1583/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1583 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1583/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Χαράλαμπο Παπαηλιού και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Μαΐου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Νικολαΐδη.

Της αναιρεσίβλητης: Ψ, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Χατζηκωνσταντή με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-1-2000 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Σάμου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 69/2000 προδικαστική, 4/4004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 54/2005 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου. Την αναίρεση των δύο τελευταίων αποφάσεων ζητεί ο αναιρεσείων με την από 15-6-2005 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Παπαηλιού ανέγνωσε την από 12-2-2007 έκθεσή του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη Γεωργίου Καπερώνη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της από 15-6-2005 αιτήσεως για αναίρεση των 54/2005 και 4/2004 αποφάσεων των Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου και Ειρηνοδικείου Σάμου, αντιστοίχως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή, κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 173 ΑΚ, κατά την ερμηνεία της δηλώσεως βουλήσεως αναζητείται η αληθινή βούληση χωρίς προσήλωση στις λέξεις, κατά δε τη διάταξη του άρθρου 200 του ίδιου Κώδικα, οι συμβάσεις ερμηνεύονται όπως απαιτεί η καλή πίστη, αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη. Από τις ανωτέρω διατάξεις η μεν πρώτη επιτάσσει την, κατά την ερμηνεία της δικαιοπραξίας, λήψη υπόψη υποκειμενικών κριτηρίων ("αληθινή βούληση"), και η δεύτερη, η οποία παρά τη διατύπωσή της ("οι συμβάσεις"), εφαρμόζεται καταρχήν και επί μονομερών δικαιοπραξιών, επιτάσσει τη λήψη υπόψη βασικών αντικειμενικών κριτηρίων - ("καλή πίστη" - "συναλλακτικά ήθη"), ως συναλλακτικά δε ήθη νοούνται οι στις συναλλαγές συνηθισμένοι τρόποι ενέργειας.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ επιτρέπεται αναίρεση όταν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες δικαιοπραξιών , αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου. Παραβίαση δε των ερμηνευτικών κανόνων των δικαιοπραξιών των άρθρων 173 και 200 ΑΚ υπάρχει μόνο όταν το δικαστήριο της ουσίας, ενώ διαπίστωσε ευθέως ή εμμέσως με την απόφαση, ότι στην σύμφαση υπάρχει κενό ή αμφιβολία ως προς τις δηλώσεις βουλήσεως δεν προσέφυγε στους ανωτέρω ερμηνευτικούς κανόνες ή προσέφυγε αλλά τους εφάρμοσε εσφαλμένως, είτε όταν παραλείπει να παραθέσει στην απόφασή του τα πραγματικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει η εφαρμογή τους.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο δικάσαν, Πολυμελές Πρωτοδικείο Σάμου δέχθηκε, όπως από την επικόπηση της προσβαλλόμενης αποφάσεως προκύπτει, τα ακόλουθα: "Η ενάγουσα με την ..... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς του συμβολαιογράφου Σάμου Νικολάου Σταθακιού, που μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Πύργου Σάμου, στον τόμο ...

με αύξοντα αριθμό ..., απέκτησε από εξ αδιαθέτου κληρονομιά του πατέρα της Α, ένα ακίνητο, το οποίο περιγράφεται ως ακολούθως: "χωράφι περιέχον πέντε ελαιόδενδρα, εκτάσεως 1 περίπου στρέμματος, με ερειπωμένη αποθήκη εμβαδού 20 τ.μ. περίπου, και άλλη ισόγεια αποθήκη εμβαδού 40 τ.μ. περίπου, κείμενο στη θέση "..." της κτηματικής περιφέρειας ..., συνορευόμενο με ιδιοκτησίες Β, Δημητρίου Κρητικού, Σταματίου Κάτσικα, Χρήστου Μπαφούνη, δημόσιο δρόμο και παραλία.

Ο δικαιοπάροχος πατέρας της απέκτησε το εν λόγω ακίνητο από αγορά με το με αριθμό ..... αγοραπωλητήριο συμβόλαιο του τότε συμβολαιογράφου Πύργου Θεοδώρου Αυτιά, το οποίο μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών της Κοινότητας Σπαθαραίων στον τόμο ... με αύξοντα αριθμό ... . Σε αυτόν το τίτλο το ακίνητο περιγράφεται ως χωράφι εμβαδού 1/8 του στρέμματος περίπου, το οποίο περιέχει πέντε άγονα ελαιόδενδρα, μια ερειπωμένη καλύβα και συνορεύει με τις ιδιοκτησίες Β, Γ, Δ, Ε, δημόσιο δρόμο και παραλία.

