας της αναιρεσίβλητης, στην οποία, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση προσδιόρισε σε ποσοστό 3ο/οο, χωρίς να αίρει εντεύθεν την (συν)υπαιτιότητα του οδηγού του ασφαλισμένου στην αναιρεσείουσα επιβατικού αυτοκινήτου.

Μετά από αυτά, η αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της και να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (Κ.Πολ.Δ. 495 § 4).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την με αριθμό κατάθεσης 197/2013 αίτηση της Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας "ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΙΣ Α.Ε. - ΑΣΦΑΛΕΙΑΙ ΜΕΝΕΤΤΑ", για αναίρεση της υπ' αριθμ. 263/2013 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου (4575677/2013 διπλότυπο) στο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Ιουνίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 14 Ιουλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