1572/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1572 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1572/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Ιωάννη Ιωαννίδη, Μίμη Γραμματικούδη και Ζήση Βασιλόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Μαΐου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1. χ1, 2. χ2 και 3. χ3, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αθανάσιο Σαφαρή με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ψ1 και 2. ψ2, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ηλία Αμαξόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-6-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σερρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 153/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1849/2005 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 16-11-2005 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ζήσης Βασιλόπουλος ανέγνωσε την από 17-4-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση για αναίρεση της 1849/2005 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, για να είναι ορισμένος ο από τον αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αναιρετικός λόγος, δεν αρκούν γενικές εκφράσεις για έλλειψη νόμιμης βάσης ή για ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες αλλά πρέπει να καθορίζεται το αποδιδόμενο στην απόφαση σφάλμα. Συγκεκριμένα αν η αιτίαση αναφέρεται σε ανεπάρκεια, πρέπει να καθορίζεται σε τι συνίσταται, δηλαδή ποιό στοιχείο επί πλέον ήταν αναγκαίο για την πληρότητα των αιτιολογιών. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να εκτίθεται στο λόγο αναίρεσης σε τι συνίσταται η νόμιμη βάση και ν΄ αναφέρονται οι παραδοχές του δικαστηρίου της ουσίας, δηλαδή τα πραγματικά περιστατικά που αυτό δέχθηκε ότι προέκυψαν από τις αποδείξεις, αφού δικαιωματικά καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος. Στην προκείμενη υπόθεση οι αναιρεσείουσες, των οποίων η διεκδικητική αγωγή ακινήτου, που βάση είχε τον παράγωγο τρόπο κτήσης κυριότητας (κληρονομική διαδοχή), απορρίφθηκε ως αβάσιμη κατ΄ ουσίαν με την προσβαλλόμενη απόφαση, με τον τρίτο λόγο της αίτησης μέμφονται αυτήν για έλλειψη νόμιμης βάσης και συγκεκριμένα για ανεπάρκεια αιτιολογιών, χωρίς όμως να καθορίζουν σε τι συνίσταται αυτή η ανεπάρκεια ούτε να παραθέτουν τις ουσιαστικές παραδοχές του Εφετείου κι έτσι ο Άρειος Πάγος δεν μπορεί να κρίνει περί της βασιμότητας ή μη του λόγου.

Συνεπώς ο λόγος αυτός από τον αρ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι απορριπτέος ως αόριστος.

Επειδή, κατά τη διάταξη του άρθρου 2 παρ. 1 του ν.δ. 690/1948 η οποία καταργήθηκε με το άρθρο 3 παρ. 1 του ν. 625./1968 και επαναφέρθηκε σε ισχύ με το άρθρο 6 του ν. 651/1977, "απαγορεύεται η μεταβίβαση της κυριότητας οικοπέδων, επαγομένη την δημιουργίαν οικοπέδων μη αρτίων, είτε κατά το ελάχιστον εμβαδόν είτε κατά το ελάχιστον πρόσωπον ή βάθος".

Από τη διάταξη αυτή, ερμηνευόμενη σε συνδυασμό και με τις παραγράφους 2 και 3 του αυτού άρθρου, κατά την τελευταία των οποίων "πάσα δικαιοπραξία εν ζωή ή αιτία θανάτου, έχουσα αντικείμενον απαγορευομένην κατά τας προηγουμένας παραγράφους μεταβίβασιν κυριότητος, είναι αυτοδικαίως και εξ υπαρχής απολύτως άκυρος", συνάγεται ότι κάθε δικαιοπραξία, όπως είναι και η διαθήκη, με την οποία γίνεται μεταβίβαση τμήματος οικοπέδου και εξαιτίας της οποίας δημιουργούνται μη άρτια οικόπεδα είναι άκυρη.

Ειδικότερα, ως προς τη διαθήκη σημειώνεται ότι η άκυρη διανεμητική διάταξη δεν επηρεάζει τις λοιπές διατάξεις της, εκτός αν συντρέχει περίπτωση εφαρμογής του άρθρου 181 του ΑΚ. Τα πρόσωπα δε τα οποία εγκαταστάθηκαν με την άκυρη διανεμητική του οικοπέδου διάταξη, θεωρούνται κατά την αληθή βούληση του διαθέτη ως κληρονόμοι στο όλο οικόπεδο, το οποίο λαμβάνεται ως κοινή κληρονομική μερίδα (άρθρα 1712, 1800 και 1806 του ΑΚ) ανάλογη με τη μαθηματική σχέση μεταξύ της αξίας του και της αξίας της όλης κληρονομιαίας περιουσίας κατά τον χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου.

Η κληρονομική ιδανική μερίδα του καθένα από τους άνω κληρονόμους που αφορά η άκυρη διάταξη είναι ανάλογη προς την αξία του τμήματος οικοπέδου που καταλείφθηκε σ΄ αυτόν (Ολ. ΑΠ 568/1986 ΝοΒ 35/2002). Στην προκείμενη υπόθεση η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε τ΄ ακόλουθα πραγματικά γεγονότα : Στις 26-10-1998 απεβίωσε ο πατέρας των αναιρεσειουσών και του πρώτου αναιρεσίβλητου και πάππος του δεύτερου αναιρεσίβλητου.

