Supreme Court allows partial appeal against expropriation compensation, ruling on legal basis and document distortion.

Απόφαση 1546 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1546/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 8 Μαΐου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θάνο Αμπατζή με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Γενικό Γραμματέα Περιφερείας Δυτικής Ελλάδος και τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, που κατοικοεδρεύουν στην Πάτρα και την Αθήνα αντίστοιχα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18/1/2006 αίτηση της ήδη αναιρεσείουσας και προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα δίκη και τις από 18/4/2006 και 27/9/2006 αιτήσεις του ήδη αναιρεσιβλήτου για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως που κατατέθηκαν στο Εφετείο Πατρών και συνεκδικάστηκαν με άλλες αιτήσεις.

Εκδόθηκε η 174/2008 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 20/10/2008 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος, ανέγνωσε την από 24/4/2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή κατά ένα μέρος, που αναφέρεται στο σκεπτικό, του πρώτου λόγου αναιρέσεως και την απόρριψη των λοιπών.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, όπως από αυτή προκύπτει, η οποία επισκοπείται για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου, δέχτηκε, ανελέγκτως, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά? "Με την υπ' αρ. Δ12/0/35079/3-7-2002 απόφαση του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ, που δημοσιεύθηκε νόμιμα (ΦΕΚ Δ' 583/Δ/12-7-2002), απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά ακίνητα, χάριν δημοσίας ωφέλειας και ειδικότερα λόγω ρυμοτομίας, προς εφαρμογή του σχεδίου πόλεως Πάτρας, για τη διάνοιξη της λεωφόρου "...", στο τμήμα από οδό ... (χ.θ. 1 + 669) έως ... (χ.θ.2+500).

Για το σκοπό αυτό συντάχθηκε η με αρ. 28/2002 πράξη αναλογισμού και τακτοποίησης από τη Διεύθυνση Τοπογραφήσεων και Απαλλοτριώσεων (ΔΙ2) του Υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ, όπως αυτή διορθώθηκε με την υπ' αρ. 12/2003 διορθωτική πράξη αναλογισμού, κατ' εφαρμογή του σχεδίου πόλεως ..., το οποίο έχει εγκριθεί, με τα π.δ. της 12-7-1975 (ΦΕΚ 231Δ/ 6-10-75), π.δ.

της 1-9-1981 (ΦΕΚ 511Δ/16-9-1981), π.δ. της 7-1-1978 (ΦΕΚ 27Δ/31-1-78), την απόφαση του Νομάρχη Αχαΐας με αριθμό Χ1538/8-4-1992 (ΦΕΚ 1190Δ/16-11-92) και την απόφαση του ίδιου Νομάρχη με αριθμό Χ6579/17-6-1986 (ΦΕΚ 771Δ/8-9-1986), συντάχθηκε δε το από Δεκέμβριο 2002 κτηματολογικό διάγραμμα και ο από Μάϊο 2002 κτηματολογικός πίνακας, που εγκρίθηκαν με την υπ' αρ. ...απόφαση της Διεύθυνσης Απαλλοτριώσεων του Υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ.

Από τα απαλλοτριούμενα ακίνητα, αυτά με αριθμό κτηματολογικού πίνακα ...,...,...,...,..., ...,...,...,...,...,... και ... βρίσκονται στο τμήμα από την οδό ... αδιάνοικτη. Τα με αριθμούς κτηματολογικού πίνακα ..., ...,...,..., ...,...,...,..., ... και ... βρίσκονται στο τμήμα από την οδό ...αδιάνοικτη (γωνιακά)... Η ευρύτερη περιοχή, όπου βρίσκονται τα παραπάνω ακίνητα, κείται κατά μήκος του χειμάρρου ..., στην περιοχή ..., είναι δε κυρίως οικιστική και δεν παρατηρείται ιδιαίτερη εμπορική κίνηση πέραν των καταστημάτων τοπικού ενδιαφέροντος.

Βρίσκεται εντός σχεδίου πόλεως, σε απόσταση δύο χιλιομέτρων από το κέντρο της πόλης των ..., εξυπηρετείται με αστική συγκοινωνία και με όλες τις παροχές κοινής ωφέλειας. Η ύπαρξη ωστόσο του παρακείμενου χειμάρρου ασκεί σημαντική απομειωτική επιρροή στην αγοραστική αξία των απαλλοτριουμένων εκτάσεων.

Τα απαλλοτριούμενα ακίνητα υπάγονται στο σύστημα του αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας τους και η αξία τους ανέρχεται για τα ευρισκόμενα επί των οδών ... (αδιάνοικτη οδό επί του κτηματολογικού διαγράμματος) σε 205,43 Ευρώ ανά τ.μ., εκτός από τα γωνιακά, των οποίων η αντικειμενική αξία ανά τ.μ. ανέρχεται στο ποσό των 221,86 ευρώ, όπου η τιμή ζώνης ήταν από 1-1-06, 1.000 ευρώ και από 31-3-07 ανέρχεται στο ποσό των 1.200 ευρώ και ο συντελεστής αξιοποίησης οικοπέδου σε 1,20 ευρώ...

