1552/2017 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1552 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1552/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Μαρτίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Β. Κ. του Χ., συζ. Θ. Π., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Θεοδώρα Κοντοζήση.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ε. Τ. του Γ., κατοίκου ..., 2) ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "..., που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, 3) Π. συζ. Γ. Κ., το γένος Γ. Β., κατοίκου ... και 4) ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στο ... και εκπροσωπείται νόμιμα, εκ των οποίων οι 1η και 2η εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Λάζαρο Χατζηθέμελη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 3-3-2017 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται και οι 3η και 4η εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Χρύσα Σαλαβράκου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-2-2012 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκε με την από 25-5-2012 ανακοίνωση δίκης - προσεπίκληση σε παρέμβαση - παρεμπίπτουσα (εξ αναγωγής) αγωγή των ήδη 1ης και 2ης των αναιρεσιβλήτων, καθώς και με την από 10-10-2012 αγωγή της ήδη 3ης των αναιρεσιβλήτων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1129/2013 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3999/2014 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 29-6-2016 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Σοφία Ντάντου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης, ο πληρεξούσιος των 1ης και 2ης των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το άρθρο 932 AK προκύπτει ότι σκοπός της διάταξης είναι να επιτυγχάνεται μία υπό ευρεία έννοια αποκατάσταση του παθόντος για την ηθική του βλάβη, λόγω της αδικοπραξίας, ώστε αυτός να απολαύει μία δίκαιη και επαρκή ανακούφιση και παρηγοριά, χωρίς, από το άλλο μέρος, να εμπορευματοποιείται η προσβληθείσα ηθική αξία και να επεκτείνεται υπέρμετρα το ύψος της αποζημιώσεως για ηθική βλάβη, που δεν μπορεί να αποτιμηθεί επακριβώς σε χρήμα.

Με βάση τον σκοπό αυτόν αντλούνται, στη συνέχεια, ως ουσιώδη χαρακτηριστικά της έννοιας του "ευλόγου" εκείνα τα στοιχεία που αποτελούν τα πλέον πρόσφορα μέσα για την εκπλήρωση του εν λόγω σκοπού της διάταξης. Τέτοια στοιχεία είναι κυρίως: το είδος και η βαρύτητα της ηθικής προσβολής, η περιουσιακή, κοινωνική και προσωπική κατάσταση των μερών και κυρίως του παθόντος, η βαρύτητα του πταίσματος του δράστη (στον βαθμό που επηρεάζει την ένταση της ηθικής βλάβης), η βαρύτητα του τυχόν συντρέχοντος πταίσματος του θύματος, οι όλες ειδικότερες συνθήκες πρόκλησης της ηθικής βλάβης.

Τα στοιχεία αυτά πρέπει να οδηγούν τον Δικαστή να σχηματίσει την κατά το άρθρο 932 ΑΚ εύλογη κρίση του (όχι κατά τις υποκειμενικές του ανέλεγκτες αντιλήψεις, αλλά) κατ' εφαρμογή του αντικειμενικού μέτρου που θα εφάρμοζε και ο νομοθέτης, αν έθετε ο ίδιος τον κανόνα αποκατάστασης της ηθικής βλάβης στην ατομική περίπτωση.

Συνάγεται δε το αντικειμενικό αυτό μέτρο από τον ανωτέρω σκοπό του άρθρου 932 ΑΚ και, μέσω αυτού, από την όλη κλίμακα των υπερκειμένων σκοπών του συστήματος αποζημίωσης λόγω αδικοπραξίας του ΑΚ. Η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, όσον αφορά το ύψος της επιδικαστέας χρηματικής ικανοποίησης αποφασίζεται (κατ' αρχήν αναιρετικώς ανέλεγκτα), με βάση τους ισχυρισμούς και τα αποδεικτικά στοιχεία που θέτουν στη διάθεσή του οι διάδικοι.

Επιβάλλεται όμως, σε κάθε περίπτωση να τηρείται, κατά τον καθορισμό του επιδικαζόμενου ποσού, η αρχή της αναλογικότητας ως γενική νομική αρχή και δη αυξημένης τυπικής ισχύος [άρθρα 2 παρ. 1 και 25 του ισχύοντος Συντάγματος] με την έννοια ότι η σχετική κρίση του Δικαστηρίου, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα όρια όπως αυτά διαπιστώνονται από τα δεδομένα της κοινής πείρας και την κοινή περί δικαίου συνείδηση σε ορισμένο τόπο και χρόνο, που αποτυπώνονται στη συνήθη πρακτική των Δικαστηρίων.

