Supreme Court partially allowed appeal against insurance companies' joint liability ruling for identical accident damage.

Απόφαση 1547 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1547/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 22 Μαΐου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Βασίλειο Βενέτη και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στον ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Καμβύση με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις, 2) Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Κοπανάκη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 14/10/2005 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, την από 18/11/2005 παρεμπίπτουσα αγωγή της πρώτης των ως άνω αναιρεσιβλήτων και την από 14/3/2006 παρεμπίπτουσα αγωγή της δεύτερης των ως άνω αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 5062/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 964/2007 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 2/4/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Πολυζωγόπουλος, ανέγνωσε την από 12/5/2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη του δευτέρου λόγου. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 481 ΑΚ οφειλή εις ολόκληρον υπάρχει όταν σε περίπτωση περισσότερων οφειλετών της ίδιας παροχής καθένας από αυτούς έχει υποχρέωση να την καταβάλει ολόκληρη, ο δανειστής όμως έχει το δικαίωμα να την απαιτήσει μόνο μια φορά. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι προϋπόθεση για την ύπαρξη οφειλής εις ολόκληρον αποτελεί η ταυτότητα της παροχής που οφείλουν περισσότεροι οφειλέτες.

Ως ταυτότητα παροχής νοείται η ταυτότητα του σκοπού της παροχής, ο οποίος είναι το συμφέρον του δανειστή για την εκπλήρωσή της. Η ταυτότητα αυτή της παροχής δεν προϋποθέτει αναγκαστικά ταυτότητα του νόμιμου και πραγματικού παραγωγικού λόγου γενέσεώς της και για το λόγο αυτό η υποχρέωση ή κοινή ευθύνη των συνοφειλετών μπορεί να πηγάζει από διαφορετική αιτία και να γεννήθηκε σε διαφορετικό χρόνο, αρκεί η ικανοποίηση του ίδιου συμφέροντος του δανειστή. (ΑΠ 81/1981) Περαιτέρω, το άρθρο 10 παρ. 1 του Ν.489/1976 καθιερώνει ευθεία αξίωση του ζημιωθέντος τρίτου κατά του ασφαλιστή στον οποίο είναι σφαλισμένο το ζημιογόνο αυτοκίνητο.

Διατηρείται ο υπόχρεος σε αποζημίωση (αντισυμβαλλόμενος ή ασφαλισμένος στη σύμβαση ασφαλίσεως) βάσει των διατάξεων που ρυθμίζουν την αστική ευθύνη (914, 922 ΑΚ Ν ΓπΝ/1911), προστίθεται, όμως νέος οφειλέτης (ασφαλιστής). Το θεμέλιο της υποχρεώσεως προς αποζημίωση καθενός από τους οφειλέτες είναι διαφορετικό.

Το κρίσιμο είναι ότι και οι δύο οφείλουν αποζημίωση. Δεν έχει σημασία ότι ποσοτικά μεταξύ των άνω οφειλετών ενδέχεται να υπάρχει διαφορά στην έκταση της αποζημιώσεως. Οι παραπάνω οφειλέτες συμπορεύονται τουλάχιστον ως προς το ασφαλιστικό ποσό, το οποίο κατ' άρθρο 6 παρ. 5 του ως άνω Ν. 489/1976, είναι ίσο με αυτό που καθορίζει κάθε φορά με αποφάσεις του ο Υπουργός Εμπορίου, για κάθε είδος κινδύνου που υπάγεται στην υποχρεωτική ασφάλιση.

Μεταξύ του ασφαλιστή και των άλλων οφειλετών υπάρχει εις ολόκληρον ενοχή, κατά την έννοια των ΑΚ 481 επ. και 926. Για τη σχέση αυτή ισχύουν οι παραπάνω γενικές ρυθμίσεις εφόσον δεν προκύπτει κάτι διαφορετικό από τον Ειδικό Ν. 489/1976. Αν η ζημία του τρίτου υπερβαίνει το όριο ευθύνης του ασφαλιστή, τότε ως προς το επιπλέον ποσό υπάρχει προσωπική ευθύνη του άλλου οφειλέτη, καθόσον παύει πλέον να υπάρχει εις ολόκληρον ενοχή για το επιπλέον ποσό.