Το αιτούν Δημόσιο ζητεί τον προσδιορισμό της τιμής μονάδος των απαλλοτριουμένων εδαφικών εκτάσεων στα παραπάνω ποσά των αντικειμενικών αξιών του έτους 2003, στα οποία την προσδιορίζει και ο μαρτυράς του. Περαιτέρω προσκομίζονται μετ' επικλήσεως τα ακόλουθα συγκριτικά στοιχεία? Α) η από ... έκθεση εκτιμήσεως του Διευθυντή Τοπογραφήσεων και Απαλλοτριώσεων του ΥΠΕΧΩΔΕ ...

περί της αντικειμενικής αξίας των εδαφικών τμημάτων των απαλλοτριουμένων, β) η από 3-10-03 έκθεση του ίδιου σχετικά με την αξία των επικειμένων και γ) οι υπ' αρ. 247/2004 και 483/2004 αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, με τις οποίες καθορίστηκε η προσωρινή τιμή αποζημιώσεως για προηγούμενες απαλλοτριώσεις σε διαφορετικά τμήματα της ίδιας περιοχής, που κηρύχθηκαν με την ίδια ως άνω απόφαση του Υπουργού ΠΕΧΩΔΕ για τα τμήματα από χ.θ. 3+940 έως χ.θ. 4 +340 και από Αθλητικό Γυμνάσιο έως χ.θ. 3 + 080 αντίστοιχα.

Με τις αποφάσεις αυτές η προσωρινή τιμή για τα ακίνητα της αυτής περιοχής κυμάνθηκε ανάλογα με την θέση τους από 152,60 έως 172 ευρώ, κατά τα ειδικότερα προσδιοριζόμενα στις ανωτέρω αποφάσεις. Άλλα πρόσφορα συγκριτικά στοιχεία από το αιτούν Ελληνικό Δημόσιο, ή τους αιτούντες και ανταιτούντες δεν προσκομίζονται.

Περαιτέρω οι μάρτυρες των καθών η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου κατά την ενώπιον του ακροατηρίου του Δικαστηρίου τούτου, ένορκη κατάθεση τους κατέθεσαν ότι η απαλλοτριούμενη περιοχή είναι οικιστικά αναπτυσσόμενη, διαθέτει, όλα τα δίκτυα κοινής ωφελείας, ενώ επιπλέον σε κοντινή απόσταση βρίσκονται καταστήματα, δημόσιες υπηρεσίες, και οργανισμοί.

Ανέφεραν δε ότι η αγοραία αξία των ακινήτων στην περιοχή κυμαίνεται από 1000 έως 1500 Ευρώ ανά τ. μ., όπως ειδικότερα προσδιόρισαν στις ως άνω καταθέσεις τους. Με βάση τα δεδομένα αυτά το δικαστήριο κρίνει ότι η πραγματική αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, με κρίσιμο χρόνο εκείνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου τούτου, δηλαδή την 1-11-07, καθόσον, από τη συζήτηση της αίτησης για τον προσωρινό προσδιορισμό ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, που έγινε στις 24-5-2005, μέχρι τη παρούσα συζήτηση, παρήλθε έτος (άρθρ. 17 παρ. 2 του Συντάγματος, 13 παρ. 1 του Ν. 2882/2001, όπως τροποποιήθηκε με το Ν. 2985/2002), χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ανατίμηση ή η υποτίμησή τους από την εξαγγελία ή την κήρυξη της αλλοτρίωσης ή την κατασκευή του έργου, ανέρχεται ως προς το έδαφος στις ακόλουθες τιμές.

Α) Για τα αναφερόμενα στον κτηματολογικό πίνακα με αριθμούς ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... και ...προς 260 ευρώ το τ.μ. Β) για τα με αριθμούς ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... και ... προς 280 ευρώ το τ.μ... Οι τιμές των επικειμένων τους ως πλήρης αποζημίωση, ανέρχεται στα ποσά που θα αναφερθούν παρακάτω στο διατακτικό της παρούσας, στα οποία και πρέπει αντίστοιχα να καθοριστεί η οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης κατά μερική παραδοχή των αιτήσεων και των ανταιτήσεων".

Με αυτά που δέχτηκε το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του συνοπτικές μεν αλλά πλήρεις και επαρκείς αιτιολογίες, σε σχέση με την αξία του ακινήτου της αναιρεσείουσας και των επικειμένων του, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης που εφαρμόστηκε και δεν απαιτείται περαιτέρω αιτιολόγηση των προσδιοριστικών στοιχείων της αξίας των, γιατί το πόρισμα εκτίθεται σαφώς.

