1570/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1570 / 2011 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1570/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χαράλαμπο Δημάδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Δημήτριο Μαζαράκη και Νικόλαο Μπιχάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 9 Μαρτίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Σ. Α. Φ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αθανάσιο Θάνο.

Του αναιρεσιβλήτου: Ι. Κ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Πέτρου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-9-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Γρεβενών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 69/2007 του ίδιου Δικαστηρίου και 35/2009 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Γρεβενών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 15-10-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Μπιχάκης ανέγνωσε την από 23-2-2001 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 1710 παρ. 1, 1846, 1193, 1195, 1198 και 1199 ΑΚ, η κληρονομική διαδοχή, είτε αυτή χωρεί από το νόμο (εξ αδιαθέτου ή νόμιμης μοίρας), είτε από διαθήκη, αποτελεί παράγωγο τρόπο κτήσεως της κυριότητας των κληρονομιαίων ακινήτων, η κυριότητα των οποίων, όπως και κάθε άλλο εμπράγματο δικαίωμα επ' αυτών, μεταβαίνει αναδρομικώς στον κληρονόμο από το θάνατο του κληρονομουμένου, εφόσον αυτός (κληρονόμος), αποδεχθεί με δημόσιο έγγραφο την κληρονομία και μεταγράψει την περί αποδοχής δήλωση του ή εκδοθεί κληρονομητήριο και μεταγραφεί τούτο.

Από αυτά, ενόψει και των ορισμών των άρθρων 1094 ΑΚ και 216 § 1 ΚΠολΔ, παρέπεται ότι, επί διεκδικητικής αγωγής που στηρίζεται, καθόσον αφορά τον τρόπο κτήσεως της κυριότητας του διεκδικουμένου ακινήτου από τον ενάγοντα, επί κληρονομικής διαδοχής, για το ορισμένο της αγωγής αυτής, αρκεί να αναφέρονται στο δικόγραφό της:

α) η κυριότητα του κληρονομουμένου επί του επιδίκου ακινήτου, η αποδοχή της κληρονομίας από τον ενάγοντα και η μεταγραφή της περί αποδοχής αυτής δηλώσεώς του, β) η αφαίρεση ή κατακράτηση της νομής ή κατοχής του επιδίκου ακινήτου από τον εναγόμενο και γ) η ακριβής περιγραφή του επιδίκου ακινήτου, δηλαδή ο προσδιορισμός αυτού κατά έκταση, θέση, ιδιότητα και όρια τόσο λεπτομερώς ώστε να μην γεννιέται αμφιβολία για την ταυτότητά του.

Ο τρόπος όμως κτήσεως της κυριότητας επί του επιδίκου από τον κληρονομούμενο δεν είναι στοιχείο της διεκδικητικής αγωγής. Μόνο δε όταν ο εναγόμενος ήθελε αμφισβητήσει, με τις προτάσεις του της πρώτης συζητήσεως της αγωγής, την κυριότητα του κληρονομουμένου και των πριν από αυτόν κτητόρων του επιδίκου, υποχρεούται ο ενάγων, κατ' επιτρεπτή συμπλήρωση της αγωγής (άρθρο 224 ΚΠολΔ), να καθορίσει με τις προτάσεις του της πρώτης συζητήσεως και τον τρόπο κτήσεως από τα πρόσωπα αυτά της κυριότητας επί του επιδίκου μέχρις εκείνου που απέκτησε το δικαίωμα κατά τρόπο πρωτότυπο.

Εξάλλου από τη διάταξη του άρθρου 560 αριθ.1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι ο λόγος αναίρεσης για ευθεία παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου ιδρύεται, αν αυτός δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, αντιστοίχως δε, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού κανόνα δικαίου για την επέλευση της απαγγελθείσας έννομης συνέπειας ή την άρνησή της.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το δίκασαν ως Εφετείο Πολυμελές Πρωτοδικείο δέχθηκε τα εξής: "Δυνάμει του υπ' αριθμ. .../6-3-1922 συμβολαίου του συμβολαιογραφούντος Ειρηνοδίκου Μετσόβου, νομίμως μεταγεγραμμένου, ο Ι. Τ. (προπάππος του εκκαλούντος - ενάγοντος εκ μητρός και ήδη αναιρεσιβλήτου) αγόρασε μαζί με τον Σ.

