1537/2014 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1537 / 2014 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1537/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Γεράσιμο Φουρλάνο, Εμμανουήλ Κλαδογένη και Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Δεκεμβρίου 2013, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται από τους Υπουργούς Οικονομικών και Πολιτισμού, που κατοικοεδρεύουν στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο Περικλή Αγγέλου, πάρεδρο του Νομικού συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ..

Της αναιρεσίβλητης: Κοινοπραξίας με την επωνυμία "Φ. Α. Φ. Π.", που εδρεύει στην Λάρισα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Γαλενιανό.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-7-2008 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 49/2011 του ίδιου Δικαστηρίου που κήρυξε εαυτό αναρμόδιο και 356/2012 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά το αναιρεσείον με την από 14-11-2012 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωσήφ Τσαλαγανίδης, ανέγνωσε την από 5-12-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτός ο πέμπτος λόγος και να απορριφθούν οι λοιποί λόγοι αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 356/2012 απόφαση του Εφετείου Λάρισας (υπό πενταμελή σύνθεση), η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων και δέχθηκε μερικώς την από 28-7-2008 αγωγή της αναιρεσίβλητης και αναγνωρίσθηκε ότι το αναιρεσείον υποχρεούται να καταβάλει σ' αυτήν, με βάση τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού το ποσόν των 217.098,26 ευρώ για υπερσυμβατικές και εξωσυμβατικές εργασίες στα πλαίσια εκτελέσεως δημόσιου έργου. Η αίτηση αναιρέσεως ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα, είναι συνεπώς παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω.

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ιδρύεται δε ο λόγος αυτός, όταν το δικαστήριο της ουσίας εφάρμοσε κανόνα ουσιαστικού δικαίου μη εφαρμοστέο, ή παρέλειψε την εφαρμογή του εφαρμοστέου, ή εφάρμοσε τέτοιο κανόνα εσφαλμένα, προσδίδοντας σ' αυτόν με εσφαλμένη ερμηνεία έννοια διαφορετική από εκείνη που πράγματι έχει.

Κατά δε το άρθρο 559 αριθ. 4 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο έχει υπερβεί τη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων. Περαιτέρω, το άρθρο 94 του Συντάγματος ορίζει στην παράγραφο 1, ότι η εκδίκαση των διοικητικών διαφορών ουσίας ανήκει στα υφιστάμενα τακτικά διοικητικά δικαστήρια και στην παράγραφο 3, ότι στα πολιτικά δικαστήριο υπάγονται όλες οι ιδιωτικές διαφορές.

Σε εφαρμογή των συνταγματικών αυτών ορισμών υπάγονται, σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 9 του ν.1406/1983, όλες οι διοικητικές διαφορές ουσίας από 11.6.1985 στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, ενώ κατά το άρθρο 1 ΚΠολΔ οι διαφορές του ιδιωτικού δικαίου ανήκουν στη δικαιοδοσία των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων.

Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται, ότι, προκειμένου για έννομη σχέση δημοσίου δικαίου, ως προς την οποία έχει καθιερωθεί από τον νόμο δικαιοδοσία των διοικητικών δικαστηρίων, αποκλείουσα την ανάμειξη των πολιτικών δικαστηρίων, δεν είναι δυνατή η έγερση ενώπιον των τελευταίων αγωγής. Αυτό ισχύει για όλες τις αξιώσεις που πηγάζουν από την έννομη σχέση, ακόμη και για την αξίωση αδικαιολόγητου πλουτισμού, όταν η υποκείμενη σχέση που προκάλεσε τον πλουτισμό είναι δημοσίου δικαίου (ΑΕΔ 2/1993, Ολομ.

ΑΠ 138/1966). Αντιθέτως, υπάρχει δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων, όταν υφίσταται σχέση ιδιωτικού δικαίου (ΑΕΔ 10/1993), έστω και ως βάση αδικαιολόγητου πλουτισμού (ΑΕΔ 2/1993, Ολομ. ΑΠ 5/1995). Με το άρθρο δε 1 παρ. 2 του νόμου 1406/1983 υπήχθησαν στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, μεταξύ άλλων, και οι διαφορές που αναφύονται κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας των διοικητικών συμβάσεων (εδάφιο ι'), δηλαδή εκείνες οι διαφορές που προέρχονται από διοικητική σύμβαση και ανάγονται στο κύρος, την ερμηνεία και την εκτέλεση αυτής ή σε οποιαδήποτε, παρεπόμενη από τη σύμβαση αυτή, αξίωση.

