Supreme Court orders retrial of appeal request due to missing proof of finality of lower court judgment.

Απόφαση 1569 / 2023 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1569/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη, Παναγιώτη Βενιζελέα, Βρυσηίδα Θωμάτου και Παναγιώτα Γκουδή - Νινέ - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Μαρτίου 2023, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος - καλούντος: Π. Τ. του Γ., κατοίκου …. Παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Φωτόπουλο, ο οποίος διορίστηκε σύμφωνα με το άρθρο 8 του νόμου 3226/2004 και την με αριθμό 298/2022 Πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου Μαρίας Γεωργίου, ο οποίος δήλωσε στο ακροατήριο ότι διορθώνει το επώνυμο του αναιρεσείοντος στο ορθό "Τ." από το εσφαλμένο "Τ.".

Του καθού η κλήση: Σ. Κ. του Ν., νομίμου εξ' αδιαθέτου κληρονόμου του αρχικού αναιρεσιβλήτου Ν. Κ. του Σ., που απεβίωσε στις …2019, όπως προκύπτει από την από 17-10-2022 κλήση ενώπιον του Αρείου Πάγου, κατοίκου …, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Του αναιρεσιβλήτου - καθού η κλήση: Γ. Μ. του Κ., κατοίκου …, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-9-2016 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κατερίνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 374/2017 του ίδιου Δικαστηρίου και 1949/2018 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Κατά της τελευταίας απόφασης ασκήθηκε αναίρεση επί της οποίας εκδόθηκε η υπ' αριθ. 299/2022 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία κήρυξε απαράδεκτη τη συζήτηση της από 20-10-2018 αίτησης του Π. Τ. του Γ. για αναίρεση της με αριθμό 1949/2018 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την υπόθεση επαναφέρει προς συζήτηση ο καλών με την από 17-10-2022 κλήση του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο ο αναιρεσείων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286 περ. α` και 287 παρ. 1 ΚΠολΔ (όπως τα άρθρα αυτά αντικαταστάθηκαν με την παρ. 2 του άρθρου δεύτερου του άρθρου 1 του Ν. 4335/2015), συνάγεται το μεν ότι βίαιη διακοπή της δίκης επέρχεται και στην περίπτωση που κάποιος από τους διαδίκους αποβιώσει, το δε ότι η διακοπή επέρχεται από τη γνωστοποίηση προς τον αντίδικο του λόγου της διακοπής, με επίδοση δικογράφου ή με τις προτάσεις ή με δήλωση προφορική στο ακροατήριο ή εκτός ακροατηρίου, κατά την επιχείρηση διαδικαστικής πράξης, από πρόσωπο που δικαιούται να επαναλάβει τη δίκη (Α.Π.7/2020).

Ο αντίδικος εκείνου του διαδίκου, στο πρόσωπο του οποίου επήλθε η βιαία διακοπή της δίκης, δεν νομιμοποιείται να προβεί στη γνωστοποίηση του θανάτου του, ούτε η τυχόν τέτοια δήλωσή του επιφέρει τη βίαιη διακοπή της δίκης (Α.Π.7/2020). Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 287, 291 και 292 Κ.Πολ.Δικ. προκύπτει ότι ναι μεν η γνωστοποίηση του λόγου της διακοπής αποτελεί προϋπόθεση της επέλευσης της διακοπής της δίκης και είναι αναγκαία και για την επανάληψη αυτής, η παράλειψη όμως της γνωστοποίησης του λόγου της από τον υπερού η διακοπή της δίκης, δεν εμποδίζει τον αντίδικό του, που έλαβε γνώση, καθ` οιονδήποτε τρόπο, του λόγου της διακοπής, να μην επικαλεσθεί την έλλειψη της γνωστοποίησης και αφού θεωρήσει τη δίκη διακοπείσα να επισπεύσει την αναγκαστική επανάληψη της δίκης, τηρώντας τη διαδικασία του άρθρου 291 K.Πολ.Δ., ήτοι κοινοποιώντας μετά προηγούμενη κατάθεσή του στη γραμματεία του δικαστηρίου, όπου είναι εκκρεμής η διακοπείσα δίκη, δικόγραφο "περί επανάληψης" της βιαίως διακοπείσας δίκης προς τον υπερού η διακοπή διάδικο (Α.Π.110/2020, Α.Π.477/2008).