Π. (αγοραστές) από τον Σ. Α. Β. (πωλητή) 43 τεμάχια αγρών στη θέση Σνιχόβου Γρεβενών. Ακολούθως, οι άνω αγοραστές διένειμαν μεταξύ τους άνω αγρούς. Ο Ι. Τ. (παππούς του εκκαλούντος - ενάγοντος) κληρονομήθηκε από τον υιό του Γ. Τ., ως μοναδικό κληρονόμο του. Το έτος 1951, δυνάμει του υπ' αριθμ. .../1951 συμβολαίου που συντάχθηκε ενώπιον του συμβολαιογράφου Γρεβενών Αθανασίου Σούλη, ο Γ.

Τ. συνέστησε την προίκα της θυγατέρας του ... (μητέρας του εκκαλούντος - ενάγοντος) μεταβιβάζοντας στον γαμπρό του Γ. Κ. (πατέρα του εκκαλούντος - ενάγοντος) πέντε αγρούς, στη θέση Βάρκο, Αμπέλι, Παλιούργια, Βίγλα και Ισούφ. Ακολούθως, το έτος 1954, συνετάγη το από 29-3-1954 συμβόλαιο δωρεάς ενώπιον του προαναφερόμενου συμβολαιογράφου, δυνάμει του οποίου ο Γ.

Τ. μεταβίβασε στον άνω γαμπρό του Γ. Κ. τέσσερις άλλους αγρούς στη θέση Αλμύρα, Ριφτάκια, Αυλαγάς, Πηγάδι και ένα οικόπεδο. Επίσης, το έτος 1972, μεταξύ των ιδίων συνήφθη το υπ' αριθμ. .../6-10-1972 συμβόλαιο δωρεάς ενώπιον του συμβολαιογράφου Γρεβενών Βασιλείου Αδάμου, με το οποίο ο Γ. Τ. μεταβίβασε στον Γ. Κ. έναν αγρό στη θέση Μπουλκάρ.

Όλα τα άνω ακίνητα βρίσκονται στην κτηματική περιοχή του χωριού Δεσπότη Γρεβενών (πρώην Κοινότητα Αγίων Θεοδώρων). Μετά το θάνατο του Γ. Κ. στις 28-3-1998, ο οποίος απεβίωσε χωρίς να αφήσει διαθήκη, οι κληρονόμοι του, σύζυγος και τέκνα, μεταξύ των οποίων και ο εκκαλών - ενάγων αποδέχθηκαν την κληρονομιά αυτού, δυνάμει της υπ' αριθμ. .../13-9-1999 πράξεως της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Πηνελόπης Τσεκούρα - Σείρα, που μεταγράφηκε νόμιμα.

Στην κληρονομιά αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων και είκοσι ένα (21) ακίνητα, που βρίσκονται στην πρώην Κοινότητα Αγίων Θεοδώρων και ήδη Δήμου Γρεβενών του ομώνυμου Νομού. Τα ακίνητα αυτά, κατά τα αναγραφόμενα στην άνω συμβολαιογραφική πράξη, κατείχε ο Γ. Κ. μαζί με τη σύζυγό του κατ' ισομοιρία και εξ αδιαιρέτου επί 40 χρόνια μέχρι το θάνατό του, ύστερα από άτυπη δωρεά του πεθερού του Γ.

Τ.. Ήτοι, απέκτησαν αυτοί συγκυριότητα επ' αυτών (των 21 ακινήτων) κατά ποσοστό 50/100 ο καθένας εξ αδιαιρέτου, με έκτακτη χρησικτησία.

Συνεπώς, ο Γ. Κ., πέραν των προαναφερομένων ακινήτων, τα οποία απέκτησε από τον πεθερό του Γ. Τ., δυνάμει του .../1951 συμβολαίου με το οποίο συνεστήθη προίκα και του από 29-3-1954 συμβολαίου δωρεάς του συμβολαιογράφου Γρεβενών Αθανασίου Σούλη, καθώς και του υπ' αριθμ. .../6-10-1972 συμβολαίου δωρεάς του συμβολαιογράφου Γρεβενών Βασιλείου Αδάμου, τα οποία είναι έντεκα (11) συνολικά στον αριθμό, απέκτησε και τα αναγραφόμενα (21 ακίνητα) στην άνω αποδοχή κληρονομιάς.