Και τούτο, διότι μια απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο κατά την ελεύθερη κρίση του Δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση, (όσον αφορά τον παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου, και στην δεύτερη, (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας τους, αφού το Δικαστήριο επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών πρέπει, όπως προαναφέρθηκε, να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Στο σημείο αυτό σημειώνεται ότι η έννοια της αναλογικότητας είναι έννοια αυστηρότερη του "ευλόγου" και συνακόλουθα το "εύλογο" εμπεριέχεται αναγκαίως στο "ανάλογο". Άλλωστε την αρχή αυτή, υπό την προεκτεθείσα έννοια, εκφράζει και η υπερνομοθετικής ισχύος διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, υπό, την έννοια ότι πρέπει να υπάρχει μια ανεκτή σχέση αναλογικότητας μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και του σκοπού που επιδιώκει κάθε μέτρο, το οποίο αποστερεί ένα άτομο από θεμελιακό δικαίωμά του, όπως από την ιδιοκτησία του.

Ενόψει όλων αυτών η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το ύψος του ποσού της επιδικασθείσης χρηματικής ικανοποίησης, πρέπει να ελέγχεται αναιρετικά, για το αν παραβιάζεται ευθέως ή εκ πλαγίου (άρθρο 559 ΚΠολΔ αναλόγως από τους αρ. 1 ή 19), η αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 2 παρ. 1 και 25 του Συντάγματος) υπό την προεκτεθείσα έννοια, αλλά και όταν διαπιστώνεται υπέρβαση από το δικαστήριο της ουσίας των ακραίων ορίων ης διακριτικής του ευχέρειας (Ολ.ΑΠ 9/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση αναφορικά με την αγωγική αξίωση της χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ηθικής βλάβης της ενάγουσας και ήδη αναιρεσείουσας, δέχθηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Από το ένδικο ατύχημα τραυματίστηκε η Β. Κ., η οποία διακομίστηκε στο Π.Γ.Ν. "ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ", όπου διαπιστώθηκε ότι υπέστη βαριά μετατραυματική τετραπάρεση και επίπεδο υπαισθησίας Α5-Α6 Babinski άμφω, επίσχεση ούρων, αυχεναλγία λόγω whiplash κάκωση ΑΜΣΣ.

Υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία, η οποία έδειξε έντονες εκφυλιστικές αλλοιώσεις δισκοαρθροπάθειας με στένωση τόσο του σπονδυλικού σωλήνα όσο και των πλαγίων στρωμάτων Α4-Α5, Α5-Α6. Υποβλήθηκε σε συντηρητική θεραπεία και της συστήθηκε έλεγχος με MRI ΑΜΣΣ σε επείγουσα βάση, πλην όμως διακομίστηκε αυθημερόν, με δική της βούληση, για την καλύτερη αντιμετώπιση της κατάστασής της στην ιδιωτική κλινική "ΙΑΣΩ GENERAL".

Εκεί υποβλήθηκε σε ιατρικές εξετάσεις από τις οποίες διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί οξεία πλήρη αισθητικοκινητική τετραπληγία με παρουσία μόνο διαφραγματικής αναπνοής, συνεπεία θλάσης αυχενικού νωτιαίου μυελού. Επίσης παρουσίαζε περιορισμό του εύρους του νωτιαίου σωλήνα στα Α3-Α4, Α4-Α5, Α5-Α6 διαστήματα, με ρήξη των συνδεσμικών στοιχείων, πλήρη διάσχιση του Α5-Α6 δίσκου με ρήξη του πρόσθιου επιμήκους συνδέσμου, κήλη των Α3-Α4, Α4-Α5, Α5-Α6 μεσοσπονδύλιων δίσκων με παρουσία οστεοφύτων ισοϋψώς με προσπονδυλικό αιμάτωμα καθ' όλη την ΑΜΣΣ με πίεση επί των αεροφόρων οδών και του φάρυγγα-οισοφάγου.

