Supreme Court dismisses appeal against insurance company's liability for car accident damages and mental anguish compensation.

Απόφαση 1547 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1547/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ειρήνη Καλού, Γεώργιο Χοϊμέ, Μαρία Τζανακάκη και Ελένη Φραγκάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Σεπτεμβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Σ. Μ. του Χ., 2) Φ. Μ. του Χ., 3) Α. Μ. του Χ. και 4) Α. Μ. του Χ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γρηγόριο Γερασίμου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "... ΑΕ", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Αρνέλλο, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι παρίσταται για την "...", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία τυγχάνει καθολική διάδοχος, μετά από συγχώνευση διά απορροφήσεως, της αρχικώς ως άνω αναιρεσίβλητης.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-9-2007 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λευκάδας και συνεκδικάστηκε με την από 18-1-2018 παρεμπίπτουσα αγωγή της εταιρείας "... ΑΕ". Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 338/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 113/2012 του Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, η οποία έκρινε οριστικά και τελειωτικά μόνο ως προς τους λοιπούς ενάγοντες, που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη, ενώ ως προς τους ήδη αναιρεσείοντες η απόφαση δεν ήταν οριστική. Η υπόθεση επανήλθε για περαιτέρω εκδίκαση με κλήσεις των διαδίκων και εκδόθηκε η 62/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, την αναίρεση της οποίας ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 13-7-2017 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ελένη Φραγκάκη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 13-7-2017 (αριθ. εκθ. Καταθ. 14/2017) αίτηση, οι αναιρεσείοντες επιδιώκουν την αναίρεση της 62/2015 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας που δίκασε κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο, καθώς και από τη σύμβαση ασφάλισης αυτού (άρθρ. 681Α ΚΠολΔ). Με την από 6.9.2007 αγωγή τους οι 2η, 3η, 4η ενάγουσες και ο εκπροσωπούμενος από την 1η των εναγόντων μητέρα του, τότε ανήλικος και νυν ενήλικος ενάγων Α.

Μ., ήδη αναιρεσείοντες, ζήτησαν, μεταξύ άλλων, να αναγνωριστεί ότι είναι υποχρεωμένη η τρίτη εναγομένη και ήδη αναιρεσίβλητη, ως η εταιρία που είχε ασφαλίσει το με αριθμό ..13 Ι.Χ.Ε. αυτοκίνητο, να τους καταβάλει σε ολόκληρο με τον συνεναγόμενο, ομόδικό της και μη διάδικο εν προκειμένω Ν. Δ., οδηγό του ζημιογόνου αυτοκινήτου, ως χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη, που υπέστησαν από την παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του ως άνω οδηγού του, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό του πατέρα των Χ.

Μ. του Α. τα σε αυτήν αναφερόμενα χρηματικά ποσά. Επ' αυτής εκδόθηκε αρχικά η 338/2008 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λευκάδας, που την δέχθηκε εν μέρει ως ουσιαστικά βάσιμη, και, μετά από έφεση που άσκησαν οι αναιρεσείοντες, έφεση και αντέφεση που άσκησε η αναιρεσίβλητη, η προσβαλλομένη απόφαση, η οποία δέχτηκε αυτή εν μέρει ως βάσιμη και ουσιαστικά, αναγνώρισε ότι η εναγομένη είναι υποχρεωμένη να καταβάλει σε ολόκληρο μαζί με τον μη διάδικο υπαίτιο οδηγό σε κάθε ένα των αναιρεσειόντων, τέκνα του θανόντος ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης, το ποσό των 20.000 ευρώ, νομιμοτόκως από την επίδοση της αγωγής μέχρις εξοφλήσεως και την καταδίκασε στην καταβολή της δικαστικής δαπάνης των εναγόντων, αμφοτέρων των βαθμών δικαιοδοσίας.

Σύμφωνα με το άρθρο 932 του ΑΚ, "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του.

Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, ήτοι ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ (ΑΠ Ολομ., 10/2017, 9/2015).

Και τούτο, διότι μία απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο, κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση (όσον αφορά τον δικαιούχο - παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και στη δεύτερη (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο, επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών, πρέπει να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΑΠ 1863/ 2017, ΑΠ 747/2017).