Το επίδικο εδαφικό τμήμα επιφάνειας 443,10 τ.μ., το οποίο συνορεύει βόρεια, βορειοανατολικά και βορειοδυτικά με την υπόλοιπη έκταση της ενάγουσας και νότια και νοτιοδυτικά με αγροτικό δρόμο, είναι τμήμα του ως άνω περιγραφόμενου στους ανωτέρω τίτλους ακινήτου, όπως προκύπτει από την περιγραφή των ορίων του.

Στην κρίση του αυτή οδηγείται το Δικαστήριο και από το γεγονός ότι στο με αριθμό ..... συμβόλαιο αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Χώρας Σάμου Μαρίας Νάνου, του ΣΤ, τρίτου και ιδιοκτήτη μιας από τις τέσσερις καλύβες που βρίσκονται στο δυτικό όριο αυτής (της καλύβας) η παραλία όπου βρίσκεται η ερειπωμένη καλύβα, η οποία αναφέρεται στους τίτλους της ενάγουσας και γίνεται ρητή αναφορά ως σύνορο της ιδιοκτησίας Α (δικαιοπάροχος της εφεσίβλητης).

Επίσης, στο με αριθμό ..... αγοραπωλητήριο συμβόλαιο της ως άνω συμβολαιογράφου και που αφορά την μεταβίβαση μιας από τις ψαροκαλύβες αναφέρεται ως όμορη ιδιοκτησία - όριο η ιδιοκτησία της ενάγουσας. Εξάλλου, η μεγάλη διαφορά, που υφίσταται ως προς το εμβαδόν του ακινήτου, καθώς σήμερα κατά τους αγωγικούς ισχυρισμούς το ακίνητο, συμπεριλαμβανομένου και του επίδικου εδαφικού τμήματος, έχει έκταση 2.752,43 τ.μ., ενώ στην αποδοχή κληρονομιάς της εφεσίβλητης το ακίνητο φέρεται να έχει εμβαδόν 1 περίπου στρέμμα και στο προγενέστερο συμβόλαιο αγοράς του δικαιοπαρόχου της να έχει έκταση 1/8 στρέμματος, δεν έχει σημασία, καθώς οι ως άνω τίτλοι πρέπει να ερμηνευθούν, κατ' εφαρμογή των άρθρ. 173 και 200 ΑΚ, όπως απαιτεί η καλή πίστη, λαμβάνοντας υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη, σύμφωνα με τα οποία οι συναλλασσόμενοι αφενός δήλωναν μικρότερη από την πραγματική έκταση για φορολογικούς λόγους, αφετέρου συνήθιζαν να δηλώνουν μόνο τη γόνιμη καλλιεργήσιμη γη, όπως προφανώς συνέβη και στη συγκεκριμένη περίπτωση, όπου δηλώθηκε έκταση εμβαδού 1/8 του στρέμματος ή 125 τ.μ. , όση έκταση κατελάμβαναν τα πέντε ελαιόδενδρα.

Η επίδικη έκταση φέρεται να περιλαμβάνεται και στον τίτλο κτήσης του εναγομένου και συγκεκριμένα στο με αριθμό ..... αγοραπωλητήριο συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Χώρας Σάμου Μαρίας Νάνου, το οποίο μεταγράφηκε νόμιμα και σύμφωνα με το οποίο ο εναγόμενος απέκτησε με αγορά από το Ζ, την ιδιοκτησία, που στον τίτλο της ενάγουσας αναφέρεται ως ιδιοκτησία Β.

Ειδικότερα, στην περιγραφή του μεταβιβαζομένου ακινήτου αναφέρεται: "χωράφι βραχώδες, στη θέση "...", της κτηματικής περιφέρειας ..., εκτάσεως ενός στρέμματος περίπου διασχιζόμενο από δημόσιο δρόμο σε δύο μέρη και συνορευόμενο με τοίχο Α (δικαιοπαρόχου της ενάγουσας), βράχια, βυθίσματα, τέσσερις συνεχόμενες ψαροκαλύβες δεξιά του δρόμου με καλύβα Η, παραλία και Θ από δύο μέρη".