Τέτοιο δικόγραφο μπορεί να είναι στην περίπτωση κατά την οποία κάποιος διάδικος απεβίωσε και η, περιέχουσα πρόσκληση του κληρονόμου αυτού προς επανάληψη της δίκης, κλήση προς συζήτηση της υπόθεσης (Α.Π.265/2022). Περαιτέρω, από τις ίδιες ως άνω διατάξεις των άρθρων 286 περ. α`, 287, 291 και 292 Κ.Πολ.Δ., που εφαρμόζονται και στην αναιρετική δίκη, κατά το άρθρο 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα, σε συνδυασμό και με τις διατάξεις των άρθρων 1846 και 1847 Α.Κ., προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται και αν, μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση αυτής, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος (Α.Π.77/2023).

Στην προκείμενη περίπτωση, με την από 17-10-2022 κλήση του αναιρεσείοντος, ο οποίος παραστάθηκε στο ακροατήριο του παρόντος Δικαστηρίου μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του και δήλωσε παραδεκτά (άρθρα 118 και 224 Κ.Πολ.Δ.) ότι διορθώνει στα διαδικαστικά έγγραφα της παρούσας δίκης το επώνυμό του από το εσφαλμένο "Τ." στο ορθό "Τ." (προσκομίζοντας προς τούτο φωτοαντίγραφο της αστυνομικής του ταυτότητας), φέρεται προς συζήτηση η από 20-10-2018 αίτηση αναίρεσης αυτού κατά της υπ` αριθ. 1949/2018 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, μετά την έκδοση της υπ' αριθ. 299/2022 απόφασης του παρόντος Δικαστηρίου, με την οποία κηρύχθηκε απαράδεκτη η συζήτηση της ως άνω αίτησης αναίρεσης, επειδή δεν προέκυψε ποίος επέσπευσε τη συζήτηση αυτής κατ' εκείνη τη δικάσιμο, που έλαβε χώρα ερήμην των αναιρεσίβλητων.

Την ως άνω κλήση ο αναιρεσείων απευθύνει κατά του δευτέρου αναιρεσιβλήτου και κατά του Σ. Κ., υιού του πρώτου αναιρεσιβλήτου, ο οποίος απεβίωσε στις …2019 (βλ. το υπ' αριθ.πρωτ…./2020 απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης θανάτου του Δήμου …), με την ιδιότητά του ως μοναδικού εξ αδιαθέτου κληρονόμου του ως άνω αποβιώσαντος διαδίκου, ύστερα από την αποποίηση της κληρονομιάς αυτού από τη σύζυγο αυτού Μ.

Δ., (βλ. το υπ' αριθ.πρωτ. …/2019 πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών του Δήμου … και τα υπ' αριθ. πρωτ. … και …/2020 πιστοποιητικά του γραμματέα του Ειρηνοδικείου Κατερίνης περί μη δημοσίευσης διαθήκης και αποποίησης κληρονομιάς, αντίστοιχα). Από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά του Δικαστηρίου τούτου προκύπτει ότι κατά την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση συζητήθηκε, με εκφώνησή της από τη σειρά του οικείου πινακίου, οι καθ'ων η κλήση - αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίσθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσαν έγγραφη δήλωση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ., που εφαρμόζεται, κατά την διάταξη του άρθρου 573 παρ. 1 του ίδιου Κώδικα και στην διαδικασία της αναιρετικής δίκης.

Προσκομίζονται δε με επίκληση από τον αναιρεσείοντα οι υπ` αριθ. 372Γ'και 371Γ'/15-12-2022 εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας του Εφετείου Θεσσαλονίκης με έδρα το Πρωτοδικείο Κατερίνης, από τις οποίες προκύπτει ότι επιδόθηκε, με επιμέλεια αυτού (αναιρεσείοντος), στους καθ'ων η κλήση ακριβές αντίγραφο της από 17-10-2022 κλήσης με την επ' αυτής πράξη του Προέδρου του Α-2 Τμήματος με την οποία όρισε δικάσιμο την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο (27-3-2023) και κλήση προς συζήτηση για την ως άνω δικάσιμο.

Ωστόσο, δεν προσκομίζονται με επίκληση από τον αναιρεσείοντα και εκθέσεις επίδοσης προς τους καθ'ων και της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, δεδομένου ότι για να είναι νόμιμη η κλήτευση του αναιρεσιβλήτου για την ορισθείσα από τον Πρόεδρο του αρμόδιου τμήματος δικάσιμο, απαιτείται να λάβει χώρα η επίδοση προς αυτόν και αντιγράφου του κατατεθέντος δικογράφου της αναίρεσης (Α.Π.40/2023, Α.Π.837/2014, 815/2008, 873/2006).

