Contract law allows employer to demand full performance or damages for contractor's delay under Greek Civil Code.

Απόφαση 1551 / 2009 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1551/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Γεωργίου Καλαμίδα, ως αρχαιότερο μέλος της συνθέσεως), Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε, Βασίλειο Φούκα, και Γεώργιο Γεωργέλλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 16 Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ Α.Ε" που εδρεύει στο Γάζι Ηρακλείου και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Βασίλειο Σπανουδάκη, ο οποίος ανακάλεσε την από 13 Φεβρουαρίου δήλωσή του για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚπολΔ, παραστάθηκε και την εκπροσώπησε.

Της αναιρεσιβλήτου: εταιρίας με την επωνυμία "ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Α.Ε" που εδρεύει στην Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μανώλη Φουρφουλάκη, με δήλωση κατ' αρθρο 242 παρ. 2 ΚπολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18 Φεβρουαρίου 2004 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρεθύμνης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 49/2005 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 54/2007 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 12 Φεβρουαρίου 2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Γεωργέλλης, ανέγνωσε την από 4 Φεβρουαρίου 2008 έκθεση του κωλυομένου να συμμετέχει στην σύνθεση Αρεοπαγίτη Δημητρίου Πατινίδη, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚπολΔ λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη του ιδίου κατά τα λοιπά.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη της αντιδίκου στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Όπως προκύπτει από τα άρθρα 686 εδ. τελευταίο, 343 §1 και 383 επομ. ΑΚ, ο εργοδότης, σε περίπτωση υπερημερίας του εργολάβου περί την εκτέλεση και παράδοση του έργου, μπορεί α)να απαιτήσει εκπλήρωση της παροχής (εκτέλεση και παράδοση του έργου) και ακόμη αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη από τη μη περάτωση και παράδοση του έργου μέσα στη συμφωνηθείσα προθεσμία (άρθρο 343 § 1 ΑΚ) ή β) να τάξει, κατά το άρθρο 383 ΑΚ, στον εργολάβο εύλογη προθεσμία για εκπλήρωση δηλώνοντας συνάμα ότι μετά την πάροδό της αποκρούει την παροχή, οπότε, σε περίπτωση που η προθεσμία θα παρέλθει άπρακτη (ή που δεν θα απαιτείται να ταχθεί λόγω συνδρομής των προϋποθέσεων του άρθρου 385 ΑΚ), μπορεί περαιτέρω, εκλεκτικώς, ή να ζητήσει πλήρη αποζημίωση για τη μη εκπλήρωση ή να υπαναχωρήσει από τη σύμβαση και να αξιώσει, τότε, μόνο εύλογη αποζημίωση κατά το άρθρο 387 ΑΚ. Ό,τι ισχύει στην ολική ισχύει και στη μερική υπερημερία του εργολάβου ύστερα από ανάλογη εφαρμογή των άρθρων 383 και 385 ΑΚ.

Συνεπώς και στη μερική υπερημερία του εργολάβου μπορεί ο εργοδότης, ως προς το καθυστερούμενο μέρος της παροχής, να ασκήσει τα δικαιώματα που του παρέχονται από το άρθρο 343 § 1 ΑΚ, ή σε περίπτωση συνδρομής των όρων των άρθρων 383 και 385 ΑΚ, να ζητήσει (αποκρούοντας πάντοτε το μη εκπληρωθέν μέρος της παροχής) αποζημίωση ή να προβεί σε μερική υπαναχώρηση και να ζητήσει εύλογη αποζημίωση, εκτός αν αυτός, λόγω της καθυστερήσεως του μέρους, δεν έχει πλέον συμφέρον, ούτε στη γενόμενη μερική εκπλήρωση, οπότε, ενόψει των διατάξεων των άρθρων 384 και 386 ΑΚ, του παρέχονται ευρύτερα δικαιώματα.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα: Με το από... ιδιωτικό συμφωνητικό, που υπογράφηκε από τους διαδίκους συμφωνήθηκε όπως η εναγομένη τοποθετήσει σε 130 δωμάτια (μπαγκαλόους) στο ξενοδοχειακό συγκρότημα της ενάγουσας με την επωνυμία "...", στον ..., τα εξής: 1)επάλληλα συρόμενα 220 Χ 220 με διπλό τζάμι και με τα κασελίκια τους αντί του ποσού των 104.000 δραχμών ανά τεμάχιο και με μονό τζάμι αντί 93.000 δραχμών ανά τεμάχιο, 2)συρόμενα 1,20 έως 1,30 Χ 2,20 με μονό τζάμι και παντζούρι αντί 95.000 δραχμών ανά τεμάχιο χωρίς ψευδόκασα και αντί 99.000 δραχμών ανά τεμάχιο με ψευδόκασα, 3)παράθυρα λουτρών αντί 25.000 δραχμών ανά τεμάχιο, 4) πρέκια με νευρομετάλ αντί 4.000 δραχμών ανά τεμάχιο και οι διαστάσεις αυτών από 2,30 έως 2,40 X 0,20 έως 0,25, 5) σκέτο νευρομετάλ από 3,30 έως 3,40 X 0,60 έως 0,70 αντί 1.200 δραχμών.

