157/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 157 / 2016 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 157/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Νοεμβρίου 2015, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην…, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Ευάγγελο Μαρίνη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "..." και το διακριτικό τίτλο "..." (τέως ομόρρυθμη εταιρία με την επωνυμία "Α. Π. Ο.Ε."), που εδρεύει στο Κ. Ν. Δ. και εκπροσωπείται νόμιμα, 2) Δ. Σ., 3) Α. Σ. του Ν., 4) Σ. Γ. του Χ., 5) Ι. Σ. του Κ., 6) Ι. Δ. του Δ., 7) Δ. Κ. του Π., 8) Φ. Δ. Σ. του Σ., 9) Ι. Μ. του Θ., 10) Β. Κ. του Λ., 11) Ι. Α. του Χ., 12) Β. Ρ. του Α., 13) Π. Γ. του Β., 14) Π. Μ. του Ι., 15) Φ. Χ. του Η., 16) Γ. Σ. Ο. του Α., 17) Ε. Σ. του Κ., 18) Ά. Σ. του Π., 19) Α. Ω. του Ε., 20) Μ. συζ. Α. Μ., 21) Π. Κ. του Δ., 22) Κ. συζ. Α. Π., 23) Ε. συζ. Κ. Ε., 24) Κ. Μ. του Ε., 25) Ι. Μ. του Ε., 26) Μ. Μ. του Ε. και 27) Σ. Ι. του Ι., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12-4-2006 αίτηση προσδιορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 96/2005 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Θράκης και συνεκδικάστηκε με την από 15-1-2007 (διά των προτάσεών τους) ανταίτηση των ήδη αναιρεσιβλήτων.

Εκδόθηκε η 226/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 12-5-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου διάβασε την από 12-11-2015 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δευτέρου λόγου και την απόρριψη του πρώτου λόγου της από 12-5-2009 αναιρέσεως κατά της 226/2008 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά την διάταξη του άρθρου 576 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ., αν ο αντίδικος εκείνου που επέσπευσε την συζήτηση δεν εμφανισθεί ή εμφανισθεί αλλά δεν λάβει μέρος σ’ αυτήν με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα. Αν η κλήση επιδόθηκε νομότυπα προχωρεί στην συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκειμένη περίπτωση από τις υπ’ αριθμ. ... /16.9.2015 και ... /16.9.2015 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή στο Πρωτοδικείο Δράμας Κ. Π., τις οποίες επικαλείται και προσκομίζει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, που επισπεύδει την συζήτηση της υπό κρίση από 12.5.2009 αιτήσεως για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 226/2008 αποφάσεως του Εφετείου Θράκης, προκύπτει ότι ακριβή επικυρωμένα αντίγραφα της αιτήσεως αυτής, στο τέλος της οποίας είναι συνημμένη η πράξη, με την οποία ορίστηκε δικάσιμος για την συζήτησή της, η αναφερομένη στην αρχή της παρούσας (20.11.2015), καθώς και κλήση προς αυτούς για να παραστούν κατά την συζήτηση της αναιρέσεως, κατά την ορισθείσα παραπάνω δικάσιμο, επιδόθηκαν, κατά την διάταξη της παραγράφου 4 εδ. β’ του άρθρου 22 του ν. 2882/2001, η οποία προστέθηκε με το άρθρο 131 παρ. 2 του ν. 4070/2012 και εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς, κατά την έναρξη ισχύος του ν. 4070/2012, κατ’ άρθρο 146 παρ. 10, αιτήσεις αναιρέσεως, νόμιμα και εμπρόθεσμα στους δικηγόρους Δράμας Άγγελο Γέρμαν και Κωνσταντίνο Φιλιππίδη, αντίστοιχα, οι οποίοι είχαν εκπροσωπήσει τους αναιρεσιβλήτους κατά την τελευταία συζήτηση της υποθέσεως, ενώπιον του προαναφερομένου δικαστηρίου της ουσίας, κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλομένη απόφαση. Οι αναιρεσίβλητοι όμως, όπως προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά συνεδριάσεως του δικαστηρίου τούτου, δεν εμφανίσθηκαν στο ακροατήριο κατά την παραπάνω δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε κατά την σειρά της από το οικείο πινάκιο, ούτε εκπροσωπήθηκαν με δήλωση των πληρεξουσίων δικηγόρων τους, κατά τα άρθρα 242 παρ. 2 και 573 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ. Επομένως, παρά την απουσία των αναιρεσιβλήτων, εφόσον αυτοί έχουν κλητευθεί, πρέπει να συζητηθεί η υπόθεση σαν να ήταν και αυτοί παρόντες.

