1548/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1548 / 2007 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1548/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χλαμπουτάκη, Αντιπρόεδρο, Νικόλαο Κασσαβέτη, Ιωάννη Παπανικολάου, Δημήτριο Δαλιάνη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Δεκεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ........, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Χρήστου Στεφάνου.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Ζαφειρόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-12-1998 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 756/2000 του ίδιου Δικαστηρίου και 1052/2002 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά ο αναιρεσείων με την από 20-2-2005 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 30-11-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά το άρθρο 904 παρ. 1 εδ. α΄ ΑΚ, όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία άλλου ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής βασική προϋπόθεση της απαίτησης από αδικαιολόγητο πλουτισμό είναι η ύπαρξη άμεσης περιουσιακής μετακίνησης μεταξύ του πλουτισμού του λήπτη και της ζημίας άλλου, δηλαδή για να στηριχθεί αγωγή από αδικαιολόγητο πλουτισμό πρέπει να υφίσταται άμεση αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της παροχής ή της ζημίας του ενάγοντος και του πλουτισμού του εναγομένου, η οποία δεν υφίσταται στην περίπτωση που παρεμβάλλεται και η άλλη τρίτη περιουσία, υπό την έννοια ότι η περιουσιακή μετακίνηση πρέπει να πραγματοποιείται από την περιουσία του ζημιωθέντος στην περιουσία του πλουτίσαντος χωρίς την παρεμβολή τρίτου προσώπου, που να ενεργεί για δικό του λογαριασμό.

Έτσι δεν υφίσταται τέτοια αιτιώδης συνάφεια και επομένως αδικαιολόγητος πλουτισμός του εναγομένου, επί παροχής γενομένης από τον ενάγοντα σε εκτέλεση σύμβασης αυτού με τρίτο, που ενέργησε για λογαριασμό του. Από αυτά παρέπεται ότι, αν χρηματική παροχή του ενάγοντος, που έγινε σε εκτέλεση σύμβασης εντολής μεταξύ αυτού και τρίτου ενεργήσαντος για δικό του λογαριασμό, προκάλεσε απόσβεση οφειλής του εντολέα τρίτου προς το λήπτη της παροχής εναγόμενο, δικαιούχος να αναζητήσει τον πλουτισμό είναι μεν ο ενάγων που κατέβαλε ξένο χρέος (του εντολέα) χωρίς ο ίδιος να οφείλει στον εναγόμενο λήπτη, πλην αδικαιολόγητα πλουτίσας και υπόχρεος σε απόδοση του πλουτισμού είναι ο πραγματικός οφειλέτης τρίτος που απαλλάχθηκε από το χρέος του και όχι ο εναγόμενος που εισέπραξε την απαίτηση την οποία είχε και αποσβέσθηκε με την είσπραξη.

Στην προκειμένη περίπτωση, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην αγωγή, ο ενάγων και τώρα αναιρεσείων εκθέτει ότι κατέβαλε στον εναγόμενο και τώρα αναιρεσίβλητο το αναφερόμενο χρηματικό ποσόν, που αιτείται να τον δικασθεί, σε εκτέλεση σχετικής σύμβασης εντολής που είχε συνάψει ο αναιρεσείων με τη μη διάδικο στην ένδικη υπόθεση Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Αχαΐας, που ενεργούσε για δικό της λογαριασμό και από την οποία διατείνεται ότι νομιμοποιείται να αξιώσει την απόδοσή του.

Με το παραπάνω περιεχόμενο και αίτημα η ένδικη αγωγή του αναιρεσείοντος κατά του αναιρεσιβλήτου είναι, σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, νομικά αβάσιμη, το δε Εφετείο που την απέρριψε ως αόριστη, ανεξάρτητα από την αιτιολογία του, σε ορθό κατέληξε αποτέλεσμα (άρθρ. 578 Κ.Πολ.Δ). Επομένως είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι οι λόγοι αναιρέσεως που εκτιμούνται ενιαίως ως αιτιάσεις από τον αριθμ. 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ, με τους οποίους υποστηρίζονται τ΄ αντίθετα, περί παραβιάσεως, απ΄ ευθείας, των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 904 ΑΚ.