Με το ίδιο συμφωνητικό συμφωνήθηκε ότι η έναρξη των εργασιών θα γίνει άμεσα και ότι στις προαναφερόμενες τιμές συμπεριλαμβάνεται η προμήθεια των υλικών, η κατασκευή και η τοποθέτηση αυτών, καθώς και οι πρόσθετες επιβαρύνσεις για ΙΚΑ, δώρα αποζημιώσεις κλπ., ότι η κατασκευή και τοποθέτηση θα είναι άριστης ποιότητας και θα γίνεται μετά από υπόδειξη του επιβλέποντος μηχανικού και ότι σε περίπτωση, που υπάρχουν κακοτεχνίες στο έργο, αυτές θα επιδιορθώνονται χωρίς αντιρρήσεις.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου αυτού ανήλθε σε 55.000.000 δραχμές, ενώ συμφωνήθηκε ότι η πληρωμή θα γίνονταν ως εξής: 25% του οφειλομένου ποσού θα καταβάλλονταν προκαταβολικά, 35% με την πρόοδο των εργασιών, 20% με την παράδοση του έργου και 20% εντός τετραμήνου από την παράδοση. Η εναγόμενη όμως καθυστερούσε την εκτέλεση του έργου, για το λόγο αυτό η ενάγουσα διαμαρτυρήθηκε την 26-9-1995 και 27-9-1995 με τηλεομοιοτυπικά έγγραφα (φαξ) που απέστειλε σ' αυτή, με τα οποία την καλούσε να ολοκληρώσει τις εργασίες, άλλως να την ενημερώσει αν προτίθεται να διακόψει αυτές.

Κατόπιν των πιο πάνω διαμαρτυριών της ενάγουσας την 10-11-1995 οι διάδικοι συμφώνησαν ότι η παράδοση μέρους του έργου σε 114 δωμάτια θα γινόταν μέχρι την 5-12-1995. Παρά ταύτα η εναγόμενη μέχρι την 15-3-1996 δεν προέβη στην αποπεράτωση και παράδοση του έργου σε 30 δωμάτια. Συγκεκριμένα δεν προέβη στην κατασκευή και τοποθέτηση 50 τεμαχίων τζαμόπορτων εισόδου στα δωμάτια της Α' σειράς στα οποία όφειλε να τοποθετήσει:

α) στα δωμάτια με αριθμούς 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 126 και 127 τζαμόπορτες εισόδου με διπλό τζάμι, ήτοι σύνολο 40 τεμάχια, β) στα δωμάτια με αριθμούς 104, 106, 107, 128, 129, 130, 131, 132, 133 και 134 τζαμόπορτες εισόδου με μονό τζάμι, γ) 5 μέτρων κασελίκια σε κάθε δωμάτιο που όφειλε να τοποθετήσει τζαμόπορτες ήτοι στα δωμάτια με αριθμούς 104, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133 και 134.

Εξ αιτίας της πιο πάνω καθυστέρησης εκτέλεσης του έργου η ενάγουσα με την από 19-3-1996 εξώδικη πρόσκληση-διαμαρτυρία της, η οποία επιδόθηκε στην εναγόμενη την 22-3-1996, διαμαρτυρήθηκε για την καθυστέρηση εκτέλεσης των πιο πάνω εργασιών και έταξε σ' αυτήν προθεσμία πέντε (5) ημερών για την ολοκλήρωση του έργου, δηλώνοντας ότι μετά την πάροδο της πιο πάνω προθεσμίας θα ασκήσει τα δικαιώματα εκ της υπερημερίας της εναγόμενης και θα αναθέσει σε τρίτον την ολοκλήρωση του έργου απαιτώντας αποζημίωση για την μη εκπλήρωση της παροχής της εναγόμενης.

