157/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 157 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 157/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ, Αλεξάνδρα Κακκαβά και Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην … και τον Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου, που κατοικοεδρεύει στην …, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Λ. Κ. του Β., 2) Λ. Κ. του Ν., κατοίκων ..., 3) Κ. Φ. του Β. και 4) Χ. Φ. του Β., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-2-2012 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 606/2011 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκε με τις αυτοτελείς αιτήσεις, ανταιτήσεις και παρεμβάσεις φυσικών προσώπων, μεταξύ των οποίων και των ήδη αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η 22/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 12-1-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Αλεξάνδρα Κακκαβά διάβασε την από 13-10-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη και των δύο λόγων της από 12-1-2015 αιτήσεως για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 22/2014 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πατρών.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε τη συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί, αλλά δεν λάβει μέρος σ’ αυτή με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα και σε καταφατική περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί.

Εξ άλλου, κατά το άρθρο 6Α του Διατάγματος της 26 Ιουνίου - 10 Ιουλίου 1944 "περί κώδικος των νόμων περί δικών του Δημοσίου, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 46 παρ. 3 του Ν. 4305/2014 (ΦΕΚ Α’ 237/31-10-2014), η επίδοση, από το Ελληνικό Δημόσιο ή οποιοδήποτε ΝΠΔΔ, κάθε ενδίκου βοηθήματος και ενδίκου μέσου, οποιασδήποτε κλήσης προς συζήτηση υποθέσεως, οποιασδήποτε δικαστικής απόφασης, προσωρινής διαταγής, για οποιαδήποτε υπόθεση σε οποιονδήποτε βαθμό ή στο πλαίσιο της αναιρετικής δίκης, ενώπιον οποιουδήποτε πολιτικού ή διοικητικού δικαστηρίου, δύναται να γίνει:

α) στους αντιδίκους του ή τον αντίκλητό τους, β) στο δικηγόρο, ο οποίος τους εκπροσώπησε κατά την τελευταία συζήτηση της υπόθεσης ή έχει υπογράψει το τελευταίο δικόγραφο που αφορά την υπόθεση, στην τελευταία δηλωθείσα, κατά τις κείμενες διατάξεις, διεύθυνσή τους. Ο δικηγόρος, στην περίπτωση του προηγούμενου εδαφίου, θεωρείται αντίκλητος και για κάθε μεταγενέστερη επίδοση, εκτός εάν...

Επιδόσεις που έχουν διενεργηθεί, κατά τα αναφερόμενα στα προηγούμενα εδάφια, θεωρούνται νόμιμες και για εκκρεμείς, σε οποιοδήποτε στάδιο, υποθέσεις. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσκομιζόμενη και επικαλούμενη από το αναιρεσείον και επισπεύδον τη συζήτηση της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως Ελληνικό Δημόσιο, υπ’ αριθμ. .../26-4-2016 έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητού Πατρών Α.

Κ., με τις συνημμένες σ’ αυτή: 1) από 26-4-2016 απόδειξη παράδοσης και παραλαβής αντιγράφου - δικογράφου θυροκόλλησης προς το Β’ Α.Τ. Πατρών και 2) από 26-4-2016 βεβαίωση περί αποστολής συστημένης επιστολής του Ταχυδρομικού γραφείου Πατρών, ακριβές αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναιρέσεως με την κάτω από αυτή πράξη καταθέσεως και ορισμού δικασίμου, καθώς και κλήση προς συζήτηση για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσης δικάσιμο, επιδόθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα, διά θυροκολλήσεως, προς τον εκπροσωπήσαντα όλους τους αναιρεσιβλήτους στη δίκη ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, δικηγόρο Α.

Π., κατά τη δικάσιμο της 16-5-2013 κατά την οποία συζητήθηκε η από 17-2-2012 αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου και η από 11-10-2011 αίτηση των αναιρεσιβλήτων περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως απαλλοτριούμενων ακινήτων και άλλων συναφών θεμάτων και εκδόθηκε η προσβαλλόμενη υπ’ αριθμ. 22/2014 απόφαση του ως άνω δικαστηρίου.