Κατά τη γνώμη όμως ενός μέλους του Δικαστηρίου, του Αρεοπαγίτη Αθανασίου Κουτρομάνου, η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει ν΄ αναιρεθεί για τους ακόλουθους λόγους: Η νομική αοριστία της αγωγής, που συνδέεται με την νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνος ουσιαστικού δικαίου, ελέγχεται ως παραβίαση από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ, εάν το δικαστήριο, για τον σχηματισμό της κρίσης του, για την νομική επάρκεια της αγωγής, αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα απαιτεί ο νόμος προς θεμελίωση του δικαιώματος ή αρκέσθηκε σε λιγότερα.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 904 ΑΚ προκύπτει σαφώς, ότι βασική προϋπόθεση της ευθύνης εκ του αδικαιολογήτου πλουτισμού είναι η θετική ή αποθετική αύξηση της περιουσίας του λήπτη, που έγινε με την χωρίς νόμιμη αιτία μετακίνηση οικονομικών στοιχείων από την περιουσία άλλου ή με ζημία τούτου' εάν η περιουσιακή μετακίνηση, είχε το αποτέλεσμα αυτό, γεγονός το οποίο διαπιστώνεται με τη σύγκριση της περιουσίας του λήπτη πριν και μετά την μετακίνηση, γεννάται υποχρέωση του τελευταίου να αποδώσει την ωφέλεια σε εκείνον, από την περιουσία του οποίου προήλθε, εφόσον η διατήρησή της δεν δικαιολογείται από κάποια νόμιμη αιτία, νόμιμη δε αιτία, η ύπαρξη της οποίας ματαιώνει την αξίωση για αναζήτηση του πλουτισμού, είναι κάθε τι, που το δίκαιο αναγνωρίζει ως επαρκή αιτιολογία για τη διατήρησή του.

Στην προκειμένη περίπτωση ο αναιρεσείων ιστορούσε στην αγωγή του, τα ακόλουθα: "Στις 17-4-1996 υπέγραψα ως εκπρόσωπος της κοινοπραξίας ...... σύμβαση με την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας για την εκτέλεση του έργου "Διαμόρφωση-ανάπλαση περιβάλλοντος χώρου Δημοτικού Σχολείου ...." συνολικού προϋπολογισμού 13.000.000 δραχμών.

Της εν λόγω σύμβασης προηγήθηκε διαγωνισμός που διενεργήθηκε την 15-2-1996. Η ως άνω εργολαβία απετέλεσε συνέχεια προηγούμενης με ανάδοχο τον εναγόμενο Ψ1 και αντικείμενο "Επισκευή Δημοτικού Σχολείου ..... προϋπολογισμού 3.610.000 δραχμών. Ευθύς με την ανακήρυξή μου σε μειοδότη κλήθηκα από τον Προϊστάμενο έργων της Ν.Α., την επιβλέπουσα του έργου και τον Νομάρχη Αχαΐας προσωπικώς να καταβάλω εξ ιδίων στον εναγόμενο το ποσόν των 2.334.000 δραχμών οι οποίες θα μου επιστρέφονταν στη συνέχεια με την έγκριση του 1ου Συγκριτικού Πίνακα και την εξόφληση του 1ου Λογαριασμού.

Πιστεύοντας στη διαβεβαίωση περί επιστροφής των χρημάτων και ότι το συγκεκριμένο ποσό ανταποκρίνεται όντως σε εργολαβική αμοιβή που θα εισέπραξε εκείνος για συγκεκριμένες ποσότητες εργασιών του εναγομένου που κατά τους ισχυρισμούς του εκτέλεσε, αλλά θα περιληφθούν τελικώς στον 1ο Συγκριτικό πίνακα κανονισμού τιμών μονάδος νέων εργασιών της εργολαβίας που είχα αναλάβει εγώ, κατέβαλα εξ ιδίων χρημάτων στον αντίδικο το εν λόγω ποσό.

Ο εναγόμενος εισέπραξε από εμένα τις 2.334.000 δραχμές εκδοθείσης μάλιστα και της από 10-9-1996 αποδείξεως με τη διαβεβαίωση του ότι τα χρήματα θα μου επιστραφούν κατά τα προαναφερθέντα από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας. Πλην όμως, κατά τη σύνταξη του 1ου Σ.Π. της εργολαβίας ...... τον Σεπτέμβριο του 1996 η αρμόδια Υπηρεσία παρέλειψε να συμπεριλάβει τις εργασίες της εργολαβίας Ψ1 που αντιστοιχούσαν στο καταβληθέν από εμένα στον εναγόμενο ποσό των 2.344.000 δραχμών.

Με το αριθ. πρωτ. ..... μάλιστα έγγραφο της Δ/νσης Έργων της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αχαΐας απορρίφθηκε η όχλησή μου για επιστροφή των χρημάτων με το λόγο ότι "όσον αφορά τις σχέσεις σας με τον Ψ1 ή οποιοδήποτε άλλο αυτές αφορούν εσάς και δεν έχουν καμία σχέση με την Υπηρεσία μας". Επειδή, ασχέτως της νομιμότητας της εντολής της Προϊσταμένης Υπηρεσίας, δικαιούμαι να απαιτήσω παρά του εναγομένου το ποσόν που εισέπραξε από μέρους μου με συνέπεια να καταστεί αυτός δι' αιτία μη επακολουθήσασα αδικαιολογήτως πλουσιότερος σε βάρος της περιουσίας μου εκ της επαυξήσεως της περιουσίας του λόγω της καταβολής σ' αυτόν του ποσού των 2.334.000 δραχμών και πρέπει να υποχρεωθεί στην επιστροφή τους".

