153/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 153 / 2018 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 153/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημητρούλα Υφαντή, Χαράλαμπο Καλαματιανό, Ειρήνη Καλού και Γεώργιο Χοϊμέ, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Νοεμβρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΙΔ με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικού διαδόχου της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "... ΑΕ", της οποίας η άδεια λειτουργίας ανακλήθηκε για παράβαση νόμου, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Μανουσάκη.

Του αναιρεσιβλήτου: Ε. Π. του Ε., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Ψαρουδάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-3-2008 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκε με την από 10-10-2008 παρεμπίπτουσα αγωγή - προσεπίκληση της "...", μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, καθώς και με την προφορικώς ασκηθείσα ενώπιον του ακροατηρίου παρέμβαση της "...", επίσης μη διαδίκου στην παρούσα δίκη.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2755/2010 εν μέρει οριστική και 3843/2012 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2783/2015 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 1η-12-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Χοϊμές διάβασε την από 3-11-2017 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί ο μοναδικός λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο τέταρτο, παρ. γ’ , του ν. 4092/2012, που ισχύει από 8-11-2012, αντικαταστάθηκε η παρ. 2 του άρθρου 19 του ν. 489/1976 (που κωδικοποιήθηκε με το π.δ. 237/1986), όπως είχε τροποποιηθεί με το άρθρο 37 παρ. 26 του ν. 2496/1997, και εισήχθησαν ρυθμίσεις, ως προς την ευθύνη του "Επικουρικού Κεφαλαίου", βάσει των οποίων α) τέθηκε, ως ανώτατο όριο, στη χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης, το χρηματικό ποσό των 6.000 ευρώ για κάθε δικαιούχο, β) ειδικά, για την περίπτωση ευθύνης του "Επικουρικού Κεφαλαίου", εξαιτίας ατυχήματος που προκλήθηκε από αυτοκίνητο, καλυπτόμενο, ως προς την αστική ευθύνη έναντι τρίτων, από ασφαλιστική εταιρεία, η οποία πτώχευσε ή της οποίας ανακλήθηκε οριστικά η άδεια λειτουργίας ή η εκτέλεση σε βάρος της απέβη άκαρπη, ορίστηκε κλιμακωτά η υποχρέωσή του να καταβάλει την αποζημίωση που επιδικάστηκε (με ανώτατο όριο 100.000 ευρώ, με εξαίρεση για τα πρόσωπα που ζημιώθηκαν με αναπηρία) και γ) ορίστηκε ότι οι ρυθμίσεις αυτές καταλαμβάνουν και τις ήδη γεννημένες αξιώσεις κατά του "Επικουρικού Κεφαλαίου", χωρίς, πάντως, να θίγονται αξιώσεις που έχουν επιδικαστεί με οριστική δικαστική απόφαση.

Επίσης, με άλλο εδάφιο στην ίδια γ’ παράγραφο του άρθρου αυτού, διατηρήθηκε η πρόβλεψη ότι οι τόκοι που βαρύνουν το "Επικουρικό Κεφάλαιο" για την καταβολή αποζημιώσεων και χρηματικών ικανοποιήσεων υπολογίζονται με επιτόκιο 6% ετησίως που μπορεί να μεταβάλλεται με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών μετά από εισήγηση της Τράπεζας της Ελλάδας.

Όμως, οι νέες αυτές διατάξεις είναι αντίθετες 1) όσον αφορά εκείνες, με τις οποίες εισάγεται περιορισμός στα ποσά που επιδικάζονται ως χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης, έναντι του αναιρεσείοντος, στην παράγραφο 1 του άρθρου 3 της οδηγίας 72/166 του Συμβουλίου της 24-4-1972 και στην παράγραφο 4 του άρθρου 1 της Δεύτερης Οδηγίας του Συμβουλίου της 30-12-1983 (84/5/ΕΟΚ), αλλά και στο άρθρο 25 παρ. 1 εδάφ.

δ’ του Συντάγματος, ενώ, κατά το μέρος που η εν λόγω ρύθμιση καταλαμβάνει και τις ήδη γεννημένες αξιώσεις κατά του αναιρεσείοντος, αντίκειται στα άρθρα 17 παρ. 1 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ("ΕΣΔΑ"), που κυρώθηκε εκ νέου (μαζί με τη Σύμβαση) με το ν.δ. 53/1974 και έχει, σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος, αυξημένη, έναντι των νόμων, ισχύ (ΑΠ Ολομ., 5/2017, 4/2017) και 2) όσον αφορά εκείνες που περιορίζουν το ύψος του επιτοκίου, στα άρθρα 4 παρ. 1 και 25 παρ. 1 εδάφ.