ΙΙ. Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του Κ.Πολ.Δικ., αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παραβάσεως του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ’ αυτήν λόγος αναιρέσεως ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία) (Ολ.ΑΠ 1/1999). Ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 19 λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως, με την έννοια της ανεπαρκούς αιτιολογίας, αφορά ελλείψεις αναγόμενες αποκλειστικά στη διατύπωση του αιτιολογικού πορίσματος αναφορικά με τη συνδρομή ή μη γεγονότων, που στη συγκεκριμένη περίπτωση συγκροτούν το πραγματικό του εφαρμοστέου κανόνα ουσιαστικού δικαίου, έτσι ώστε, από την ανεπαρκή ή αντιφατική έκθεσή τους, να μην μπορεί να κριθεί αν η απόφαση στηρίζεται ή όχι νομικώς (Ολ.ΑΠ 13/1995). Η ύπαρξη νόμιμης βάσεως και η αντίστοιχη έλλειψή της πρέπει να προκύπτουν αμέσως από την προσβαλλόμενη απόφαση, ο δε Άρειος Πάγος διαπιστώνει την ύπαρξη ή την ανυπαρξία του προκειμένου λόγου αναιρέσεως ελέγχοντας μόνο την προσβαλλόμενη απόφαση και το αιτιολογικό της και όχι το περιεχόμενο άλλων εγγράφων ή αποφάσεων σε εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ. Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσεως όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγόμενου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα, κατά το άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ, εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος. Εξ άλλου, κατά την διάταξη του άρθρου 13 του ν. 2882/2001 "1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά τον χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν. Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου". Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι για τον υπολογισμό της αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων λαμβάνεται υπόψη η αξία αυτών κατά τον χρόνο συζητήσεως για τον οριστικό προσδιορισμό στο Εφετείο, αν η συζήτηση αυτή διεξαχθεί μετά από ένα έτος από την συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημιώσεως και ότι τα δικαστήρια, κατά τον καθορισμό τιμής μονάδας αποζημιώσεως ακινήτου, που εμπίπτει στο ισχύον σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη και την αντικειμενική αξία αυτού, καθώς και των ομόρων και ομοειδών προς αυτό ακινήτων, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ως ασφαλές και αντικειμενικό μέτρο κρίσεως για την εξεύρεση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου, η οποία πάντως σε καμιά περίπτωση δεν δεσμεύει την δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του. Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής τα διαγραφόμενα κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το δικαστήριο για τη διάγνωση της πραγματικής αξίας του απαλλοτριωμένου, κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι, ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή θα λάβει υπόψη άλλα τέτοια. Το δικαστήριο μπορεί να στηρίζει την κρίση του για την πραγματική αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου, ενόψει της χρησιμοποιούμενης στην παραπάνω διάταξη λέξεως "ιδίως", σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Μεταξύ των κριτηρίων, τα οποία μπορεί να λάβει υπόψη του το δικαστήριο είναι και οι υπάρχουσες, κατά τον ανωτέρω χρόνο, οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς να είναι υποχρεωμένο να τις αναλύει διεξοδικά, όταν αυτές είναι πασίγνωστες και οι οποίες λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως και χωρίς απόδειξη (άρθρο 336 