Εξάλλου, ο από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται και αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας αυτός παραβιάζεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, η οποία υπάρχει, αν ο κανόνας δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν έπρεπε ή αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα (Ολ.

ΑΠ 7/2006, ΑΠ 1299/2009).

Στην ερευνώμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπησή της, δέχθηκε, ότι ο θανάσιμος τραυματισμός του πατέρα των αναιρεσειόντων Χ. Μ., συνεπιβαίνοντος στο ασφαλισμένο στην δεύτερη εναγομένη και ήδη αναιρεσίβλητη για τις προς τρίτους ζημίες, με αριθμό κυκλοφορίας … ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας της μη διαδίκου εν προκειμένω συζύγου του Γ.

Μ., οφείλεται κατά ποσοστό 20% και σε δική του υπαιτιότητα, επειδή επιβιβάστηκε ως συνεπιβάτης στο ως άνω όχημα, γνωρίζοντας ότι ο οδηγός του και μη διάδικος εν προκειμένω Ν. Δ., όπως και ο ίδιος (ο θανών), βρισκόταν σε κατάσταση μέθης, (η περιεκτικότητα οινοπνεύματος στο αίμα του οδηγού ανερχόταν σε 2,54 gr/lt αίματος κατά την πρώτη και σε 2,21 gr/lt αίματος κατά τη δεύτερη μέτρηση, και του θανόντος 2,04 gr/lt αίματος).

Όπως επισημαίνεται στις παραδοχές της προσβαλλομένης, η συνυπαιτιότητα του παθόντος κρίθηκε αμετάκλητα με τη με αριθμό 583/2014 απόφαση του Αρείου Πάγου σε αναίρεση, που είχε ασκήσει η εν προκειμένω αναιρεσίβλητη ασφαλιστική εταιρία κατά της με αριθμό 113/2012 εν μέρει οριστικής απόφασης του ίδιου ως άνω Εφετείου, η οποία είχε καταστεί τελεσίδικη ως προς την σύζυγο και τους τέσσερις αδελφούς του θανόντα.

Η εν προκειμένω προσβαλλομένη, η οποία κατέστη επιγενομένως τελεσίδικη και ως προς τους αναιρεσείοντες, αποτελεί συνέχεια της ως άνω με αριθμό 113/2012 απόφασης του ίδιου Εφετείου η οποία, μετά την εξαφάνιση της με αριθμό 338/2008 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λευκάδας, είχε αναβάλλει τη συζήτηση της από 6-9-2007 κύριας αγωγής, εωσότου οι αναιρεσείοντες και τότε ενάγοντες προσκομίσουν απόφαση ή βεβαίωση της αρμόδιας αρχής του ΙΚΑ.

Περαιτέρω, το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του, σχετικά με το κεφάλαιο χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης, στους αναιρεσείοντες, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπησή της, δέχθηκε τα εξής: "Περαιτέρω, το Δικαστήριο λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε το ένδικο ατύχημα, την ηλικία του θανόντος (51 ετών), το βαθμό υπαιτιότητας του υπαιτίου οδηγού και συνυπαιτιότητας αυτού - θανόντος στο θανατηφόρο τραυματισμό του, την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων, (με εξαίρεση της ασφαλιστικής εταιρίας, η ευθύνη της οποίας είναι εγγυητική (βλ.