δ’ του Συντάγματος, 14 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ν. 2462/1997) και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της "ΕΣΔΑ" (ΑΠ Ολομ., 5/2017, 4/2017 και 3/2017). Στην προκείμενη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ’ άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης 2783/2015 απόφασής του, δικάζοντας, κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 666, 667 και 670 έως 676 (681Α) ΚΠολΔ, όπως ίσχυαν τότε, επί της από 20-12-2012 και με αύξοντα αριθμό κατάθεσης 8124/27-12-2012 έφεσης του ήδη αναιρεσείοντος ΝΠΙΔ με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ", ως ειδικού διαδόχου της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας "...

Α.Ε.", της οποίας ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας, κατά των πρωτόδικων 3843/21-11-2012 και 2755/2010 αποφάσεων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, αφού τη δέχθηκε, ως ουσιαστικά βάσιμη, και εξαφάνισε τις πρωτόδικες αποφάσεις, κατά το πληττόμενο μέρος τους, κράτησε και δίκασε κατ’ ουσίαν την ένδικη, από 28-3-2008 (με αύξοντα αριθμό κατάθεσης .../28-3-2008), αγωγή, από αδικοπραξία (τροχαίο ατύχημα), του ήδη αναιρεσιβλήτου, την οποία και δέχθηκε, εν μέρει, και επιδίκασε σε αυτόν, με τον νόμιμο τόκο, χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη από τον τραυματισμό του κατά το επίδικο τροχαίο ατύχημα, ποσού 60.000 ευρώ, καθώς και αποζημίωση, συνολικού ύψους 40.099,61 ευρώ, κατά τις αναφερόμενες διακρίσεις.

Αρνήθηκε, όμως, να εφαρμόσει τις πιο πάνω διατάξεις του ν. 4092/2012 με την αιτιολογία ότι είναι αντίθετες με τις διατάξεις των άρθρων 4 παρ. 1, 17 και 25 παρ. 1 του Συντάγματος, 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της "ΕΣΔΑ" και 6 παρ. 1 της "ΕΣΔΑ", απορρίπτοντας τον σχετικό αντίθετο λόγο της έφεσης του αναιρεσείοντος.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο, δηλαδή με το να μην εφαρμόσει τις παραπάνω, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεις του ν. 4092/2012, που τροποποίησαν το άρθρο 19 του ν. 489/1976, κατά το μέρος που περιορίζουν το ποσοστό των τόκων που βαρύνει το αναιρεσείον για την καταβολή από το τελευταίο αποζημιώσεων και χρηματικών ικανοποιήσεων, δεν παραβίασε, ευθέως, το νόμο, σύμφωνα και με όσα προεκτέθηκαν στην αρχή της παρούσας.

Επομένως, ο από το άρθρο 559 αριθμ. 1 εδάφ. α’ ΚΠολΔ μοναδικός λόγος της αναίρεσης, κατά το σκέλος του αυτό, με το οποίο το αναιρεσείον υποστηρίζει τα αντίθετα, είναι αβάσιμος.

Σύμφωνα με το άρθρο 249 εδάφ. α’ ΚΠολΔ, αν η διάγνωση της διαφοράς εξαρτάται ολικά ή εν μέρει από την ύπαρξη ή ανυπαρξία μιας έννομης σχέσης ή την ακυρότητα ή τη διάρρηξη μιας δικαιοπραξίας που συνιστά αντικείμενο άλλης δίκης εκκρεμούς σε πολιτικό ή διοικητικό δικαστήριο ή από ζήτημα που πρόκειται να κριθεί ή κρίνεται από διοικητική αρχή, το δικαστήριο μπορεί αυτεπαγγέλτως ή ύστερα από αίτηση κάποιου διαδίκου να διατάξει την αναβολή της συζήτησης εωσότου περατωθεί τελεσίδικα ή αμετάκλητα η άλλη δίκη ή εωσότου εκδοθεί από τη διοικητική αρχή απόφαση που δεν μπορεί να προσβληθεί.

Από τη διατύπωση και το σκοπό της διάταξης αυτής, η οποία έχει θεσπιστεί προς εξοικονόμηση χρόνου και δαπάνης και προς αποφυγή έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων, συνάγεται ότι η εφαρμογή της δεν είναι εκ προοιμίου ασυμβίβαστη με την αναιρετική δίκη. Διότι, παρά τη μη ειδική αναφορά της στο άρθρο 573 παρ. 1 ΚΠολΔ, όπου γίνεται ενδεικτική μνεία μιας σειράς από διατάξεις του γενικού μέρους του ΚΠολΔ που μπορούν να έχουν εφαρμογή και στην αναιρετική διαδικασία, δεν αποκλείεται, σε συγκεκριμένη περίπτωση, η διακριτική ευχέρεια που παρέχεται από το άρθρο 249 ΚΠολΔ να εξασφαλίζει την προσφορότερη λύση για την εξυπηρέτηση του παραπάνω σκοπού.