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ.). Η σχετική για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου κρίση του δικαστηρίου ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ. (ΑΠ 418/2014, ΑΠ 600/2010, ΑΠ 1782/2008). Στην προκειμένη περίπτωση από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη, ως προς την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων, κρίση του (άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ.) τα ακόλουθα: "Με την υπ’ αριθ. Κ 4822/ 18-12-2003 απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, που δημοσιεύθηκε στο υπ’ αριθμ. 27/23-1-2004 φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, τεύχος Δ’ , κηρύχθηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου και με δαπάνες αυτού από τις πιστώσεις για έργα δημοσίων επενδύσεων (αριθμ. έργου ...) και των παρόδιων ιδιοκτητών που ωφελούνται, αναγκαστική απαλλοτρίωση, για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για τη βελτίωση της Ε.Ο. Δράμας - Βουλγαρικών συνόρων στο τμήμα παράκαμψης ... έκτασης συνολικού εμβαδού, 24.893,54 τ.μ., η οποία βρίσκεται στο νομό Δράμας και εικονίζεται με κλίμακα 1:500 στα από έτους 2001 κτηματολογικά διαγράμματα με αριθμό σχεδίων 1:6 και στον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα, τα οποία έχει συντάξει η μελετήτρια M. Κ. και έχουν θεωρηθεί και εγκριθεί (υπ’ αριθ. .../2001 εγκριτική απόφαση) στις 21-7-2003 από τη Δ/νση Δημοσίων Έργων - Τμήμα Συγκ/κών Έργων (Γραφείο Καβάλας), όπως τα προαναφερόμενα κτηματολογικά διαγράμματα και ο αντίστοιχος κτηματολογικός πίνακας συμπληρώθηκαν και διορθώθηκαν με τη με αριθμ. πρωτ. .../11-10-2004 απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης όπως φαίνεται στο από 7-10-2004 διορθωτικό κτηματολογικό διάγραμμα και τον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα, τα οποία έχει συντάξει η Αγρονόμος -Τοπογράφος Μηχανικός Μ. Κ. και έχει θεωρήσει ο Προϊστάμενος της Δ/νσης Δημοσίων Έργων Μ. Δ., Τοπογράφος Μηχανικός στις 7-10-2004 (υπ’ αριθ. Κ .../7-10-2004 εγκριτική απόφαση). Τα απαλλοτριούμενα ακίνητα (με αριθμ. ΚΠ ...) βρίσκονται στο αγρόκτημα ... και περιγράφονται με λεπτομέρεια κατά θέση, έκταση και απαλλοτριούμενα εδαφικά τμήματα στα ως άνω κτηματολογικά διαγράμματα και τους αντίστοιχους κτηματολογικούς πίνακες. Οι επίδικες εδαφικές εκτάσεις είναι αγροτεμάχια, βρίσκονται πλησίον του οικισμού ... και δη σε απόσταση 30 - 100 μέτρων από το τελευταίο κτίσμα. Στην ιδιοκτησία με αριθμ. ... λειτουργεί βιοτεχνία ετοίμων ενδυμάτων, στις ιδιοκτησίες με αριθμ. ... λειτουργούν κτηνοτροφικές μονάδες, ενώ οι υπόλοιπες (ιδιοκτησίες) σήμερα δεν καλλιεργούνται. Με την υπ’ αριθμ. 96/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, που εκδόθηκε επί αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου και ανταιτήσεως των καθ’ ων, καθορίστηκε ως προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως, με κρίσιμο χρόνο την 22-9-2005, το ποσό των 1.000 ευρώ ανά στρέμμα για το έδαφος και για τα επικείμενα ως εξής: α) για τις περιφράξεις από συρματόπλεγμα των ιδιοκτησιών με αριθμ. ΚΠ ... σε 12 ευρώ το τρέχον μέτρο και των με αριθμ. ΚΠ ... σε 10,50 ευρώ το τρέχον μέτρο, β) για τα τσιμεντένια τοιχία σε 80 ευρώ το κυβικό μέτρο, γ) για τις τσιμεντοκολώνες σε 100 ευρώ το κυβικό μέτρο, δ) για τη μεταφορά "χελώνας" της ΔΕΗ σε 160 ευρώ, ε) για τις ποτίστρες των με αριθμ. ΚΠ ... ιδιοκτησιών σε 800 και 300 ευρώ αντίστοιχα και στ) για την αποθήκη της ΚΠ … ιδιοκτησίας σε 583 ευρώ. Ο εξετασθείς με πρόταση του αιτούντος μάρτυς Α. Π., υπάλληλος της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας, προσδιόρισε την αγοραία αξία του εδάφους σε 900 ευρώ ανά στρέμμα, ενώ ο εξετασθείς με πρόταση των καθ’ ων η αίτηση - ανταιτούντων μάρτυς Δ. Χ., τοπογράφος μηχανικός, προσδιόρισε την αγοραία αξία των εντός του οικισμού οικοπέδων σε 6.000 ευρώ ανά στρέμμα και την ελάχιστη την αγοραία αξία των αγροτεμαχίων σε 1.174 ευρώ ανά στρέμμα "Κανείς δεν πουλάει κάτω από 400.000 δραχμές το στρέμμα (σ.