Η εναγόμενη δεν απάντησε στην πιο πάνω εξώδικη πρόσκληση-διαμαρτυρία της ενάγουσας, ο ισχυρισμός της δε ότι τον Μάρτιο του έτους 1996 με νέα συμφωνία με την ενάγουσα περιορίστηκε η ποσότητα του έργου που τελικά θα εκτελούσε, από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν αποδεικνύεται. Κάτι τέτοιο δεν συνάγεται από το από 27-4-1999 έγγραφο το οποίο της εστάλη από τον ορκωτό λογιστή-ελεγκτή της ενάγουσας, στο οποίο αναγνωρίζεται ότι αυτή (ενάγουσα) της οφείλει ποσό 2.365.000 δραχμές ως υπόλοιπο του ...

τιμολογίου και της όλης εργολαβικής αμοιβής της. Τούτο διότι αυτό αφορά στην λογιστική τακτοποίηση των εμπορικών βιβλίων από μέρους του λογιστή και είναι ανεξάρτητη των μεταξύ των διαδίκων διαφορών. Επίσης ο ισχυρισμός αυτός της εναγόμενης δεν αποδεικνύεται εκ του γεγονότος ότι η ενάγουσα κατέβαλε στην εναγόμενη την εργολαβική αμοιβή, καταβολή η οποία έγινε με βάση την 433/2001 απόφαση του Εφετείου Κρήτης, χωρίς όμως να συνεκδικαστεί αγωγή του που αφορούσε στην ένδικη αξίωση της ενάγουσας η οποία απορρίφθηκε ως αόριστη.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η εναγόμενη δεν προέβη στην περάτωση του έργου εντός της πιο πάνω προθεσμίας την οποία της είχε τάξει η ενάγουσα. Κατόπιν αυτού η τελευταία αρχές Απριλίου 1996 ανέθεσε στον εργολάβο ... την αποπεράτωση αυτού στον οποίο κατέβαλε τα εξής ποσά: α) για την τοποθέτηση 50 τζαμόπορτων από, αλουμίνιο στα με αριθμούς:

α) 104, 106, 107, 108, 109, 110 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133 και 134, 110.000 δραχμές, για κάθε τζαμόπορτα και συνολικά 5.500.000 δραχμές (50X110.000), β) για την τοποθέτηση 5 μέτρων Κασελικίων σε καθένα των πιο πάνω δωματίων κατέβαλε το ποσό των 2.000 δραχμών για κάθε μέτρο κασελικίου και συνολικά 300.000 δραχμές (5X30X2.000).

Δηλαδή συνολικά κατέβαλε για τις πιο πάνω αιτίες το ποσό των 5.800.000 δραχμών (5.500.000+300.000), πλέον 1.044.000 δραχμές. για Φ.Π.Α. σε ποσοστό 18% ήτοι συνολικά 6.844.000 δραχμές. Στο ποσό αυτό ανέρχεται η ζημία της ενάγουσας από την μη εκπλήρωση της σύμβασης από υπαιτιότητα της εναγομένης, το οποίο της οφείλει με το νόμιμο τόκο από την 18-2-1989 επίδοση της υπ'αριθμ.

εκθ. καταθ. 154/1999 αγωγής με την οποία ζητούσε από την εναγόμενη την αυτή αξίωση, η οποία απορρίφθηκε τελεσίδικα ως αόριστη με την 433/200 απόφαση του Δικαστηρίου αυτού, επίδοση η οποία αποτελεί όχληση, άρα δεν έσφαλε η εκκαλουμένη που υποχρέωσε την εναγόμενη να καταβάλει στον ενάγοντα το πιο πάνω ποσό και είναι αβάσιμος ο περί του αντιθέτου σχετικός λόγος έφεσης.