Υποβλήθηκε σε πολύωρη χειρουργική επέμβαση πρόσθιας αυχενικής δεισκεκτομής Α3-Α4, Α4-Α5, Α5-Α6 και σπονδυλοδεσίας A3, Α4, Α5, Α6, καθώς και σε τραχειοστομία για εξασφάλιση των αεροφόρων οδών και νοσηλεύτηκε στη ΜΕΘ της άνω κλινικής επί διήμερο. Την 16.4.2011 μεταφέρθηκε εκ νέου στη ΜΕΘ λόγω αναπνευστικής δυσχέρειας απ' όπου εξήλθε μετά διήμερο.

Νοσηλεύτηκε στην άνω κλινική επί 20 ημέρες απ' όπου εξήλθε την 2.5.2011, προκειμένου να παρακολουθήσει ως εσωτερική ασθενής εντατικό πρόγραμμα ιατρικής αποκατάστασης με φυσιοθεραπεία, εργασιοθεραπεία και υδροθεραπεία και ψυχολογική υποστήριξη στο Εξειδικευμένο Κέντρο Αποκατάστασης "...".... ... Τέλος, ενόψει των συνθηκών κάτω από τις οποίες έγινε το ατύχημα, του βαθμού της αμέλειας που βαρύνει την πρώτη και την τρίτη των εναγομένων στην πρόκληση του ενδίκου ατυχήματος, την φύση και την έκταση του τραυματισμού της ενάγουσας, του είδους και του βαθμού της αναπηρίας που της κατέλιπε, της σωματικής και ψυχικής ταλαιπωρίας αλλά και της ψυχολογικής κατάστασης που διαμορφώθηκε, καθώς η ενάγουσα παρακολουθείται από ψυχίατρο και λαμβάνει αντικαταθλιπτική αγωγή αφού παρουσιάζει καταθλιπτική συνδρομή με έντονο καταθλιπτικό συναίσθημα, διαταραχές ύπνου και κατά καιρούς παρουσιάζει αυτοκτονικό ιδεασμό, της ηλικίας της (47 ετών κατά το χρόνο του ατυχήματος), της οικονομικής κατάστασης και της κοινωνικής θέσης των διαδίκων φυσικών προσώπων (η ευθύνη των ασφαλιστικών εταιρειών είναι εγγυητική) η ενάγουσα υπέστη ηθική βλάβη προς αποκατάσταση της οποίας πρέπει να της επιδικαστεί ως χρηματική ικανοποίηση το εύλογο ποσό των 80.000 ευρώ, απορριπτομένου του μείζονος αιτουμένου συναφώς, ως αβάσιμου.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, συνεπώς, που με την εκκαλουμένη απόφαση επιδίκασε ως χρηματική ικανοποίηση το ποσό των 200.000 ευρώ, εσφαλμένα εκτίμησε τις αποδείξεις που προσκομίστηκαν και όσα υποστηρίζονται με τις από 29.7.2013 και από 16.10.2013 εφέσεις πρέπει να γίνουν δεκτά μερικά, ως ουσιαστικά βάσιμα και όσα αντίθετα υποστηρίζονται με τον σχετικό λόγο της από 15.10.2013 έφεσης πρέπει να απορριφθούν, ως αβάσιμα...".

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο με επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες καθορίζοντας τη χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης, της αιτούσας συνεπιβαίνουσας στο αυτοκίνητο της τρίτης εναγομένης ήδη τρίτης αναιρεσίβλητης, που υπέστη λόγω του τραυματισμού της κατά το ένδικο ατύχημα οφειλόμενο σε συνυπαιτιότητα της πρώτης και τρίτης των αναιρεσιβλήτων οδηγών των ζημιογόνων οχημάτων στο ποσό των 80.000 ευρώ, δεν υπερέβη τα όρια της διακριτικής του ευχέρειας, αλλά και δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, αφού το εν λόγω ποσό, κατά την κοινή πείρα, της δικαστηριακής πρακτικής και της περί δικαίου συνείδησης, δεν υπολείπεται, και μάλιστα καταφανώς του συνήθως επιδικαζόμενου σε παρόμοιες περιπτώσεις (Ολ.ΑΠ 9/2015).

Ενόψει αυτών ο πρώτος από τους αριθ. 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης πρέπει ν' απορριφθεί.

Ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθ. 20 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για παραμόρφωση του περιεχομένου εγγράφου ιδρύεται, όταν το Δικαστήριο της ουσίας υπέπεσε σε διαγνωστικό λάθος, αναγόμενο δηλαδή στην ανάγνωση του εγγράφου με την παραδοχή ότι περιέχει περιστατικά προδήλως διαφορετικά από εκείνα που πράγματι περιλαμβάνει, όχι δε και όταν από το περιεχόμενο του εγγράφου, το οποίο σωστά διέγνωσε, συνάγει αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που ο αναιρεσείων θεωρεί ορθό.