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι περισσότεροι ασφαλιστές διαφόρων συμμετεχόντων στο ατύχημα π.χ ασφαλιστές Α και Β ο πρώτος του κατόχου Κ1 και οδηγού Ο1 του αυτοκινήτου 1 και ο δεύτερος του κατόχου Κ2 και οδηγού Ο2 του αυτοκινήτου 2 είναι οφειλέτες εις ολόκληρον ο καθένας παράλληλα μόνο με τον ίδιο τον ασφαλισμένο και όχι μεταξύ τους.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, λόγο αναιρέσεως συνιστά η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, η οποία υπάρχει όταν λάβει χώρα ψευδής ερμηνεία η εσφαλμένη εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου. Ψευδής ερμηνεία είναι η απόδοση στο συγκεκριμένο κανόνα μη αληθινής και μη αρμόζουσας έννοιας, εσφαλμένη δε ή μη ορθή εφαρμογή είναι η εφαρμογή κάποιου κανόνα ουσιαστικού δικαίου αν και δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις του ή μη εφαρμογή εφαρμοστέου κανόνα, ενώ συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις του.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, αναφορικά με την ευθύνη των αναιρεσιβλήτων-εναγομένων ασφαλιστικών εταιρειών για αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο αναιρεσείων (ενάγων) εξαιτίας του τραυματισμού του κατά το τροχαίο ατύχημα που έγινε στις 16.2.2005 από συγκλίνουσα αμέλεια αμφοτέρων των οδηγών των ασφαλισμένων στις αναιρεσίβλητες ζημιογόνων αυτοκινήτων δέχτηκε τα εξής: "...οι εναγόμενες ασφαλιστικές εταιρίες νόμιμα πρότειναν πρωτόδικα κατά του ενάγοντος την ένσταση του περιορισμού της ευθύνης τους που καθοριζόταν στο ποσό των 500.000 Ευρώ για αποζημίωση λόγω σωματικών βλαβών, ποσό που αποτελούσε το συμβατικό και συνάμα κατώτατο όριο ασφαλιστικής κάλυψης κατά το χρόνο του ατυχήματος.

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο κάνοντας δεκτή την ένσταση περιορισμού της ευθύνης που πρόβαλαν οι συγκεκριμένες ασφαλιστικές εταιρίες αναγνώρισε ότι αυτές, από το συνολικό ποσό των 546.497,37 Ευρώ που προσδιορίστηκε το σύνολο των αξιώσεων του ενάγοντος, είναι υποχρεωμένες να καταβάλουν, σε ολόκληρο η καθεμιά, το χρηματικό ποσό των 500.000 Ευρώ.

Η εκκαλουμένη άρα, που κατόπιν προβολής σχετικού ισχυρισμού από τις εναγόμενες ασφαλιστικές εταιρίες, δέχθηκε ότι οι εν λόγω ασφαλιστικές εταιρίες -ευθύνονται, σε ολόκληρο η καθεμιά, μέχρι του ποσού των 500.000 Ευρώ, δεν έσφαλε, όσα δε αντίθετα υποστηρίζει ο εκκαλών ενάγων με τους δύο πρώτους λόγους της έφεσής του είναι απορριπτέα ως αβάσιμα..." Με την κρίση του αυτή το Εφετείο εσφαλμένα εφάρμοσε τις διατάξεις ουσιαστικού δικαίου που προαναφέρθηκαν, αφού κατά παραδοχή της ενστάσεως των αναιρεσιβλήτων-εναγομένων ασφαλιστικών εταιριών, στις οποίες ήταν ασφαλισμένα τα δύο ζημιογόνα αυτοκίνητα, δέχτηκε ότι αυτές ευθύνονται εις ολόκληρον μέχρι του ασφαλιστικού ποσού των 500.000 ευρώ, παρότι κάθε μία από αυτές είναι οφειλέτης εις ολόκληρον παράλληλα μόνο με τον ίδιο τον ασφαλιζόμενο και όχι μεταξύ τους.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλεια από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμος και πρέπει, κατά παραδοχή αυτού, να αναιρεθεί η ως άνω απόφαση κατά το μέρος που αφορά τις αναιρεσίβλητες ασφαλιστικές εταιρείες και μόνο κατά το ανωτέρω κεφάλαιο.

Στη συνέχεια, πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από δικαστές άλλους από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί ως προς τις αναιρεσίβλητες ασφαλιστικές εταιρείες εν μέρει την 964/2007 απόφαση του Εφετείου Πειραιά.

Παραπέμπει την υπόθεση μόνο κατά το αναιρούμενο και αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και,

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες ασφαλιστικές εταιρείες στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Ιουνίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Ιουνίου 2009.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