Έτσι κρίνοντας το Εφετείο παραβίασε με ψευδή ερμηνεία και κακή εφαρμογή τις παραπάνω αναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 343 § 1, 383 και 388 ΑΚ. Τούτο δε καθόσον ενώ σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στη μείζονα πρόταση της παρούσας σκέψης, κατά τις προαναφερόμενες διατάξεις, σε περίπτωση υπερημερίας του εργολάβου περί την εκτέλεση και παράδοση του έργου, ο εργοδότης (ενάγουσα) μπορεί, σε περίπτωση που η ταχθείσα υπ' αυτού εύλογη προθεσμία εκπλήρωσης της παροχής με τη δήλωση συνάμα ότι μετά την πάροδό της αποκρούει την παροχή, παρέλθει άπρακτη, η προθεσμία αυτή, μπορεί να ζητήσει πλήρη αποζημίωση για τη μη εκπλήρωση και προκειμένης μερικής υπερημερίας να ζητήσει για το μη εκπληρωθέν μέρος της παροχής αποζημίωση, (το Εφετείο) διέλαβε εσφαλμένα, με την προσβαλλομένη απόφαση ότι η δικαιουμένη από την αναιρεσίβλητη αποζημίωση ανέρχεται στο ποσό των 5.800.000 δραχμών, πλέον ΦΠΑ σε ποσοστό 18% από 1.044.000 δραχμές ήτοι στο συνολικό ποσό των 6.844.000 δραχμών, που αντιστοιχεί, κατά τις παραδοχές της προσβαλλομένης, στη ζημία που υπέστη η ενάγουσα (αναιρεσίβλητη) από τη μη εκπλήρωση της σύμβασης από υπαιτιότητα της εναγομένης, ήτοι στην αξία της προμήθειας υλικών, κατασκευής και τοποθέτησης (και επιπλέον των προσθέτων επιβαρύνσεων για το ΙΚΑ, δώρων, αποζημιώσεων κλπ) 50 τζαμόπορτων από αλουμίνιο, και 5 μ.

κασελικίων σε καθένα από τα 30 δωμάτια, χωρίς να καθορίζεται και να επιδικάζεται το τυχόν προκύπτον χρηματικό υπόλοιπο μεταξύ του πιο πάνω ποσού που δαπάνησε η αναιρεσίβλητη (ενάγουσα) και του συμφωνημένου εργολαβικού ανταλλάγματος για το μέρος του μη εκτελεσθέντος έργου, το οποίο εργολαβικό αντάλλαγμα κατά τις παραδοχές της απόφασης δεν φέρεται και να είχε καταβληθεί (θεωρία της διαφοράς κατά το άρθρο 298 ΑΚ).

Συνεπώς ο λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ είναι βάσιμος. Ο ίδιος λόγος από το άρθρο 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., με το οποίο προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση στερείται νομίμου βάσεως ως περιέχουσα ανεπαρκείς αιτιολογίες ενόψει της επιδικάσεως αμοιβής στην αναιρεσείουσα με προηγούμενη δικαστική απόφαση, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, αφού περιέχει πλήρεις αιτιολογίες ως προς το γεγονός αυτό, δεχθείσα, ως ανωτέρω, ότι η αναγνώριση ότι η ενάγουσα (αναιρεσίβλητη) οφείλει ποσό 2.365.000 δραχμών, ως υπόλοιπο του ... τιμολογίου και της όλης εργολαβικής αμοιβής, αφορά τη λογιστική τακτοποίηση των εμπορικών βιβλίων εκ μέρους του λογιστή της ενάγουσας και είναι ανεξάρτητη των μεταξύ των διαδίκων διαφορών.

Συνεπώς πρέπει να αναιρεθεί κατά τον βάσιμο ως άνω λόγο η προσβαλλόμενη απόφαση.

Περαιτέρω πρέπει να γίνει δεκτό και το παραδεκτώς με τις προτάσεις (αρθρ. 579§2 Κ.Πολ.Δ.) υποβαλλόμενο από την αναιρεσείουσα αίτημα επαναφοράς των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση και να υποχρεωθεί η αναιρεσίβλητη να καταβάλει στην αναιρεσείουσα το ποσό των 40.000 Ευρώ με τους νόμιμους τόκους από την επίδοση της προκειμένης απόφασης καθόσον από την από ... απόδειξη αποδεικνύεται ότι η τελευταία συμμορφούμενη προς την από ... επιταγή προς εκτέλεση κάτω από αντίγραφο εξ απογράφου της ενσωματούμενης στην αναιρούμενη κατά τ' ανωτέρω απόφαση με αριθ. 49/367/ΜΤ/20/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρεθύμνης κατέβαλε στην πρώτη έναντι του επιτασσόμενου ποσού το ποσό των 40.000 Ευρώ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 54/2007 απόφαση του Εφετείου Κρήτης.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές.

Δέχεται το αίτημα της αναιρεσείουσας περί επαναφοράς των πραγμάτων στην προηγούμενη αυτών κατάσταση και

ΥΠΟΧΡΕΩΝΕΙ την αναιρεσίβλητη να καταβάλει στην αναιρεσείουσα το ποσό των σαράντα χιλιάδων (40.000) Ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της παρούσας απόφασης. Και,

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 27 Μαρτίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Ιουνίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