Αυτό συμβαίνει, προεχόντως, όταν κάποιο σοβαρό νομικό ζήτημα, το οποίο πρέπει να επιλυθεί από το οικείο αναιρετικό τμήμα, έχει παραπεμφθεί ήδη στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, ως ζήτημα εξαιρετικής σημασίας, όπου και εκκρεμεί. Στην ερευνώμενη περίπτωση, με τον ίδιο λόγο της αναίρεσης, κατά το σχετικό σκέλος του, προσάπτεται στην πληττόμενη απόφαση και αιτίαση, επίσης από το άρθρο 559 αριθμ. 1 εδάφ.

α’ ΚΠολΔ, που συνίσταται στο ότι το Εφετείο, με την απόφασή του αυτή, παραβίασε, ευθέως, τις πιο πάνω διατάξεις του άρθρου 4 παρ. γ’ του ν. 4092/2012, τις οποίες και δεν εφάρμοσε, με την αιτιολογία ότι αυτές είναι αντίθετες με τις διατάξεις των άρθρων 17 του Συντάγματος, 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της "ΕΣΔΑ" και 6 παρ. 1 της "ΕΣΔΑ", κατά το μέρος που περιορίζεται η αποζημίωση, την οποία το αναιρεσείον είναι υποχρεωμένο να καταβάλει στην περίπτωση, μεταξύ άλλων, ανάκλησης της άδειας λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρείας που καλύπτει ασφαλιστικές ζημίες που προκλήθηκαν από ασφαλισμένο σ’ αυτήν αυτοκίνητο, σε ορισμένο ποσοστό της πλήρους αποζημίωσης του παθόντος, κυμαινόμενο σε ποσοστό από 70% έως 90%, απορρίπτοντας, ως νομικά αβάσιμο, τον σχετικό, θεμελιωτικό του τέταρτου λόγου της έφεσης του αναιρεσείοντος, οψιγενή ισχυρισμό του αναιρεσείοντος.

Το ζήτημα αυτό, αν, δηλαδή, η επίμαχη νέα ρύθμιση του άρθρου 4 παρ. γ’ του ν. 4092/2012, με την οποία περιορίζεται το όριο της ευθύνης του αναιρεσείοντος ως προς το ύψος της αποζημίωσης και της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης που πρέπει να καταβάλει στον παθόντα, κατά τα προαναφερόμενα, είναι ή όχι αντίθετη με τις παραπάνω διατάξεις του Συντάγματος και του ενωσιακού δικαίου, αφού χαρακτηρίστηκε γενικότερου ενδιαφέροντος, έχει ήδη παραπεμφθεί στην Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου με τη 1780/1-11-2017 απόφαση του παρόντος Δ’ πολιτικού τμήματος αυτού που ήταν γνωστή, όταν έγινε η διάσκεψη για την επίδικη υπόθεση (15-12-2017).

Συνεπώς, για την ενότητα της νομολογίας και προκειμένου να αποφευχθεί η έκδοση αντιφατικών αποφάσεων, συντρέχει, εύλογα, περίπτωση εφαρμογής της διάταξης του άρθρου 249 ΚΠολΔ, σύμφωνα και με όσα αναπτύχθηκαν στη μείζονα σκέψη. Κατόπιν αυτού, πρέπει να ανασταλεί η πρόοδος της παρούσας δίκης, μέχρι να εκδοθεί οριστική απόφαση, για το ζήτημα αυτό, από την Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, προς την οποία η τυχόν παραπομπή και της υπόθεσης αυτής θα επιβράδυνε ακόμη περισσότερο την εκδίκασή της.

Κατά τα λοιπά, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί, ως προς τον μοναδικό λόγο της, κατά το οικείο πιο πάνω σκέλος του. Στην παρούσα απόφαση δεν διαλαμβάνεται διάταξη για την τύχη του παραβόλου που έχει καταθέσει το αναιρεσείον, καθώς και για τα δικαστικά έξοδα, δεδομένου ότι απομένει προς έρευνα η αίτηση αναίρεσης κατά το προαναφερόμενο μέρος του ίδιου λόγου της που έχει παραπεμφθεί στην Ολομέλεια.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 1-12-2015 και με αύξοντα αριθμό κατάθεσης .../2-12-2015 αίτηση του "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" για αναίρεση της 2783/2015 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών και κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό της παρούσας. Και Αναβάλλει, κατά τα λοιπά, τη συζήτηση μέχρι να εκδοθεί οριστική απόφαση από την Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου για το αναφερόμενο στο σκεπτικό της παρούσας ζήτημα που έχει παραπεμφθεί σ’ αυτή με τη 1780/2017 απόφαση του Δ’ Τμήματος του Αρείου Πάγου.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 15 Δεκεμβρίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Ιανουαρίου 2018.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