ΑΠ 1114/2000, ΕλλΔνη 2000.1591), την κοινή πείρα και λογική, τη θλίψη και στενοχώρια που δοκίμασαν και θα δοκιμάζουν τα παιδιά του-ενάγοντες, που συνοικούσαν με τον θανόντα, καθώς και ότι δεν πρέπει ούτε να υποβαθμίζεται αλλά ούτε και να μεγιστοποιείται η απαξία της πράξεως, κρίνει ότι ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση, πρέπει να επιδικαστεί -λόγω ψυχικής οδύνης- σ' αυτούς το ποσό των 20.000 ευρώ, στον καθένα, στο οποίο δεν συμπεριλαμβάνεται το ποσό των 20 ευρώ, ως προς το οποίο είχαν επιφυλαχθεί να ζητήσουν από το ποινικό δικαστήριο, ποσά που το Δικαστήριο κρίνει δίκαια και εύλογα μετά τη στάθμιση των παραπάνω κατά νόμο στοιχείων (άρθρο 932 ΑΚ)".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο δέχθηκε, κατά το κεφάλαιο τούτο, την από 25-2-2009 και με αριθ. καταθ. 8/3-3-2009 έφεση των αναιρεσειόντων και απέρριψε, ως ουσιαστικά αβάσιμη, την αντέφεση κατά της πρωτόδικης 338/2008 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λευκάδας που είχε αναγνωρίσει την υποχρέωση της δεύτερης εναγομένης της κύριας αγωγής ασφαλιστικής εταιρίας, στη δικονομική θέση της οποίας, έχει υπεισέλθει ως καθολική διάδοχος λόγω συγχώνευσης η παρισταμένη ενώπιον του Δικαστηρίου αυτού εταιρία με την επωνυμία "..." να καταβάλλει σε ολόκληρο με τον υπαίτιο οδηγό, Ν.

Δ. για την πιο πάνω αιτία, μικρότερο ποσό (15.000 € στον καθένα), και, αφού την εξαφάνισε, κατά το μέρος αυτό, δικάζοντας, κατ' ουσίαν, την υπόθεση, αναγνώρισε, ότι η προς τούτο υποχρέωσή της ανέρχεται στο ποσόν των 20.000 € για τον καθένα δεχόμενο, εν μέρει ως προς αυτούς, την ένδικη, από 6-9-2007 και με αριθμό καταθέσεως..-2007 αγωγή.

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο, δηλαδή με το να καθορίσει τη χρηματική ικανοποίηση των αναιρεσειόντων, λόγω ψυχικής οδύνης, στο ποσό αυτό, δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, ούτε υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, δεδομένου ότι το ποσό αυτό, κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και τη συνείδηση για το δίκαιο, δεν υπολείπεται, και μάλιστα καταφανώς, εκείνων που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις χρηματικής ικανοποίησης.

Κατά συνέπεια, είναι αβάσιμος ο μόνος, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες, με την επίκληση των διατάξεων των άρθρων 25 παρ. 1 (εδάφ. δ') του Συντάγματος και 932 του ΑΚ, καθώς και των λοιπών που αναγράφονται στο αναιρετήριο, προσάπτουν στην πληττόμενη απόφαση τις αιτιάσεις ότι, κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας και καθ' υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, το Εφετείο, κατά την εφαρμογή των διατάξεων αυτών του ουσιαστικού δικαίου, επιδίκασε, στον καθένα των αναιρεσειόντων ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης, από τον θανάσιμο τραυματισμό του πατέρα τους το πιο πάνω ποσό, το οποίο, όμως, είναι, κατά τα όσα οι ίδιοι διατείνονται, δυσαναλόγως μικρό σε σχέση με αυτά που επιδικάζονται σε ανάλογες περιπτώσεις και προκύπτουν από τις συνθήκες της αδικοπραξίας (του τροχαίου ατυχήματος).

Κατ' ακολουθίαν των παραπάνω, η ένδικη αίτηση αναιρέσεως πρέπει, για τους προεκτεθέντες λόγους, να απορριφθεί και να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες εννιαίως, λόγω της ήττας τους, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, η οποία κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά της (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δικ.), όπως ορίζεται στο διατακτικό. Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από τους αναιρεσείοντες παραβόλου, λόγω της ήττας τους, στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 εδ. ε' του ΚΠολΔ, όπως ισχύει και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του ν. 4335/2015, που ισχύει, κατ' άρθρο 1 άρθρο ένατο παρ. 2 και 4 αυτού, για τα ένδικα μέσα που κατατίθενται από 1.1.2016).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 13-7-2017 και με αριθμό εκθέσεως καταθέσεως 14/2017 αίτηση για αναίρεση της 62/2015 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, το ύψος των οποίων καθορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ. Και

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από τους αναιρεσείοντες παραβόλου στο δημόσιο ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Οκτωβρίου 2018.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 8 Νοεμβρίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