Οι αναιρεσίβλητοι όμως δεν εμφανίσθηκαν κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από τη σειρά του οικείου πινακίου και τη συζήτησή της. Επομένως, πρέπει, σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία τους.

Κατά το άρθρο 17 παρ. 2 του Συντάγματος "κανένας δεν στερείται την ιδιοκτησία του παρά μόνο για δημόσια ωφέλεια που έχει αποδειχθεί με τον προσήκοντα τρόπο, όταν και όπως ο νόμος ορίζει και πάντοτε αφού προηγηθεί πλήρης αποζημίωση που να ανταποκρίνεται στην αξία την οποία είχε το απαλλοτριούμενο κατά το χρόνο της συζητήσεως στο δικαστήριο".

Κατά δε την παρ. 4 του ίδιου άρθρου "Η αποζημίωση ορίζεται από τα αρμόδια δικαστήρια... πριν καταβληθεί η οριστική ή προσωρινή αποζημίωση διατηρούνται ακέραια όλα τα δικαιώματα του ιδιοκτήτη και δεν επιτρέπεται η κατάληψη. Ως καταβλητέα αποζημίωση για τη συντέλεση της απαλλοτρίωσης και τη δυνατότητα κατάληψης νοείται η κατά την ως άνω διάταξη της παρ. 2 "πλήρης", η οποία πρέπει συνεπώς να περιλαμβάνει και την αξία των κατά το άρθρο 953 ΑΚ συστατικών του ακινήτου, τα οποία συναπαλλοτριώνονται αυτοδικαίως, σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) περί αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, ανεξάρτητα από τη μνεία τους στην απόφαση κήρυξης της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή στο κτηματολογικό διάγραμμα ή στον κτηματολογικό πίνακα (Ολ.ΑΠ 5/2002).

Την έννοια του συστατικού καθορίζουν οι διατάξεις των άρθρων 953, 954 και 955 ΑΚ, με τις οποίες ορίζεται, ότι: α) συστατικό που δεν μπορεί ν’ αποχωρισθεί από το κύριο πράγμα χωρίς βλάβη αυτού του ίδιου ή του κυρίου πράγματος ή χωρίς αλλοίωση της ουσίας ή του προορισμού του, δεν μπορεί να είναι αντικείμενο κυριότητας ή άλλου εμπράγματος δικαιώματος, β) συστατικά ακινήτου με την έννοια του προηγούμενου άρθρου είναι, εκτός των άλλων, τα πράγματα που έχουν συνδεθεί σταθερώς με το έδαφος, ιδίως τα οικοδομήματα, ενώ συστατικά οικοδομήματος είναι όλα τα κινητά που χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση ή τα προσαρμοσμένα με αυτό για σκοπό μόνιμο και όχι παροδικό.

Έτσι η ιδιότητα του συστατικού μέρους πράγματος αποτελεί αόριστη νομική έννοια, ο αναιρετικός έλεγχος της οποίας, μέσω του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, εκτείνεται στην εξακρίβωση αν επήλθε ψευδής ερμηνεία αυτής (ΑΠ 781/2006). Ενόψει των ανωτέρω, το δικαστήριο, ως προς τα συστατικά που δεν περιλαμβάνονται στον κτηματολογικό πίνακα, έχει εξουσία να προσδιορίζει την τιμή μονάδας αποζημίωσης, εφόσον υποβληθεί σχετικό αίτημα.

‘ Εχει δε το δικαστήριο την ευχέρεια, είτε να διατάξει συμπλήρωση του πίνακα, είτε να προχωρήσει στον καθορισμό τιμής για τα παραλειφθέντα συστατικά βάσει των προσκομιζομένων ή τασσομένων και διεξαγομένων αποδείξεων (Ολ.ΑΠ 5/2002, ΑΠ 300/2009, ΑΠ 653/2014, 326/2014).