σ. 1.174 ευρώ)". Η εξετασθείσα με πρόταση του αιτούντος μάρτυς Ά. Σ., τοπογράφος μηχανικός της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, προσδιόρισε την αγοραία αξία των επιδίκων επίσης σε 900 ευρώ το τ.μ., ενώ η εξετασθείσα με πρόταση των καθ’ ων η αίτηση - ανταιτούντων ενώπιον του ιδίου Δικαστηρίου μάρτυς Γ. Κ., μηχανικός παραγωγής του Δήμου ..., σε 3.000 ευρώ προσδίδοντας σε αυτά οικοπεδική αξία, καθόσον, όπως αναφέρει "Η περιοχή είναι κοντά στον οικισμό και θα αναβαθμιστεί λόγω της διάνοιξης του Τελωνείου Εξοχής... Τα απαλλοτριούμενα αν αγοραστούν θα τα πάρουν ως οικόπεδα... Αν ο οικισμός του ... θέλει να επεκταθεί, θα επεκταθεί προς αυτήν την περιοχή". Στην περιοχή που βρίσκονται οι επίδικες εδαφικές εκτάσεις εφαρμόζεται το κατά τις ισχύουσες διατάξεις σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων αυτών, που προσδιορίζεται σε 230 ευρώ το στρέμμα (βλ. από 18-11-2004 φύλλα αντικειμενικού προσδιορισμού αξίας ακινήτων της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας με αντικειμενικά κριτήρια). Η Εκτιμητική Επιτροπή του άρθρου 15 του ν. 2882/2001 με την από 19-11-2004 έκθεση προεκτίμησης, με κρίσιμο χρόνο αυτόν της συντάξεως της εκθέσεως, καθόρισε την αξία των απαλλοτριουμένων ακινήτων σε 230 ευρώ το στρέμμα. Η ίδια ως άνω Επιτροπή καθόρισε την αξία των επικειμένων ως εξής: 1) στην ιδιοκτησία ΚΠ…, αγροτεμάχιο ...: α. περίφραξη από συρματόπλεγμα προς 12 ευρώ/μ. (7,6 + 2,9) Χ 12 =1 0.5 X 12 = 126 ευρώ β. τσιμεντένιο τοιχίο προς 80 ευρώ/κυβ. μ. (0,75 Χ 0,25 Χ 10,5) Χ 80 = 157.5 ευρώ γ. τσιμεντοκολώνα προς 100 ευρώ/κυβ. μ. (0,60 Χ 0,2 Χ 1,35) Χ 100 = 16.2 ευρώ, και συνολικώς αξία επικειμένων τριακόσια (300) ευρώ, 2) στην ιδιοκτησία ΚΠ…, αγροτεμάχιο ...: α. περίφραξη από συρματόπλεγμα προς 12 ευρώ/μ. (33,14 X 12 = 397,68) β. τσιμεντένιο τοιχίο προς 80 €/κυβ. μ. (0,4 Χ 0,2 Χ 33,14) Χ 80 = 212,10 ευρώ, γ. τσιμεντοκολώνα προς 100 ευρώ/κ.μ. (0,2 Χ 0,2 Χ 1,7) Χ 100 = 6,8 ευρώ δ. μεταφορά "χελώνας" ΔΕΗ προς 160 ευρώ ε. τσιμεντόλιθοι προς 22 ευρώ/τ.μ. (1,7 Χ 16,4) Χ 22 = 613,36 ευρώ στ. τοιχίο στη βάση των τσιμεντόλιθων προς 80 ευρώ/κ.μ. (0,4 Χ 0,2 Χ 16,4) Χ 80 = 104,96 ευρώ, και συνολικώς αξία επικειμένων (1.495 ευρώ), 3) στην ιδιοκτησία ΚΠ … αγροτεμάχιο ... περίφραξη από συρματόπλεγμα προς 10,50 ευρώ/μ. 4 Χ 10,5 = 1827 ευρώ. 4) Στην ιδιοκτησία ΚΠ … (αγροτεμάχιο ...): α. περίφραξη από συρματόπλεγμα προς 10,50 ευρώ/μ. 112 Χ 10,50 = 1176 ευρώ β. ποτίστρα προς 800 ευρώ, συνολική αξία επικείμενων (1976 ευρώ). 5) Στην ιδιοκτησία ΚΠ … (αγροτεμάχιο ...) περίφραξη από α. συρματόπλεγμα προς 10,50 ευρώ/μ. 135 Χ 10,5 = 1418 ευρώ, β. ποτίστρα προς 300 ευρώ. γ. αποθήκη προς 583 ευρώ όπως προκύπτει από το έντυπο Κ-5 υπολογισμού αξίας κτισμάτων ειδικών κτιρίων της 18-11-2004, και συνολικώς αξία επικείμενων 2.301 ευρώ και 6) στην ιδιοκτησία ΚΠ…, αγροτεμάχιο: α. περίφραξη από συρματόπλεγμα προς 12 €/μ, (6,6 + 7,8) Χ 12 = 14,4 Χ 12 = 172,8 ευρώ. β. τσιμεντένιο τοιχίο προς 80 €/κ.μ. (14,4 Χ 0,2 Χ 0,5) Χ 80 = 115,2 ευρώ, γ. τσιμεντοκολώνα προς 100 €/κ.