Περαιτέρω, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 552, 553 παρ. 1 στοιχ. β`, 309 εδ. α`, 321, 577 παρ. 1 και 2 και 495 παρ. 1 ΚΠολΔ, συνάγεται ότι σε αναίρεση υπόκεινται οι αποφάσεις των Ειρηνοδικείων, των Μονομελών και Πολυμελών Πρωτοδικείων, καθώς και των Εφετείων, που έχουν καταστεί τελεσίδικες, εκείνες δηλαδή οι οποίες, απεκδύοντας το δικαστήριο από κάθε περαιτέρω εξουσία, περατώνουν τη δίκη επί της αγωγής και δεν μπορούν να προσβληθούν με ανακοπή ερημοδικίας και έφεση.

Ο χαρακτήρας των αποφάσεων ως τελεσίδικων ή μη κρίνεται κατά το χρόνο της άσκησης του ενδίκου μέσου της αναίρεσης, ήτοι της κατάθεσης του σχετικού δικογράφου της, στη γραμματεία του δικαστηρίου που έχει εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση. Κατά της απόφασης που εκδόθηκε με την απουσία, πραγματική ή πλασματική, ενός των διαδίκων, έστω και αν δεν στηρίχθηκε στη συναγωγή δυσμενών συνεπειών από την ερημοδικία του, ενεργοποιείται αμέσως με την έκδοσή της η δυνατότητα άσκησης απ' αυτόν ανακοπής ερημοδικίας κατά της ερήμην απόφασης (άρθρο 502 Κ.Πολ.Δ.), με συνέπεια όσο διαρκεί η προθεσμία της ανακοπής ερημοδικίας να αποκλείεται η άσκηση κατά της ερήμην απόφασης αίτησης αναίρεσης, η οποία αν παρόλα αυτά ασκηθεί, είναι απορριπτέα ως απαράδεκτη (άρθρο 577 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.), με αυτεπάγγελτη έρευνα του δικαστηρίου (Α.Π.12/2011, Α.Π.430/2009), αφού σε σχέση με την αναίρεση δεν υπάρχει διάταξη όμοια με τη διάταξη του άρθρου 513 παρ. 1 εδ.

β' περ. β' ΚΠολΔ, που ορίζει ότι κατά των ερήμην αποφάσεων επιτρέπεται έφεση ήδη από τη δημοσίευσή τους. Αντίθετα δηλαδή με την καθιερούμενη με τη διάταξη αυτή συμπόρευση των προθεσμιών της έφεσης και της ανακοπής ερημοδικίας, η αναίρεση κατά ερήμην απόφασης είναι επιτρεπτή μόνον εφόσον δεν συγχωρείται κατ` αυτής ανακοπή ερημοδικίας ή αναλόγως έφεση (Ολ.Α.Π.15/2001, Ολ.Α.Π.11/1998), ήτοι καθιερώνεται η αρχή της διαδοχικής άσκησης των προβλεπόμενων ένδικων μέσων (Α.Π.243/2017).

Η απόδειξη της τελεσιδικίας της πληττόμενης με αναίρεση απόφασης γίνεται με τη προσκόμιση των σχετικών εκθέσεων επίδοσης ή με τη βεβαίωση του δικαστικού επιμελητή στο δικόγραφο που επιδόθηκε, σε συνδυασμό με βεβαίωση της γραμματείας του δικαστηρίου ότι δεν ασκήθηκε ένδικο μέσο (Α.Π.845/2018). Τέλος, κατά το άρθρο 254 παρ. 1 εδ.

α` του Κ.Πολ.Δ., το οποίο εφαρμόζεται και στη δίκη για την αναίρεση (άρθρο 573 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.), το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την επανάληψη της συζήτησης στο ακροατήριο, η οποία έχει κηρυχθεί περατωμένη, όταν κατά τη μελέτη της υπόθεσης ή τη διάσκεψη παρουσιάζονται κενά ή αμφίβολα σημεία που χρειάζονται συμπλήρωση ή επεξήγηση, οπότε μαζί με την επανάληψη διατάσσεται και η προσαγωγή των αναγκαίων εγγράφων (Α.Π.818/2020, Α.Π.609/2017, Α.Π.243/2017, Α.Π.972/2014, Α.Π.375/2013).