Με τη ......... δημόσια διαθήκη του, που συντάχθηκε από τη συμβολαιογράφο Σερρών Χρυσάνθη Σούτζη, που νόμιμα δημοσιεύθηκε, συνέστησε κάθετη ιδιοκτησία στο βρισκόμενο μέσα στην πόλη των Σερρών οικόπεδό του με αριθμό ...... και εμβαδό 530,43 τ.μ.. Σύμφωνα με την άνω διαθήκη ο διαθέτης άφησε α) στον πρώτο αναιρεσίβλητο, γιό του την επικαρπία και στον δεύτερο αναιρεσίβλητο, εγγονό του, την ψιλή κυριότητα ενός τμήματος από το άνω οικόπεδο εμβαδού 175,51 τ.μ., στο οποίο τμήμα υπάρχει και τμήμα οικίας, β) στον άλλο γιό του ...... (δεν είναι διάδικος) την κυριότητα ενός άλλου τμήματος από το ίδιο οικόπεδο, εμβαδού 179,41 τ.μ.

στο οποίο τμήμα υπάρχει οικία, γ) στις αναιρεσείουσες θυγατέρες του, κατά ισομοιρία, την κυριότητα άλλου χωριστού οικοπεδικού τμήματος, εμβαδού 175,51 τ.μ., όπου υπάρχει αποθήκη, εμβαδού 85 τ.μ. καθώς και το υπόλοιπο τμήμα από την οικία που άφησε στους αναιρεσίβλητους. Οι διάδικοι αποδέχθηκαν την κληρονομία με δηλώσεις που έγιναν με δημόσια έγγραφα, τα οποία νόμιμα μετέγραψαν.

Όμως, με την προαναφερόμενη διαθήκη δεν συστήθηκε κάθετη ιδιοκτησία στο κληρονομιαίο οικόπεδο, διότι, σύμφωνα με το άρθρο 1 παρ. 1 του ν.δ. 1024/1971, προϋπόθεση για τη σύσταση κάθετης ιδιοκτησίας είναι η ύπαρξη αυτοτελών οικοδομημάτων, είτε αυτά έχουν ανεγερθεί είτε θα ανεγερθούν, σε ενιαίο οικόπεδο, ενώ στη συγκεκριμένη περίπτωση ο διαθέτης, δεν κατανέμει τ΄ αυτοτελή ως άνω οικοδομήματα σε αυτοτελείς ανεξάρτητες κάθετες ιδιοκτησίες, αλλά τμήμα της οικίας κατανέμει στους αναιρεσίβλητους και στις αναιρεσείουσες.

Πρόκειται για κατάτμηση οικοπέδου που οδηγεί σε μη άρτια οικόπεδα, η οποία είναι νόμω ανεπίτρεπτη και αναιρεσείουσες - ενάγουσας σ΄ αυτή την κατάτμηση στηρίζουν την αγωγή τους, η οποία όμως δε μπορεί να ευδοκιμήσει. Για τις παραδοχές αυτές της προσβαλλόμενης απόφασης οι αναιρεσείουσες, με τον πρώτο και, κατ΄ εκτίμηση, με το δεύτερο λόγο της αίτησης, αποδίδουν στο Εφετείο την αιτίαση από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και συγκεκριμένα για παραβίαση των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 173 και 181 του ΑΚ, διότι, παρά το νόμο, απέρριψε τη διεκδικητική αγωγή τους (η οποία ως βάση έχει τη από διαθήκη κληρονομική διαδοχή), ενώ θα έπρεπε να θεωρήσει τη συγκεκριμένη διάταξη της διαθήκης άκυρη και στη συνέχεια να προχωρήσει στην ερμηνεία της διαθήκης και αφού τις αναγνώριζε ως κυρίες του επιδίκου να διατάξει την απόδοση σ΄ αυτές του αντίστοιχου ιδανικού μεριδίου, δηλαδή ποσοστό εξ αδιαιρέτου από το όλο ακίνητο.

Οι λόγοι αυτοί (πρώτος και δεύτερος) από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι διότι οι αναιρεσείουσες, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, ζητούν συγκεκριμένο οικοπεδικό τεμάχιο, μη άρτιο, που προέκυψε από την άκυρη διανεμητική διάταξη της διαθήκης του πατέρα τους και δεν ζητούν έστω και επικουρικώς, ποσοστό εξ αδιαιρέτου επί του όλου ακινήτου, αντίστοιχο προς το κληρονομικό τους μερίδιο.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 16.11.2005 αίτηση της ............. κ.λ.π. για αναίρεση της 1849/2005 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, που ορίζει στο ποσό των χιλίων εκατόν εβδομήντα (1.170).

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 6 Ιουνίου 2007.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 26 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