Περαιτέρω ο από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν από το δικαστήριο παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Η παραβίαση αυτή εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2006, 4/2005). Με τον παραπάνω λόγο ελέγχεται δηλαδή αν η αγωγή, ένσταση κ.λπ.

ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη, ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη, ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή κατ’ ουσίαν (Ολ.ΑΠ 27 και 28/1998). Στην προκείμενη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη υπ’ αριθμ. 22/2014 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Πατρών, έγιναν δεκτά τα ακόλουθα ως προς το αίτημα των αναιρεσιβλήτων για αποζημίωση, εκτός των απαλλοτριωθέντων εδαφών και των εξής επικειμένων που δεν συμπεριλαμβανόταν στον κτηματολογικό πίνακα του οποίου διατάχθηκε η συμπλήρωση: "Επικείμενα:

α) στο ακίνητο με ΑΚΠ …, αρδευτικός σωλήνας μήκους 200 μέτρων, 11/2 ιντσών, αξίας 4 ευρώ το μέτρο, μία πετρελαιομηχανή άντλησης ύδατος, 50 ΗΡ, τύπου HANCE, αξίας 2.000 ευρώ, β) στο ακίνητο με ΑΚΠ …, αρδευτικός σωλήνας μήκους 180 μέτρων, 21/2 ιντσών, αξίας 5 ευρώ το μέτρο, αυτόματο σύστημα αρδεύσεως της αμπέλου με σωλήνα Φ16 και σταγονίδια μήκους 870 μέτρων, αξίας 4 ευρώ το μέτρο, 870 μέτρα σύστημα στήριξης της αμπέλου με σιδηροπασσάλους και 3 σειρές σύρμα, αξίας 5 ευρώ το μέτρο..., γ) στο ακίνητο με ΑΚΠ … (στο οποίο υπάρχει πηγάδι) αρδευτικός σωλήνας μήκους 700 μέτρων, 21/2 ιντσών, αξίας 5 ευρώ το μέτρο και μία πετρελαιομηχανή άντλησης ύδατος, 50 ΗΡ, τύπου HANCE, αξίας 2000 ευρώ".

Με βάση τις παραδοχές αυτές καθόρισε την οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως και των επικειμένων αυτών ως άνω.

Με αυτά που έκρινε το Εφετείο ως προς την αποζημίωση των εν λόγω επικειμένων - συστατικών των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 953, 954 ΑΚ και 4 του Ν. 2881/2001, τις οποίες δεν παραβίασε, καθόσον τα ανωτέρω δεν μπορούν να αποχωρισθούν από τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα, χωρίς βλάβη αυτών και του προορισμού τους.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος και απορριπτέος. Εξ άλλου δεν απαιτείτο ιδιαίτερη αιτιολογία στην απόφαση για το αν τα συστατικά αυτά ήταν σταθερά συνδεδεμένα με το έδαφος με ποιό τρόπο και ποιό το είδος της συνδέσεώς τους, καθόσον η ιδιότητα των ανωτέρω επικειμένων, ως συστατικών των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, εμπίπτει πλήρως στην έννοια του άρθρου 953 ΑΚ, ενώ στη διάταξη του άρθρου 954 ΑΚ υπάγεται και η κατηγορία συστατικών που έχουν συνδεθεί σταθερά με το έδαφος, ιδίως τα οικοδομήματα.

Κατόπιν αυτών, ο δεύτερος λόγος της αναιρέσεως εκ του αριθμού 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι, κατά το αναιρεσείον, δεν διαλαμβάνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση σκέψη περί του αν τα εν λόγω επικείμενα ήταν σταθερά συνδεδεμένα με το έδαφος και σε καταφατική περίπτωση περί του είδους και του τρόπου της συνδέσεώς τους, είναι αβάσιμα και απορριπτέα.

Κατ’ ακολουθίαν όλων των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 12-1-2015 αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 22/2014 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πατρών.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 2 Δεκεμβρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιανουαρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