μ. (1,6 Χ 0,2 Χ 0,35) Χ 100 = 11,2 ευρώ και συνολικής αξίας επικείμενων 300 ευρώ. Στα ποσά αυτά προσδιορίζει την αξία των επικειμένων και η εξετασθείσα ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας μάρτυς του αιτούντος, ενώ η εξετασθείσα ενώπιον του ιδίου ως άνω Δικαστηρίου μάρτυς των καθ’ ων η αίτηση ανταιτούντων προσδιορίζει την αξία των πιο πάνω επικειμένων και δη των περιφράξεων από συρματόπλεγμα σε 15 ευρώ το τρέχον μέτρο, του τσιμεντένιου τοιχίου σε 120 ευρώ το κ.μ., της τσιμεντοκολώνας σε 140 ευρώ το κ.μ., της μεταφοράς χελώνας της ΔΕΗ σε 250 ευρώ, των τσιμεντόλιθων σε 25 ευρώ το τ.μ., του τοιχίου βάσης σε 120 ευρώ το κ.μ., της ποτίστρας στην ιδιοκτησία ΚΠ …σε 1.500 ευρώ, της ποτίστρας στην ιδιοκτησία ΚΠ 6 σε 500 -600 ευρώ και της αποθήκης στην αυτή ιδιοκτησία σε 600 ευρώ. Ενόψει του ότι, από τη συζήτηση της αιτήσεως για τον προσωρινό προσδιορισμό της τιμής μονάδος αποζημιώσεως ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας (22-9-2005) και μέχρι τη συζήτηση της κρινόμενης αιτήσεως και ανταιτήσεως, παρήλθε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του έτους (άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001), θεωρείται κρίσιμος χρόνος προσδιορισμού της οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως η παρούσα δικάσιμος. Με βάση τα προεκτεθέντα στοιχεία το Δικαστήριο κρίνει ότι, κατά το χρόνο που συζητήθηκε η κρινόμενη αίτηση και ανταίτηση (26-10-2007), που είναι, ως προεκτέθηκε, και ο κρίσιμος χρόνος, η πραγματική αξία των εδαφικών τμημάτων που απαλλοτριώθηκαν, ενόψει της θέσης, της έκτασης, του είδους, της πραγματικής κατάστασης και της χρησιμότητάς τους, σύμφωνα με τις υφιστάμενες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες χωρίς να υπολογισθεί τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση αυτής λόγω της εξαγγελίας ή της κηρύξεως της απαλλοτριώσεως ή της εκτέλεσης του έργου για το οποίο έγινε και συνεπώς η πλήρης αποζημίωση, δηλαδή εκείνη, με την οποία μπορούν να αντικατασταθούν τα απαλλοτριούμενα με άλλα ισάξια, ανέρχεται στο ποσό των 1.150 ευρώ το στρέμμα για το έδαφος. Περαιτέρω, επί των εδαφικών εκτάσεων, οι οποίες απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά, υπάρχουν επικείμενα (περιφράξεις, ποτίστρες, αποθήκες κ.λπ.). Από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι, κατά τον ανωτέρω κρίσιμο χρόνο προσδιορισμού της αξίας (26-10-2007) η αξία των επικειμένων ανέρχεται στα ποσά που αναφέρονται στο διατακτικό της παρούσας απόφασης. Κατ’ ακολουθίαν τούτων η αίτηση και η ανταίτηση πρέπει να γίνουν δεκτές κατά ένα μέρος ως βάσιμες και κατ’ ουσίαν". Από τις ως άνω παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως στο αποδεικτικό της πόρισμα - στο οποίο αυτή κατέληξε, αφού έλαβε υπόψη α) τα γενικά χαρακτηριστικά της περιοχής και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των απαλλοτριουμένων ακινήτων και των επικειμένων τους και ιδίως το είδος, την θέση, την έκταση, την πραγματική κατάσταση και την χρησιμότητά τους, β) τις καταθέσεις των μαρτύρων αποδείξεως και ανταποδείξεως, γ) τα, μετ’ επικλήσεως, προσκομισθέντα από κάθε διάδικο μέρος συγκριτικά και αποδεικτικά στοιχεία, δ) την υπ’ αριθμ. 