Είναι δε η σύμβαση διοικητική αν ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη είναι το Ελληνικό Δημόσιο ή νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου και με τη σύναψη της σύμβασης επιδιώκεται η ικανοποίηση σκοπού, τον οποίο ο νόμος ανάγει σε δημόσιο σκοπό, το δε Ελληνικό Δημόσιο ή νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, είτε βάσει του κανονιστικού καθεστώτος που διέπει τη σύμβαση, είτε βάσει ρητρών που προβλέπονται κανονιστικώς και έχουν περιληφθεί στη σύμβαση και αποκλίνουν από το κοινό δίκαιο, βρίσκεται, χάριν του εν λόγω σκοπού, σε υπερέχουσα θέση απέναντι στο αντισυμβαλλόμενο μέρος, ήτοι σε θέση μη προσιδιάζουσα στον δυνάμει των διατάξεων του ιδιωτικού δικαίου συναπτόμενο συμβατικό δεσμό.

Συμβάσεις που δεν συγκεντρώνουν τα γνωρίσματα αυτά, είναι ιδιωτικές και οι διαφορές από αυτές υπάγονται στα πολιτικά δικαστήρια (ΑΕΔ 3/1999, 18/2009, Ολομ. ΑΠ 7/2001, 8/2000, ΑΠ 1225/2008). Τέλος, κατά το άρθρο 904 παρ. 1 ΑΚ: "Όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια.

Η υποχρέωση αυτή γεννιέται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε ή αιτία παράνομη ή ανήθικη". Κατά δε το άρθρο 908 εδ. α' Α.Κ.: "Ο λήπτης οφείλει να αποδώσει το πράγμα που έλαβε ή το αντάλλαγμα που τυχόν έλαβε από αυτό". Από το συνδυασμό των πιο πάνω διατάξεων προκύπτει, ότι, σε περίπτωση που εκτελείται και παραδίδεται έργο ή παρέχονται εργασίες ή υπηρεσίες με άκυρη σύμβαση, "ο αντισυμβαλλόμενος" του παρέχοντος, που δέχεται το έργο ή τις υπηρεσίες στο πλαίσιο της άκυρης σύμβασης, η οποία συνιστά απλά τη βασική προϋπόθεση της έλλειψης νόμιμης αιτίας, υποχρεούται να αποδώσει την ωφέλεια, που απέκτησε χωρίς νόμιμη αιτία και που συνίσταται, σε περίπτωση αδυναμίας αυτούσιας απόδοσης της παροχής που έλαβε χώρα χωρίς νόμιμη αιτία, στη χρηματική αποτίμηση του παρασχεθέντος έργου ή της παρασχεθείσας εργασίας ή υπηρεσίας και στη δαπάνη που εξοικονόμησε, στην οποία θα υποβαλλόταν, εάν την εκτέλεση του ίδιου έργου ή της εργασίας ανέθετε, με έγκυρη σύμβαση, σε άλλο πρόσωπο, το οποίο θα διέθετε τα ίδια επαγγελματικά προσόντα και ικανότητες.

Ο ως άνω γενικός κανόνας του άρθρου 904 ΑΚ, που απορρέει από τις κοινωνικές αντιλήψεις περί ισότητας και επιείκειας, έχει εφαρμογή και επί του Δημοσίου και των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, αφού υπέρ αυτών δεν καθιερώνεται εξαίρεση με τη διάταξη αυτή ή με άλλη (Ολομ. ΑΠ 218/1977).

Εν προκειμένω, στην ένδικη αγωγή της, η ενάγουσα - αναιρεσίβλητη Κοινοπραξία ιστορούσε τα ακόλουθα: Με την από 19-8-1998 σύμβαση έργου αυτή ανέλαβε κατόπιν μειοδοτικού διαγωνισμού να εκτελέσει για λογαριασμό του μη διαδίκου στην παρούσα δίκη Δήμου Βόλου το έργο της "Επέκτασης του Μουσείου Βόλου". Κατά τη διάρκεια εκτέλεσης αυτού του έργου, έπειτα από σύμβαση που κατάρτισε ατύπως με το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο, εκτέλεσε τις αναφερόμενες στην αγωγή εργασίες, που δεν προβλέπονταν στα συμβατικά στοιχεία της εργολαβίας, για τις οποίες δικαιούται ως συμφωνημένη αμοιβή το ποσόν των 322.728,09 ευρώ, αλλιώς το ποσόν των 320.016,16 ευρώ.