Εξάλλου, σε σχέση προς την επικαλούμενη ανεπαρκή αιτιολογία η αναιρεσείουσα δεν εκθέτει ποια επιπλέον περιστατικά έπρεπε να αναφέρονται σ' αυτήν. Επομένως ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η εκ του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια της ύπαρξης ανεπαρκών αιτιολογιών, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Οι λοιπές αιτιάσεις του αναιρετηρίου, στον ίδιο λόγο, κατά το μέρος που απλώς επαναλαμβάνουν το περιεχόμενο της αιτήσεώς της, με το οποίο είχε ζητήσει μεγαλύτερη αποζημίωση, πλήττουν, με πρόσχημα την απλή επίκληση της αναιρετικής αυτής πλημμέλειας, την αναιρετικά ανέλεγκτη για πράγματα κρίση του δικαστηρίου της ουσίας και πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτες (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ).

ΙΙ. Κατά το άρθρο 559 αριθμός 20 ΚΠολΔ, ο λόγος αναιρέσεως για παραμόρφωση εγγράφου συνίσταται στο διαγνωστικό λάθος της απόδοσης από το δικαστήριο σε αποδεικτικό, κατά την έννοια των άρθρων 339 και 432 ΚΠολΔ, έγγραφο, περιεχομένου καταδήλως διαφόρου από το αληθινό, εξ αιτίας του οποίου καταλήγει σε πόρισμα επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα.

Υπάρχει, δηλαδή, παραμόρφωση εγγράφου, όταν εμφιλοχώρησε λάθος περί την ανάγνωση του κειμένου του εγγράφου. Στην προκείμενη περίπτωση το δικαστήριο κατέληξε στην κρίση του για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης, αφού έλαβε υπόψη του, μεταξύ των άλλων αποδεικτικών εγγράφων και το από Δεκεμβρίου 2002 κτηματολογικό διάγραμμα, από το οποίο προκύπτει ότι το ακίνητο της αναιρεσείουσας είναι γωνιακό, γιατί έχει πρόσωπο στις κάθετες μεταξύ τους οδούς ....

Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προέβη σε ομαδοποίηση των απαλλοτριούμενων ακινήτων, καθορίζοντας για κάθε ομάδα εξ αυτών ιδιαίτερη τιμή αποζημιώσεως ως προς το απαλλοτριωθέν έδαφος. Έτσι, το ακίνητο της αναιρεσείουσας, με αύξοντα αριθμό ..., το ενέταξε σε μια ομάδα, μαζί με τα με αριθμούς κτηματολογίου ..., ..., ..., ..., ..., ..., .., ..., ..., ...

και ..., για τα οποία (όλα) προσδιόρισε τιμή αποζημίωσης ανά τ.μ. εδάφους 260 €. Θεώρησε έτσι η προσβαλλόμενη απόφαση ότι το ακίνητό της βρίσκεται, όπως και τα άλλα στην οδό ... και είναι (μεσαίο) μη γωνιακό, όπως και τα υπόλοιπα της ίδιας κατηγορίας. Για τα γωνιακά όμως ακίνητα, που βρίσκονται στο ίδιο τμήμα της οδού ...και έχουν αριθμούς κτηματολογικού πίνακα ..., ..., ..., ... ..., ..., ..., ...

και ... καθόρισε τιμή αποζημίωσης μεγαλύτερη και συγκεκριμένα 280 € ανά τ. μ. εδάφους, επειδή είχαν το προσόν να έχουν πρόσωπο σε δύο δρόμους (γωνιακά), όπως τα χαρακτηρίζει η ίδια η απόφαση, προσόν που τα διαφοροποιεί ακόμα και κατά τον υπολογισμό της αντικειμενικής αξίας τους.

Συνεπώς, είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος, κατά το ως άνω μέρος του, με τον οποίο αποδίδεται πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθ. 20 ΚΠολΔ.

ΙΙΙ. Μετά τα παραπάνω πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση, και συγκεκριμένα μόνο ως προς την αναιρεσείουσα και μόνο για το λόγο ο οποίος παραπάνω κρίθηκε βάσιμος, να παραπεμφθεί η υπόθεση, μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), και να καταδικαστεί το αναιρεσίβλητο Δημόσιο στο σύνολο της δικαστικής δαπάνης της ανωτέρω αναιρεσείουσας (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι στην παρούσα δίκη δεν χωρεί μείωση ή περιορισμός αυτών κατά το άρθρο 22 παρ. 1 του Ν. 3693/1957.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 174/2008 απόφαση του Εφετείου Πατρών, μόνο ως προς την αναιρεσείουσα και μόνο για το λόγο ο οποίος στο σκεπτικό κρίθηκε βάσιμος.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Ιουνίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