Το Εφετείο θεώρησε ελλιπή τα στοιχεία του αγωγικού δικογράφου, διαλαμβάνοντας σχετικώς τα ακόλουθα: "Συγκεκριμένα δεν προσδιορίζει ο ενάγων με σαφήνεια και χωρίς διφορούμενες εκφράσεις την αιτία από την οποία επήλθε ο πλουτισμός του εναγομένου και το ελάττωμα της αιτίας αυτής, δηλαδή τον λόγο για τον οποίο η αιτία αυτή δεν ήταν νόμιμη.

Ειδικότερα δεν προκύπτει από την αγωγή, αν ο πλουτισμός του εναγομένου επήλθε από το ότι εισέπραξε από τον ενάγοντα αμοιβή για συγκεκριμένες εργασίες που δήθεν εκτέλεσε αλλά στην πραγματικότητα δεν είχε εκτελέσει ή από το ότι είχε πράγματι εκτελέσει τις συγκεκριμένες εργασίες αλλά είχε πληρωθεί την αμοιβή του γι' αυτές από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας και πληρώθηκε και πάλι γι' αυτές από τον ενάγοντα.

Επίσης δεν αναφέρονται στην αγωγή κατ' είδος, ποσότητα, τιμή μονάδος και αριθμό τιμολογίου (το τιμολόγιο είναι απαραίτητο γιατί μόνο με αυτό πληρώνονται οι εργασίες στον ανάδοχο και συγκεκριμένες εργασίες για τις οποίες κατέβαλε ο ενάγων το ποσό των 2.334.000 δραχμών, ώστε να καταστεί αντικείμενο αποδείξεως το αν ο εναγόμενος εκτέλεσε τις εργασίες αυτές, αν πληρώθηκε γι' αυτές από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας και αν αυτές περιλήφθηκαν στον 1ο συγκριτικό πίνακα της κοινοπραξίας που εκπροσωπούσε ο ενάγων και δεν πληρώθηκαν στην κοινοπραξία.

Επομένως η αγωγή είναι αόριστη και έπρεπε για το λόγο αυτόν να απορριφθεί". Έτσι, υπό τα εκτιθέμενα στην αγωγή, ο εναγόμενος έλαβε οικονομική ωφέλεια εις βάρος της περιουσίας του ενάγοντος χωρίς να υφίσταται μεταξύ τους οποιαδήποτε έννομη σχέση, που να δικαιολογεί κατά νόμον αυτή την περιουσιακή μετακίνηση.

Είναι δε νομικώς αδιάφορη, για τις σχέσεις των διαδίκων, η έννομη σχέση του εξ αυτών εναγομένου με την (μη διάδικο) Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας και ειδικότερα: αν ο εναγόμενος εξεπλήρωσε ή όχι την παροχή που τον βάρυνε έναντι εκείνης, αν έλαβε ή όχι την συμφωνημένη με εκείνη αμοιβή ή αν έχει ή όχι σχετική απαίτηση.

Τούτο δε διότι - υπό τα εκτιθέμενα - ο εναγόμενος και η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αχαΐας δεν υπήρξαν ούτε συνοφειλέτες ούτε συνδικαιούχοι απαιτήσεως έναντι του ενάγοντος, ώστε η ρύθμιση των σχέσεων αυτού με τον ένα να ασκεί επιρροή στην σχέση του με τον άλλον. Εξάλλου, η φερομένη ως υπάρξασα προφορική παρότρυνση του αναιρεσείοντος από παράγοντες της Ν.Α Αχαΐας για καταβολή του επίμαχου ποσού στον αναιρεσίβλητο, δεν συνιστά - υπό τα ιστορούμενα στην αγωγή - έγκυρη σύμβαση δεσμευτική για την ΝΑΑ, ούτε φέρεται αποσβεσθείσα ισόποση οφειλή αυτής προς τον λήπτη της παροχής, ώστε να δικαιούται ο ενάγων να αποτήσει το αχρεωστήτως καταβληθέν ποσό από αυτόν.

Έτσι, το Εφετείο θεώρησε απαραίτητα, για το νομικώς ορισμένο του αγωγικού δικογράφου, τα προαναφερόμενα πρόσθετα στοιχεία, τα οποία, όμως, αφορούν όχι τις σχέσεις των διαδίκων, αλλά εκείνες του εναγομένου με τρίτο πρόσωπο, ήτοι αξίωσε περισσότερα στοιχεία από όσα ήταν, κατά την διάταξη του άρθρου 904 ΑΚ, αναγκαία και υπέπεσε - κατά την μειοψηφούσα γνώμη - στην εκ του άρθρου 559 αριθμ. 1 πλημμέλεια.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20-2-2005, αίτηση του ........, για αναίρεση της 1052/2002 αποφάσεως του Εφετείου Πατρών. Και Επιβάλλει στον αναιρεσείοντα τη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου, την οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1.170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Ιανουαρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στις 25 Ιουνίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