Βέβαια, προκύπτει ότι κάποια τουλάχιστον από τα άνω έντεκα (11) ακίνητα περιλαμβάνονται στην .../13-9-1999 αποδοχή κληρονομιάς. Αναγράφεται δε σ' αυτήν (την αποδοχή κληρονομιάς) ο προαναφερόμενος τρόπος κτήσης κυριότητας (χρησικτησία) μεταξύ των συζύγων, για όλα τα ακίνητα, ήτοι και για όσα από αυτά αναφέρονται στις λοιπές συμβολαιογραφικές πράξεις, προφανώς γιατί αυτοί νέμονταν από κοινού τα ακίνητα.

Παρά δε την οποιαδήποτε ταύτιση ή όχι κάποιων ακινήτων, που αναφέρονται στο προικοσύμφωνο και στις δύο δωρεές με τα αναφερόμενα στην άνω αποδοχή κληρονομιάς, αποδείχθηκε ότι ο Γ. Τ. πέραν των μεταβιβαζομένων στον Γ. Κ. ακινήτων με τις άνω πράξεις (το προικοσύμφωνο και τις δύο δωρεές) μεταβίβασε σ' αυτόν με άτυπη δωρεά και άλλους αγρούς.

Μεταξύ των αγρών αυτών που ο Γ. Κ. απέκτησε με άτυπη δωρεά από τον Γ. Τ. σε ποσοστό 50/100 εξ αδιαιρέτου με τη σύζυγό του Χ. Κ. - Τ. συμπεριλαμβάνεται, σύμφωνα με την άνω αποδοχή κληρονομιάς, ένας αγρός έκτασης τεσσάρων (4) στρεμμάτων που βρίσκεται στη θέση Πυρογλιά (της ίδιας ως άνω κτηματικής περιοχής) και συνορεύει γύρω ανατολικά με ακίνητο ιδιοκτησίας Σ.

Φ. (εφεσίβλητου - εναγομένου), δυτικά με ακίνητο ιδιοκτησίας Χ. Μ., βόρεια με δρόμο και νότια με δρόμο. Ο αγρός αυτός είναι ο επίδικος. Ο επίδικος αγρός, έκτασης τεσσάρων (4) στρεμμάτων, συνορεύει γύρωθεν ανατολικά με ακίνητο ιδιοκτησίας εφεσίβλητου-εναγομένου, δυτικά με ακίνητο ιδιοκτησίας Χ. Μ., βόρεια με δρόμο και νότια με δρόμο.

Επίσης, ο αγρός αυτός είναι ένας από τους αγρούς που ο Ι. Τ. απέκτησε μετά την άτυπη διανομή των αγρών που αγόρασε με τον Σ. Π. το 1922. Μετά δε το θάνατό του τον απέκτησε ο υιός του Γ. Τ., ο οποίος τον μεταβίβασε ατύπως στον γαμπρό του Γ. Κ. και στη θυγατέρα του Χ. Κ. -Τ. το έτος 1959. Ακολούθως, ο Γ. Κ. απεβίωσε το έτος 1998 χωρίς να αφήσει διαθήκη και την κληρονομιά αυτού απεδέχθησαν η σύζυγος του και τα τέκνα του, μεταξύ των οποίων ο εκκαλών - ενάγων.

Στον τελευταίο δε περιήλθε ο επίδικος αγρός κατόπιν μεταβίβασης σ'αυτόν των μεριδίων της μητέρας του (δυνάμει της υπ' αριθμ. .../1999 γονικής παροχής που συντάχθηκε ενώπιον της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Πηνελόπης Τσεκούρα - Σείρα) και των μεριδίων των αδελφών του (δυνάμει της υπ' αριθμ. .../1999 δωρεάς που συντάχθηκε ενώπιον της ιδίας συμβολαιογράφου).

Όλοι οι προαναφερόμενοι δικαιοπάροχοι του εκκαλούντος - ενάγοντος ουδέποτε απώλεσαν τη νομή τους επί του επιδίκου. Ειδικότερα, το επίδικο το καλλιεργούσε είτε η οικογένεια Κ. είτε το μίσθωνε σε τρίτους. Το πρώτον ο εφεσίβλητος-εναγόμενος απέβαλε τον εκκαλούντα - ενάγοντα από τη νομή του επιδίκου τον Νοέμβριο του 2002, σπέρνοντας με σιτάρι αυτόν, ενώ το είχε οργώσει και ετοιμάσει για σπορά ο άνω μισθωτής.