96/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, με την οποία καθορίστηκε η προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως, ε) την από 18.11.2004 έκθεση της Επιτροπής Εκτιμήσεως της αξίας των απαλλοτριουμένων ακινήτων και στ) τις κοινώς γνωστές και υφιστάμενες, κατά τον ανωτέρω χρόνο, οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, όπως αυτές είχαν διαμορφωθεί τότε στην χώρα - προκύπτει ότι έχει νόμιμη βάση και δη την απαιτούμενη αιτιολογία, γιατί καλύπτεται χωρίς λογικά κενά και αντιφάσεις και με πληρότητα και σαφήνεια, χωρίς να χρειαζόταν οποιαδήποτε άλλη περαιτέρω παραδοχή, το πραγματικό του εφαρμοστέου εδώ κανόνα ουσιαστικού δικαίου του άρθρου 13 του ν. 2882/2001, τον οποίο η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραβίασε εκ πλαγίου με ανεπαρκείς αιτιολογίες, ενώ δεν ήταν αναγκαία η παράθεση και άλλων αιτιολογιών, αναφερομένων στην αξία παρακειμένων και ομοειδών με τα απαλλοτριωθέντα ακινήτων ή σε τιμήματα σε συμβόλαια μεταβιβάσεως κυριότητας παρακειμένων ακινήτων, όπως αβασίμως διατείνεται το αναιρεσείον, δοθέντος ότι, όπως προαναφέρθηκε, τα κριτήρια αυτά δεν είναι αποκλειστικά και υποχρεωτικά για το Δικαστήριο για την διάγνωση της πραγματικής αξίας των απαλλοτριουμένων ακινήτων, δυναμένου τούτου (Δικαστηρίου) να στηρίξει την σχετική κρίση του σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Εξ άλλου, το Εφετείο δεν ήταν υποχρεωμένο να αναλύσει διεξοδικά τις υφιστάμενες τότε (26.10.2007) οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, τις οποίες, κατά τα ανωτέρω, έλαβε υπόψη του για την διάγνωση της πραγματικής αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων, εφόσον αυτές, κατά τον κρίσιμο χρόνο, ήταν πασίγνωστες, λαμβανόμενες, συνεπώς, υπόψη και αυτεπαγγέλτως, χωρίς απόδειξη. Επομένως, τα όσα αντίθετα υποστηρίζει το αναιρεσείον με τον πρώτο λόγο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δικ. κρίνονται αβάσιμα, όπως και ο αντίστοιχος λόγος της αναιρέσεως.

ΙΙΙ. Κατά την διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 του Ν. 2882/ 2001 (ΚΑΑΑ), όπως ίσχυε πριν την τροποποίησή του με το άρθρο 130 του ν. 4070/2012, η δικαστική δαπάνη βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση και επιδικάζεται από το δικαστήριο με την ίδια απόφαση, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από τον παρόντα νόμο. Η εκκαθάριση της δικαστικής δαπάνης γίνεται σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις που ισχύουν κάθε φορά. Το άρθρο 22 του Ν. 3693/1957 δεν εφαρμόζεται. Η απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου, με την οποία καθορίζεται η προσωρινή τιμή μονάδας, αποτελεί, ως προς τη δικαστική δαπάνη, εκτελεστό τίτλο σε βάρος του υπόχρεου προς αποζημίωση, εάν και οι δύο διάδικοι αποδέχθηκαν την απόφαση αυτή ή πέρασε άπρακτη η προθεσμία της παρ. 2 του άρθρου 20. Σε περίπτωση εμπρόθεσμης αίτησης, το Εφετείο αποφαίνεται ενιαίως τόσο για τη δικαστική δαπάνη της ενώπιον αυτού διαδικασίας, όσο και για τη δικαστική δαπάνη του προσωρινού προσδιορισμού της αποζημίωσης. Από την διάταξη αυτή, κατά την οποία τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβάλλεται ο δικαιούχος της αποζημιώσεως, προκειμένου να επιτύχει τον προσδιορισμό και την είσπραξη αυτής, στα οποία περιλαμβάνεται και η αμοιβή του δικηγόρου του, αποτελούν σύμφωνα και με την επιταγή του άρθρου 17 του Συντάγματος περί πλήρους αποζημιώσεως, παρακολούθημα της εν λόγω αποζημιώσεως και προσαυξάνουν το ποσό αυτής, ώστε να μην επέρχεται, φαλκίδευση της πλήρους αποζημιώσεως που αυτός δικαιούται (Ολ.