Στο με αριθμό ..... συμβόλαιο διανομής κληρονομίας της συμβολαιογράφου Χώρας Μαρίας Νάνου, το οποίο αποτελεί τον τίτλο κτήσης του δικαιοπαρόχου του εναγομένου, δεν αναφερόταν οι ψαροκαλύβες ως όριο, αν και προϋπήρχαν, όπως αποδεικνύεται από την με αριθμό ..... δήλωση αποδοχής της ιδίας συμβολαιογράφου, τρίτου προσώπου, μη διαδίκου, αναφορά στην οποία έγινε και παραπάνω.

Περαιτέρω, σε τμήμα του επιδίκου ο πατέρας της ενάγουσας, κατά το έτος 1986, κατασκεύασε αποθήκη την οποία, όμως, χρησιμοποιούσε ως εξοχική κατοικία, όπως αποδεικνύεται από την με αριθμό ..... οικοδομική άδεια που εξέδωσε, όμως ο εναγόμενος συμπεριέλαβε το επίδικο εδαφικό τμήμα στον τίτλο κτήσης του, χωρίς φυσικά να αναφέρει το υπάρχον κτίσμα, αν και αυτό προϋπήρχε.

Επομένως, ο εκκαλών δεν απέκτησε το επίδικο εδαφικό τμήμα με παράγωγο τρόπο με το με αριθμό ..... αγοραπωλητήριο συμβόλαιο ελλείψει κυριότητας του μεταβιβάσαντος δικαιοπαρόχου του. Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι ο εναγόμενος, από το χρόνο κτήσης της ιδιοκτησίας του, ουδέποτε άσκησε πράξεις νομής στο επίδικο, σε τμήμα του οποίου, όπως προαναφέρθηκε, υπήρχε η εξοχική κατοικία της ενάγουσας, μέχρι το έτος 1999, οπότε και απέστειλε την από 10-10-1999 εξώδικη διαμαρτυρία του προς την ενάγουσα, με την οποία διαμαρτυρόταν για την καταπάτηση, εκ μέρους της, τμήματος της ιδιοκτησίας του και διεκδικούσε το επίδικο ως κύριος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω αφού, αποδείχθηκε η κυριότητα της ενάγουσας - εφεσίβλητης στο επίδικο, την οποία απέκτησε με παράγωγο τρόπο, η αγωγή πρέπει να γίνει δεκτή ως ουσιαστικά βάσιμη, αφού απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη η ένσταση του εναγομένου - εκκαλούντος". Στη συνέχεια το ανωτέρω Δικαστήριο απέρριψε κατ' ουσίαν την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της εκκαλουμένης αποφάσεως του πρωτόδικου Δικαστηρίου, το οποίο, μετά και τη διενέργεια της διαταχθείσας από αυτό πραγματογνωμοσύνης, δέχθηκε κατ' ουσίαν την, από 31-1-2000, αγωγή της αναιρεσίβλητης.

Με αυτά που δέχθηκε το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο, παραβίασε τους ερμηνευτικούς κανόνες των άρθρων 173 και 200 ΑΚ, διότι παρέλειψε να παραθέσει στην απόφασή του τα πραγματικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει η εφαρμογή τους και συγκεκριμένα α) δεν αναφέρει αν η βούληση των συμβαλλομένων στο .....

αγοραπωλητήριο συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Πύργου Θεοδώρου Αυτιά, σύμφωνα με το οποίο ο πατέρας της αναιρεσίβλητης αγόρασε αγρόν, εκτάσεως 1/8 του στρέμματος, ήταν να δηλώσουν αυτοί, για φορολογικούς λόγους, μικρότερη έκταση του πωλούμενου αγρού, ενώ αυτό είχε πράγματι έκταση 2752,43 τ.μ. και β) δεν αναφέρει αν η αναιρεσίβλητη γνώριζε, ότι ο αγρός που κληρονόμησε από τον πατέρα της είχε έκταση 2.7852,43 τ.μ., ότι η ίδια δήλωσε, με την .....

δήλωση αποδοχής κληρονομίας του συμβολαιογράφου Σάμου Νικολάου Σταθακιού, για φορολογικούς λόγους, έκταση ενός περίπου στρέμματος, και ότι η βούλησή της ήταν να αποδεχθεί το όλο ακίνητο με έκταση 2753,43 τ.μ. Επομένως, οι τρεις πρώτοι από το άρθρο 560 § 1 ΚΠολΔ λόγοι αναιρέσεως, με τους οποίους προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβίασε τους ως άνω ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών, είναι βάσιμοι.

Μετά ταύτα, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 54/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την απόφαση που αναιρέθηκε. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Ιουνίου 2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 9 Ιουλίου 2008.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