Από κανένα δε αποδεικτικό μέσο δεν αποδείχθηκε ότι ο εφεσίβλητος - εναγόμενος, ο υιός του, ως επίσης και ο κληρονομούμενος πατέρας του (βλ. προαναφερόμενη αποδοχή κληρονομιάς) είχε στη νομή του τον επίδικο αγρό πριν από τον άνω χρόνο". Με βάση τις παραδοχές, το δικάσαν ως Εφετείο Πολυμελές Πρωτοδικείο δεχόμενο την έφεση του ενάγοντος και ήδη αναιρεσιβλήτου, εξαφάνισε την εκκαλουμένη απόφαση και έκανε δεκτή την ένδικη διεκδικητική αγωγή, απορρίπτοντας την ένσταση ιδίας κυριότητας του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος ως αβάσιμη κατ' ουσίαν.

Με αυτά που δέχτηκε και, έτσι, που έκρινε το ως άνω δικαστήριο της ουσίας ως προς το κρίσιμο ζήτημα της κτήσης της κυριότητος του ενάγοντος-αναιρεσιβλήτου στα επίδικα ακίνητο, δεν παρεβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 1094 ΑΚ, την οποία ορθά εφάρμοσε και η περί του αντιθέτου αιτίαση από τον αριθ.1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, που περιέχεται στο δεύτερο λόγο αναίρεσης, περί του ότι ο δικαιοπάροχος του αναιρεσιβλήτου ήταν κύριος των εν λόγω ακινήτου κατά το χρόνο του θανάτου του, είναι απορριπτέα ως αβάσιμη.

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 560 ΚΠολΔ κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση μόνο: 1) αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου. Η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αποτελεί λόγο αναίρεσης μόνο αν τα διδάγματα αυτό αφορούν την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σ' αυτούς ο λόγος αυτός αναίρεσης δεν μπορεί προβληθεί σε μικροδιαφορές, 2) αν το δικαστήριο δεν συγκροτήθηκε όπως ορίζει ο νόμος ή δίκασε ειρηνοδίκης του οποίου είχε γίνει δεκτή η εξαίρεση, 3) αν το δικαστήριο έχει υπερβεί τη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων ή δεν είχε καθ' ύλην αρμοδιότητα, 4) αν παράνομα αποκλείστηκε η δημοσιότητα της διαδικασίας. Οι, κατά την ανωτέρω διάταξη, τέσσερις λόγοι αναιρέσεως αντιστοιχούν προς τους λόγους των αριθμ. 1, 2, 4, 5 και 7 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, προς τους οποίους, όμως, μερικοί δεν ταυτίζονται απολύτως. Η απαρίθμηση των προαναφερόμενων λόγων αναιρέσεως είναι περιοριστική, όπως συνάγεται από τη λέξη "μόνον", και συνεπώς δεν είναι δυνατόν να προβληθεί οποιοσδήποτε άλλος λόγος αναιρέσεως κατά των ως άνω αποφάσεων.

Έτσι δεν ιδρύεται λόγος, όταν το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, παρέλειψε να διατάξει πραγματογνωμοσύνης και παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο. Επομένως οι πρώτος και τρίτος λόγοι αναίρεσης από τους αριθ. 10 και 14 των άρθρων 559 ΚΠολΔ, αντίστοιχα, με τους οποίους ψέγεται η προσβαλλόμενη απόφαση γιατί το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, παρέλειψε να διατάξει πραγματογνωμοσύνης από τοπογράφο - μηχανικό για την εφαρμογή των τίτλων στα επίδικα ακίνητα και δεν απέρριψε την ένδικη αγωγή ως αόριστη, αφού δεν αναφέρεται σ' αυτή ο τρόπος κτήσης της κυριότητας του άμεσου δικαιοπαρόχου του αναιρεσιβλήτου στα επίδικα ακίνητα, είναι απορριπτέοι προεχόντως ως απαράδεκτοι, αφού οι ανωτέρω πλημμέλειες δεν περιλαμβάνονται στους περιοριστικά αναφερομένους στο άρθρο 560 ΚΠολΔ λόγους για τους οποίους επιτρέπεται αναίρεση κατά αποφάσεων των Ειρηνοδικείων.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 15.10.2009 αίτηση του Σ. Φ. για αναίρεση της 35/2009 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Γρεβενών, που δίκασε ως Εφετείο. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 30 Ιουνίου 2011.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 2 Νοεμβρίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