ΑΠ 502/2005 και 17/2000, ΑΠ 158/2014, ΑΠ 413/2012), προκύπτει, ότι στη δίκη του προσωρινού ή οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως του απαλλοτριωμένου, σύμφωνα με τα άρθρα 18, 19 και 20 του άνω νόμου (ΚΑΑΑ), ένα είναι το αντικείμενο της δίκης, ο προσδιορισμός της αποζημιώσεως και συνεπώς, μία αμοιβή του δικηγόρου σε ποσοστό επί της αξίας του αντικειμένου αυτού της δίκης ορίζεται, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 100 παρ. 1 και 114 παρ. 5 του Κώδικα Δικηγόρων. Έτσι, σε περίπτωση ασκήσεως εμπρόθεσμης αιτήσεως για τον προσδιορισμό της οριστικής αποζημιώσεως στο εφετείο, μετά τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημιώσεως, η δικαστική δαπάνη περιλαμβάνει 1) τα γενόμενα για την διεξαγωγή και υπεράσπιση της δίκης έξοδα που ήταν απαραίτητα (άρθρο 189 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δικ.), 2) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου για την παράστασή του ενώπιον του μονομελούς πρωτοδικείου, καθώς και την παράστασή του ενώπιον του εφετείου (άρθρα 109 και 111 του Κώδικα Δικηγόρων) και 3) την αμοιβή του δικηγόρου του δικαιούχου σε ποσοστό επί της καθοριζόμενης οριστικής αποζημιώσεως και ειδικότερα: α) σε ποσοστό 2% για την σύνταξη της αιτήσεως ή ανταιτήσεως ή κύριας παρεμβάσεως, β) σε ποσοστό 1% για τη σύνταξη προτάσεων επί της αιτήσεως, ανταιτήσεως ή της κύριας παρεμβάσεως και γ) σε ποσοστό 2% για την άσκηση ανταιτήσεως με τις προτάσεις ή κύριας παρεμβάσεως με τις προτάσεις ή τη σύνταξη απλών προτάσεων του καθ’ ου, κατά τις διατάξεις των άρθρων 100 παρ. 1, 103, 107 παρ. 1 και 110 παρ. 3 του Κώδικα περί Δικηγόρων (ΑΠ 686/ 2014). Περαιτέρω, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμός 1 εδ. α’ του Κ.Πολ.Δικ. ο κανόνας ουσιαστικού δικαίου παραβιάζεται και έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από την διάταξη αυτή λόγος αναιρέσεως είτε με ψευδή ερμηνεία, η οποία υπάρχει όταν αποδίδεται στον κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε με μη ορθή εφαρμογή, η οποία εκδηλώνεται όταν εφαρμόζεται κανόνας ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή όταν δεν εφαρμόζεται ενώ έπρεπε να εφαρμοστεί ή όταν εφαρμόζεται εσφαλμένα (Ολ.ΑΠ 14/2011). Στην προκειμένη περίπτωση, από την επιτρεπτή, κατά το άρθρο 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ., επισκόπηση των αμέσως παρακάτω σημειουμένων, κατά περίπτωση, δικογράφων προκύπτουν τα ακόλουθα: Το αιτούν και ήδη αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, με την από 24-1-2005 (αρ. κατ. 213/ΑΠ4/1-2-2005) αίτησή του, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, ζήτησε τον καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδος αποζημιώσεως της ως άνω απαλλοτριωθείσης εκτάσεως, καθώς και των επ’ αυτής επικειμένων, στα ποσά που αναγράφονται στο αιτητικό της αιτήσεως αυτής, ενώ οι καθ’ ων η αίτηση και ήδη αναιρεσίβλητοι κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, δια των εμπροθέσμως κατατεθεισών προτάσεών τους, άσκησαν ανταίτηση, ζητώντας τον καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδος αποζημιώσεως σε μεγαλύτερα ποσά. Το Μονομελές Πρωτοδικείο Δράμας, με την 96/2005 απόφασή του, καθόρισε ως προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως της απαλλοτριωθείσης εκτάσεως και των επ’ αυτής επικειμένων, τα ποσά τα οποία αναγράφονται στο διατακτικό της αποφάσεως αυτής. Το αιτούν και ήδη αναιρεσείον, με την από 12-4-2006 (αριθμός καταθ. 122/2006) αίτησή του, ενώπιον του Εφετείου Θράκης, ζήτησε τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως της απαλλοτριωθείσης εκτάσεως και των επ’ αυτής επικειμένων, στα ποσά που αναγράφονται στο αιτητικό της αιτήσεως αυτής. Οι καθ’ ων η αίτηση και ήδη αναιρεσίβλητοι, κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, με τις προτάσεις τους, που κατατέθηκαν, κατά την συζήτηση της ως άνω αίτησης του Ελληνικού Δημοσίου, άσκησαν ανταίτηση, ζητώντας να καθοριστεί μεγαλύτερη οριστική τιμή μονάδας τόσο για τα απαλλοτριούμενα τμήματα των ακινήτων τους όσο και για τα επ’ αυτών επικείμενα. Επί της αιτήσεως αυτής του Ελληνικού Δημοσίου και της δια των προτάσεων ασκηθείσας ανταιτήσεως των καθ’ ων, που συνεκδικάστηκαν, εκδόθηκε η προσβαλλόμενη με αριθμό 226/2008 απόφαση του Εφετείου Θράκης, με την οποία, αν και έγινε δεκτό ότι οι καθ’ ων η αίτηση τόσον ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Δράμας, όσο και ενώπιον του Εφετείου Θράκης δεν άσκησαν αυτοτελείς αντίθετες αιτήσεις με ιδιαίτερο δικόγραφο, αλλά ανταίτηση δια των προτάσεών τους, ζητώντας τον καθορισμό μεγαλυτέρων τιμών, από τις αιτούμενες από το Δημόσιο για τις απαλλοτριωθείσες εκτάσεις τους και για τα επ’ αυτών επικείμενα, καθορίσθηκε η συνολική αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των καθ’ ων η αίτηση - ανταιτούντων ως εάν αυτοί είχαν ασκήσει ανταίτηση με ιδιαίτερο δικόγραφο και συγκεκριμένα σε ποσοστό 2% για την σύνταξη της αιτήσεως ή ανταιτήσεως δι’ ιδίου δικογράφου ή κυρίας παρεμβάσεως δι’ ιδίου δικογράφου και σε ποσοστό 1% για την σύνταξη προτάσεων επί της αιτήσεως ή της ανταιτήσεως και συνολικά σε ποσοστό 3% επί του ποσού της αποζημιώσεως. Σύμφωνα όμως με τις πιο πάνω διατάξεις, εφόσον οι ανταιτήσεις ασκήθηκαν με τις προτάσεις, η αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων έπρεπε να καθορισθεί σε ποσοστό 2% επί του ποσού της αποζημιώσεως. Επομένως, το Εφετείο, με το να προσδιορίσει την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των καθ’ ων η αίτηση - ανταιτούντων σε ποσοστό 3% επί του ποσού της αποζημιώσεως, παραβίασε ευθέως τις προπαρατεθείσες διατάξεις και, ως εκ τούτου, ο δεύτερος λόγος της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, κατά το πρώτο μέρος του, με τον οποίο προσάπτεται στο Εφετείο η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δικ., διότι καθόρισε την συνολική αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των καθ’ ων η αίτηση - ανταιτούντων και ήδη αναιρεσιβλήτων σε ποσοστό 3% επί του ποσού της αποζημιώσεως, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, παρελκούσης της έρευνας του ίδιου λόγου αναιρέσεως, κατά το δεύτερο μέρος του, πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή η αναίρεση και δη μόνο κατά το κεφάλαιο της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων και ήδη αναιρεσιβλήτων, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά τούτο και, δεδομένου ότι η υπόθεση δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, να κρατηθεί η υπόθεση κατά το μέρος αυτό (άρθρο 580 παρ. 3 εδ. α’ του Κ.Πολ.Δικ.) και να καθορισθεί η αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των καθ’ ων η αίτηση - ανταιτούντων (δικαιούχων της αποζημιώσεως), που βαρύνει το Ελληνικό Δημόσιο, στο ως άνω νόμιμο ποσοστό, 2% επί του ποσού της αποζημιώσεως. Τέλος, τα δικαστικά έξοδα των διαδίκων κατανεμόμενα κατά τον λόγο της κατ’ ίσο μέρος εν μέρει νίκης και ήττας εκάστου μέρους τούτων, πρέπει να συμψηφισθούν στο σύνολό τους (Κ.Πολ.Δικ. 183, 178 παρ. 1).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 226/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης κατά το αναφερόμενο στο αιτιολογικό της παρούσας κεφάλαιο.

Κρατεί και δικάζει την υπόθεση κατά το ανωτέρω κεφάλαιο.

Καθορίζει την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των καθ’ ων η αίτηση - ανταιτούντων - αναιρεσιβλήτων σε ποσοστό 2% επί του ποσού της αποζημιώσεως. Και Συμψηφίζει στο σύνολό τους τα δικαστικά έξοδα των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Φεβρουαρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Φεβρουαρίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