Πράγματι, στην τελευταία περίπτωση πρόκειται για παράπονο αναφερόμενο στην εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, η οποία εκφεύγει από τον αναιρετικό έλεγχο. Πάντως για να θεμελιωθεί ο προαναφερόμενος λόγος αναιρέσεως θα πρέπει το Δικαστήριο της ουσίας να έχει στηρίξει το αποδεικτικό του πόρισμα αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στο έγγραφο, το περιεχόμενο του οποίου φέρεται ότι παραμορφώθηκε, όχι δε όταν το έχει συνεκτιμήσει απλώς, μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα, χωρίς να εξαίρει το έγγραφο, αναφορικά με το πόρισμα στο οποίο κατέληξε για την ύπαρξη ή μη του αποδεικτέου γεγονότος (Ολομ.

ΑΠ 2/2008). Στην προκειμένη περίπτωση, με τον δεύτερο, από τον αριθ. 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγο αναίρεσης, πλήττεται η προσβαλλόμενη απόφαση για παραμόρφωση του περιεχομένου του υπ' αριθμ. ... πιστοποιητικού οικογενειακής κατάστασης της αναιρεσείουσας του Δήμου Ελληνικού - Αργυρούπολης, με την παραδοχή, ότι κατά τον χρόνο του επίδικου ατυχήματος η αναιρεσείουσα ήταν 47 ετών, ενώ σύμφωνα με το ανωτέρω πιστοποιητικό με αναγραφόμενη σ' αυτό ημερομηνία γέννησής της την 5/10/1965, κατά τον χρόνο του ατυχήματος ήταν 45 ετών, για τον λόγο ότι η ηλικία του παθόντος λαμβάνεται υπόψη από το Δικαστήριο κατά τον καθορισμό της χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης.

Όμως το Εφετείο δεν στήριξε το αποδεικτικό του πόρισμα αποκλειστικά και κατά κύριο λόγο στο έγγραφο αυτό, το περιεχόμενο του οποίου φέρεται ότι παραμορφώθηκε, αλλά το συνεκτίμησε με τα λοιπά αποδεικτικά μέσα και δεν παραμόρφωσε το περιεχόμενό του, το οποίο σωστά διέγνωσε, συνάγοντας αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο, που η αναιρεσείουσα θεωρεί ορθό, δεδομένου ότι το Εφετείο κατά τον καθορισμό της χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης, μαζί με τους λοιπούς προσδιοριστικούς παράγοντες, όπως τις συνθήκες τελέσεως του ατυχήματος, τον βαθμό της αμέλειας της πρώτης και τρίτης των αναιρεσιβλήτων, την φύση και την έκταση του τραυματισμού, το είδος και τον βαθμό της αναπηρίας, την οικονομική κατάσταση των διαδίκων και την κοινωνική θέση των διαδίκων φυσικών προσώπων, συνεκτίμησε και την ηλικία της αναιρεσείουσας την οποία από προφανή παραδρομή υπολόγισε κατά τον χρόνο του ατυχήματος στα 47 έτη έναντι των 46 ετών και όχι 45 ετών, που ισχυρίζεται η αναιρεσείουσα (5-10-1965) χωρίς ωστόσο να στηρίζει το αποδεικτικό του πόρισμα αποκλειστικά στην ηλικία της αναιρεσείουσας 46 ετών έναντι των 47 ετών, που ήταν κατά τον χρόνο κατάθεσης της από 8-2-2012 (και με αριθμό κατάθ. 934/9-2-2012) ένδικης αγωγής της.

Επομένως ο από τον αριθ. 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ δεύτερος λόγος αναίρεσης πρέπει ν' απορριφθεί.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει ν' απορριφθεί, να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ) των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι παραστάθηκαν με διαφορετικούς Δικηγόρους και κατέθεσαν και προτάσεις, κατά τα οριζόμενα ειδικότερα, στο διατακτικό και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε' ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 29-6-2016 αίτηση για αναίρεση της 3999/2014 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ για κάθε ομάδα αναιρεσιβλήτων, που παραστάθηκε με χωριστό Δικηγόρο. Και

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 29 Ιουνίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Σεπτεμβρίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