156/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 156 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 156/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος-καλούντος: Δήμου Χορτιάτη, που εδρεύει στον Χορτιάτη Θεσσαλονίκης, Ασβεστοχώρι και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Καραγκούνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσίβλητου - καθού η κλήση:........, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Κεράνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-11-1999 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26363/2000 του ίδιου Δικαστηρίου και 540/2003 προδικαστική, 2243/2004 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση των εφετειακών αποφάσεων ζητεί ο αναιρεσείων με την από 20-10-2004 αίτησή του, επί της οποίας εκδόθηκε η 975/2006 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία κήρυξε τη συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρει προς συζήτηση ο καλών με την από 20-2-2007 κλήση του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 2-3-2006 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 20-10-2004 αίτησης για αναίρεση της 2243/ 2004 οριστικής απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης, καθώς και της συμπροσβαλλόμενης 540/2003 προδικαστικής απόφασης του ίδιου Εφετείου, κατά το στο σκεπτικό της παρούσας ειδικότερα διαλαμβανόμενο κεφάλαιό τους.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα μεν με τη διάταξη του άρθρου 1103 ΑΚ, για δαπάνες από τις οποίες αυξήθηκε η αξία του πράγματος (επωφελείς δαπάνες), έχει δικαίωμα αποζημίωσης μόνο ο καλόπιστος νομέας για το πριν από την επίδοση της αγωγής διάστημα και μόνο εφόσον σώζεται η αύξηση της αξίας κατά το χρόνο της απόδοσης του πράγματος, σύμφωνα δε με τη διάταξη του άρθρου 1104 παρ.1 ίδιου Κώδικα, για το πράγμα του ενώθηκε με άλλο ως συστατικό του, ο νομέας έχει το δικαίωμα της αφαίρεσης, το οποίο όμως αποκλείεται μόνον στις περιπτώσεις που αυτό ρητά ορίζει.

Εξάλλου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1057 και 1063 ΑΚ, αν το κινητό ενωθεί με ακίνητο, έτσι ώστε να γίνει συστατικό του, η κυριότητα του ακινήτου εκτείνεται και στο κινητό (άρθρο 1057), εκείνος όμως που έχασε την κυριότητα ή άλλο εμπράγματο δικαίωμα εξαιτίας της ένωσης, έχει απαίτηση εναντίον εκείνου που ωφελήθηκε, σύμφωνα με τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, με επιφύλαξη του τυχόν δικαιώματός του για αποζημίωση από αδικοπραξία ή για απόδοση δαπανών ή για αφαίρεση κατασκευάσματος.

Αξίωση για επαναφορά της προηγούμενης κατάστασης αποκλείεται (άρθρο 1063 ΑΚ). Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών συνάγεται, ότι, σε περίπτωση που κινητό πράγμα ενωθεί με αλλότριο (ξένο) ακίνητο, κατά τρόπον που να καταστεί συστατικό αυτού (άρθρα 953 και 954 ΑΚ), γεγονός που συμβαίνει και στην περίπτωση που ο νομέας ανεγείρει οικοδομή επί ξένου οικοπέδου, με δικά του υλικά, τότε ο νομέας που χάνει την κυριότητα των υλικών αυτών λόγω της ένωσής του με το ξένο ακίνητο, δικαιούται, ανεξάρτητα από την καλή ή κακή πίστη του και το χρόνο επίδοσης της διεκδικητικής αγωγής, να απαιτήσει, κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, από τον κύριο του οικοπέδου την απόδοση της ωφέλειας, που απέκτησε από τη μετάθεση σ' αυτόν της κυριότητας των υλικών, όχι όμως και την απόδοση της ωφέλειας από την εργασία του νομέα ή των εργατοτεχνιτών, εργολάβου, μηχανικού κλπ που ο ίδιος προσέλαβε, γιατί η διάταξη του άρθρου 1063 ΑΚ ορίζει μόνο για απαίτηση από την απώλεια της κυριότητας κινητού πράγματος, λόγω της ένωσής του με ξένο ακίνητο και όχι για δαπάνες.

Επιφυλάσσει, όμως, το άρθρο 1063 ΑΚ στο νομέα κινητού ή ακίνητου πράγματος το δικαίωμα να απαιτήσει αποζημίωση για την όλη δαπάνη ανέγερσης της οικοδομής στο ξένο ακίνητο, όταν πρόκειται για ακίνητο με τους όρους όμως και τις προϋποθέσεις του άρθρου 1103 ΑΚ, δηλαδή, να πρόκειται για καλόπιστο νομέα, η δαπάνη να είναι επωφελής, δηλαδή, να επήλθε από αυτήν αύξηση της αξίας του πράγματος, η αύξηση αυτή να σώζεται κατά το χρόνο της απόδοσης του πράγματος ή δε δαπάνη να έγινε το διάστημα πριν από την επίδοση της διεκδικητικής αγωγής (Ολ.ΑΠ 1220/1975).

Το από τη διάταξη του άρθρου 1103 ΑΚ πηγάζον δικαίωμα έχει και ο νομέας για τις δαπάνες που διενεργήθηκαν από το δικαιοπάροχό του υπό τους ίδιους όρους. Περαιτέρω, ο νομέας του πράγματος, εναγόμενος με διεκδικητική αγωγή, εφόσον έχει αξίωση κατά του κυρίου για απόδοση δαπανών που έκανε στο πράγμα, έχει και δικαίωμα επίσχεσής του, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 325, 326 και 110 ΑΚ.