Στην προκείμενη περίπτωση, από την παραδεκτή κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, και των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, προκύπτει ότι ο ήδη αναιρεσείων άσκησε, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κατερίνης, την από 16-9-2016 αγωγή του, με την οποία ζήτησε να υποχρεωθούν οι εναγόμενοι και ήδη αναιρεσίβλητοι να του καταβάλουν, εις ολόκληρον ο καθένας, το ποσό των 50.600 ευρώ, νομιμότοκα, ως αποζημίωση από αδικοπραξία, άλλως κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Επί της αγωγής αυτής, εκδόθηκε, αντιμωλία των διαδίκων, η υπ' αριθ. 374/2017 απόφαση του ως άνω πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, το οποίο απέρριψε την αγωγή. Ο ενάγων άσκησε κατά της απόφασης αυτής έφεση, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη, υπ' αριθ. 1949/2018, απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, που απέρριψε την έφεση, ερήμην των εφεσίβλητων.

Κατά της απόφασης αυτής ο εκκαλών-ενάγων άσκησε την ένδικη από 20.10.2018 αίτηση αναίρεσης. Όμως, η ως άνω ερήμην απόφαση του Εφετείου υπόκειται από την έκδοσή της σε ανακοπή ερημοδικίας και η προθεσμία για την άσκηση αυτής εμποδίζει την άσκηση αναίρεσης κατά της απόφασης αυτής, ενώ η τυχόν άσκηση ανακοπής ερημοδικίας αναστέλλει την έναρξη της προθεσμίας αναίρεσης κατά της απόφασης αυτής, η οποία επαναρχίζει, αφότου επιδοθεί η απόφαση που απορρίπτει την ανακοπή.

Ωστόσο, ο αναιρεσείων δεν επικαλείται επίδοση της προσβαλλόμενης ερήμην απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης στους ερημοδικασθέντες εφεσίβλητους και συνεπώς δεν προκύπτει, αν κατά το χρόνο άσκησης αυτής, ήτοι της κατάθεσης του δικογράφου της, είχε καταστεί ή όχι τελεσίδικη η προσβαλλόμενη απόφαση, μη υποκείμενη σε ανακοπή ερημοδικίας από τους ερημοδικασθέντες, κατά τη συζήτηση της έφεσης, εφεσίβλητους, όπως δε αναφέρθηκε, η απόδειξη της τελεσιδικίας της πληττόμενης με αναίρεση απόφασης γίνεται με την προσκομιδή αποδεικτικού επίδοσης της προσβαλλόμενης ή του επιδοθέντος αντιγράφου αυτής, επί του οποίου η βεβαίωση του δικαστικού επιμελητή για το χρόνο της επίδοσης, και η πάροδος της τασσόμενης προς άσκηση ανακοπής ερημοδικίας προθεσμίας, με πιστοποιητικό του αρμοδίου δικαστηρίου περί μη άσκησης ανακοπής ερημοδικίας κατ' αυτής, ή ότι έχει καταστεί τελεσίδικη κατ' άλλο τυχόν νόμιμο τρόπο, όπως με παραίτηση από το δικαίωμα άσκησης ανακοπής ερημοδικίας ή με συνομολόγηση.

Συνακόλουθα, κατά τη μελέτη και διάσκεψη της υπόθεσης παρουσιάστηκαν τα εν λόγω κενά και αμφίβολα σημεία, αναφορικά με την επίδοση ή μη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης στους καθών η κλήση αναιρεσιβλήτους και με τη συνδρομή ή όχι της απαιτούμενης κατά νόμο τελεσιδικίας της προσβαλλόμενης απόφασης (εξεταζομένου τούτου και αυτεπαγγέλτως), τα οποία χρειάζονται συμπλήρωση και διευκρίνιση.

Επομένως, πρέπει κατ' εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 254 ΚΠολΔ, να διαταχθεί η επανάληψη της συζήτησης στο ακροατήριο, προκειμένου να προσκομισθούν, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος, τα προαναφερόμενα έγγραφα, από τα οποία να προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είχε καταστεί τελεσίδικη, κατά το χρόνο άσκησης της αναίρεσης, καθώς και εκθέσεις επίδοσης προς τους καθ'ων του δικογράφου της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Διατάσσει την επανάληψη της συζήτησης στο ακροατήριο, της από 20-10-2018 αίτησης του Π. Τ. του Γ. για αναίρεση της υπ' αριθ. 1949/2018 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, με σκοπό να προσκομισθούν τα αναφερόμενα στο σκεπτικό έγγραφα, με επιμέλεια του αναιρεσείοντος.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 26 Σεπτεμβρίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 24 Οκτωβρίου 2023.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