Δικαιούται, δηλαδή, να αρνηθεί την απόδοση του πράγματος μέχρι να ικανοποιηθεί για τις δαπάνες που του οφείλονται. Για να είναι ορισμένη όμως η ένσταση επίσχεσης πρέπει να καθορίζει σαφώς και κατά τρόπο ορισμένο, μεταξύ άλλων, το ύψος σε δραχμές (ήδη ευρώ) της καθεμιάς δαπάνης χωριστά με ειδική ονοματοδοσία του περιεχομένου της.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τις από 24-5-2000 πρωτόδικες προτάσεις του ήδη αναιρεσείοντος-εναγόμενου Δήμου, το περιεχόμενο των οποίων εκτιμά ο Αρειος Πάγος, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 παρ.2 ΚΠολΔ, ο αναιρεσείων πρόβαλε την ένσταση επωφελών δαπανών στο επίδικο ακίνητο που αφορούν υλικά ανοικοδόμησής του και ανέρχονται συνολικά στο ποσό των δρχ. 30.234.123, από το οποίο το ποσό των δρχ. 11.065.689, αλλιώς το ποσό των δρχ. 9.221.408, που αποτελεί την αξία των δαπανών, αντιστοιχεί στο αιτούμενο από τον αναιρεσίβλητο εξ αδιαιρέτου ποσοστό (30,5%) στο εν λόγω ακίνητο χωρίς την προσθήκη της προσαύξησης ποσοστού 20% για την αύξηση τη αξίας των υλικών που επήλθε έως την τελική επιμέτρηση, το οποίο ποσό αποτελεί αποζημίωση για ολόκληρη την πιο πάνω δαπάνη, στην οποία υποβλήθηκε η Κοινότητα Ασβεστοχωρίου, οιονεί καθολικός διάδοχος της οποίας είναι ο ενιστάμενος Δήμος, με την οποία επήλθε, κατά το ποσό αυτό, αύξηση της αξίας του οικοπέδου, η οποία και σώζεται, κυρίως μεν, κατά τη διάταξη του άρθρου 1103 ΑΚ, επικουρικά δε κατά τις διατάξεις του άρθρου 904 επ.

ΑΚ. Τον ισχυρισμό αυτό (ένσταση), τον οποίο επανέφερε ο αναιρεσείων με τις προτάσεις του της πρώτης στο Εφετείο συζήτησης της έφεσης του αντιδίκου του, απέρριψε το Δικαστήριο αυτό με τη συμπροσβαλλόμενη 540/2003 προδικαστική απόφασή του, ως αόριστο, γιατί δεν αναφέρεται ο χρόνος κατά τον οποίο έγιναν οι επιμέρους επωφελείς δαπάνες και η καλή πίστη της δικαιοπαρόχου του αναιρεσείοντος Δήμου Κοινότητας Ασβεστοχωρίου. 'Ετσι, που έκρινε το Εφετείο, δεν παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1103, 1104 παρ.1, 1057 και 1063 ΑΚ, που προπαρατέθηκαν, όσον αφορά την πρώτη, κύρια βάση της ένστασης του αναιρεσείοντος, δεδομένου ότι προϋπόθεση καταβολής των πιο πάνω επωφελών δαπανών είναι, ότι, κατά το χρόνο της καταβολής τους, η δικαιοπάροχος του αναιρεσείοντος, που φέρεται ότι διενήργησε τις εν λόγω δαπάνες, έπρεπε να είναι καλόπιστος, ώστε να τεθεί το οικείο θέμα απόδειξης, λόγω της άρνησης του στοιχείου της καλής πίστης από τον αναιρεσίβλητο.

Όσον αφορά, όμως, την επικουρική βάση της εν λόγω ένστασης, το Εφετείο παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 904 επ. ΑΚ, εφόσον ο ενιστάμενος αναιρεσείων προσδιόρισε με τις πρωτόδικες προτάσεις του την αξία των επί μέρους υλικών που χρησιμοποιήθηκαν από την άμεση δικαιοπάροχό του Κοινότητα Ασβεστοχωρίου για τις επίμαχες επωφελείς δαπάνες, για το ορισμένο δε (και νόμιμο) της πιο πάνω ένστασης ισχυρίστηκε, επίσης, ο αναιρεσείων, ότι από τις προαναφερόμενες δαπάνες επήλθε αύξηση της αξίας του επίδικου ακινήτου, η αύξηση αυτή σώζεται κατά το χρόνο άσκησης της ένδικης αγωγής και οι συγκεκριμένες δαπάνες έγιναν το χρονικό διάστημα πριν από το χρόνο επίδοσης της αγωγής αυτής.

Με τα δεδομένα αυτά, ο τρίτος, κατά το πρώτο μέρος του, λόγος της αναίρεσης, κατ' ορθό νομικό χαρακτηρισμό τον από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, να αναιρεθούν οι συμπροσβαλλόμενες, προδικαστική και οριστική, αποφάσεις του Εφετείου ως προς το κεφάλαιό τους το σχετικό με την ένσταση επωφελών δαπανών του αναιρεσείοντος, κατά την επικουρική αυτής βάση, να παραπεμφθεί δε η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 ΚΠολΔ, κατά το αναιρούμενο μέρος της, στο ίδιο Εφετείο, εφόσον είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί τις συμπροσβαλλόμενες 2243/2004 και 540/2003 οριστική και προδικαστική, αντίστοιχα, αποφάσεις του Εφετείου Θεσσαλονίκης κατά το μέρος τους που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας ως αναιρετέο.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε εξακόσια (600) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Ιανουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