Επικουρικά, σε περίπτωση κατά την οποία η ανωτέρω (δεύτερη) σύμβαση μίσθωσης έργου είναι παράτυπη, και συνεπώς άκυρη, γιατί δεν τηρήθηκε ο για τη σύναψη υπό του νόμου απαιτούμενος τύπος, το εναγόμενο υποχρεούται, με βάση τις διατάξεις περί αδικαιολογήτου πλουτισμού, να της αποδώσει το ποσόν των 322.728,09 ευρώ, αλλιώς το ποσόν των 320.016,16 ευρώ, το οποίο ωφελήθηκε, αφού έγινε πλουσιότερο χωρίς νόμιμη αιτία σε βάρος της περιουσίας της, περισώζοντας ισόποσης έκτασης δαπάνη, στην οποία θα υποβαλλόταν για να πληρώσει ως εργολαβικό αντάλλαγμα σε άλλον, που θα αναλάμβανε με έγκυρη σύμβαση την εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου κάτω από τις ίδιες περιστάσεις.

Ζήτησε δε, μετά νόμιμο περιορισμό του αιτήματος από καταψηφιστικού σε αναγνωριστικό, να αναγνωρισθεί ότι το εναγόμενο υποχρεούται να της καταβάλει τα ρηθέντα ποσά με τον νόμιμο τόκο από διάφορες ημερομηνίες όχλησης, και σε κάθε περίπτωση από την επίδοση της αγωγής. Με το ιστορικό αυτό, και το επικουρικό αίτημά της η αγωγή (αφού το κύριο αίτημα απορρίφθηκε ως μη νόμιμο συνδεόμενο με άκυρη σύμβαση για την οποία δεν τηρήθηκε ο αναγκαίος έγγραφος τύπος), σύμφωνα και με τα εκτιθέμενα στην αρχή της παρούσας παραγράφου, εισάγει διαφορά ιδιωτικού δικαίου, δεδομένου ότι η ένδικη αξίωση αδικαιολόγητου πλουτισμού και η υποκείμενη σχέση, που προκάλεσε τον πλουτισμό, αφορούν άκυρη σύμβαση μισθώσεως έργου για την οποία δεν τηρήθηκε ο αναγκαίος κατά το νόμο έγγραφος τύπος, ρυθμιζόμενη σε περίπτωση εγκυρότητάς της από το ιδιωτικό δίκαιο, η οποία δεν περιλάμβανε όρους που επέτρεπαν στο εναγόμενο Δημόσιο μονομερείς επεμβάσεις σε όλο το συμβατικό πλαίσιο, ούτε διεπόταν από εξαιρετικό υπέρ του τελευταίου νομοθετικό ή συμβατικό καθεστώς.

Επομένως, το Εφετείο, το οποίο δικάζοντας επί της αγωγής αυτής έκρινε ότι η ως άνω διαφορά είναι ιδιωτικού δικαίου και ότι είναι αρμόδιο πολιτικό δικαστήριο για την εκδίκαση της διαφοράς αυτής (απορρίπτοντας ως αβάσιμη την περί έλλειψης δικαιοδοσίας αυτού ένσταση του εναγομένου Δημοσίου και ήδη αναιρεσείοντος), δεν υπερέβη τη δικαιοδοσία του και ο αντίθετος από το άρθρο 559 αρ. 4 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναίρεσης του Δημοσίου είναι αβάσιμος.

Εξάλλου, το Εφετείο δεν παραβίασε τη διάταξη του άρθρου 904 παρ. 2 Α.Κ., και ορθά την έκρινε εφαρμοστέα στην προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφασή του, για όσες εργασίες επιδίκασε αντίστοιχη ωφέλεια, αφού πρόκειται για "ωφέλεια" στο πρόσωπο του αναιρεσείοντος - εναγομένου Δημοσίου, από παροχή χωρίς αντάλλαγμα προς αυτό εργασιών στο πλαίσιο άκυρης σύμβασης μισθώσεως έργου.

Με τον δεύτερο λόγο της αιτήσεώς του, το αναιρεσείον επικαλείται ότι το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αρ. 8 ΚΠολΔ πλημμέλεια, και ειδικότερα δεν έλαβε υπόψη ισχυρισμούς που περιλαμβάνονταν στις προτάσεις του και είχαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και συγκεκριμένα, ότι η αγωγή ήταν απαράδεκτη για έλλειψη παθητικής του νομιμοποιήσεως και ήταν άκυρη η σύμβαση μισθώσεως έργου λόγω μη τηρήσεως του έγγραφου τύπου, ενώ αν τους είχε λάβει υπόψη του, θα είχε απορρίψει την αγωγή της αναιρεσίβλητης.

Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης αποφάσεως προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε αφενός μεν ότι η σύμβαση για τις υπερσυμβατικές και εξωσυμβατικές εργασίες για το έργο της επεκτάσεως του Μουσείου Βόλου καταρτίσθηκε με τους νόμιμους εκπροσώπους του Ελληνικού Δημοσίου, και κατά συνέπεια ενομιμοποιείτο παθητικά το τελευταίο στην άσκηση της αγωγής, έστω και αν κύριος του έργου ήταν ο Δήμος Βόλου, αφετέρου δε ότι ναι μεν η σύμβαση αυτή ήταν άκυρη λόγω μη τηρήσεως του έγγραφου τύπου, πλην όμως έκρινε ότι η αναιρεσίβλητη εδικαιούτο να εισπράξει, με βάση τις διατάξεις από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, το αντάλλαγμα που θα κατέβαλλε το Ελληνικό Δημόσιο σε άλλον για την εκτέλεση των ίδιων εργασιών.

Κατά συνέπεια, το Εφετείο έλαβε υπόψη τους ως άνω ισχυρισμούς του εναγομένου - αναιρεσείοντος και τον μεν πρώτο απέρριψε ως αβάσιμο, τον δε δεύτερο δέχθηκε ως βάσιμο ως προς την κυρία βάση της αγωγής και ερεύνησε στη συνέχεια την επικουρική από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό. Κατόπιν τούτου ο λόγος αυτός τυγχάνει αβάσιμος.

Κατά το άρθρο 216 παρ. 1 ΚΠολΔ: "Η αγωγή, εκτός από τα στοιχεία που ορίζονται στα άρθρα 118 και 117 πρέπει να περιέχει σαφή έκθεση των γεγονότων που τη θεμελιώνουν σύμφωνα με το νόμο και δικαιολογούν την άσκησή της από τον ενάγοντα κατά του εναγομένου...". Διαφορετικά η αγωγή είναι αόριστη. Η αοριστία δε αυτή με την έννοια της ποσοτικής αοριστίας δεν μπορεί να θεραπευτεί ούτε με τις προτάσεις ούτε με παραπομπή στο περιεχόμενο άλλου εγγράφου, ούτε μπορεί σε αυτή να γίνει επιφύλαξη διόρθωσης ή συμπλήρωσης από την προσαγωγή ή εκτίμηση αποδείξεων, διότι αυτό αντίκειται στις διατάξεις για την προδικασία του άρθρου 111 ΚΠολΔ, των οποίων η τήρηση ερευνάται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο.

Αν δε το δικαστήριο δεν απορρίπτει την αγωγή, αν και το δικόγραφό της σε ό,τι αφορά την έκθεση των πραγματικών περιστατικών που απαρτίζουν την ιστορική αιτία, είναι αόριστο, αλλά προβαίνει στην κατ' ουσία εξέτασή της, παραλείπει, κατά παράβαση της άνω δικονομικής διάταξης του άρθρου 216 ΚΠολΔ, να κηρύξει ακυρότητα του δικογράφου, οπότε ιδρύεται ο λόγος αναιρέσεως από τον αριθ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (Α.Π. 1330/2002) και όχι από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, που δημιουργεί λόγο αναίρεσης στην περίπτωση μόνο της νομικής αοριστίας της αγωγής, σε συνδυασμό με ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου και όχι δικονομικού τοιούτου, όπως του άρθρου 216 του ΚΠολΔ (Α.Π. 571/2004).

Ο περί ποσοτικής αοριστίας ισχυρισμός, ως αφορών παραβίαση της διάταξης του άρθρου 216 του ΚΠολΔ πρέπει, κατ' άρθρο 562 παρ. 2 ΚΠολΔ, για το παραδεκτό της προβολής του, επειδή δεν αφορά τη δημόσια τάξη, να προταθεί στο δικαστήριο της ουσίας και να γίνεται μνεία περί τούτου στο αναιρετήριο (Α.Π. 1676/2001).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον τρίτο λόγο της αιτήσεως του Δημοσίου και με επίκληση του άρθρου 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια "της παραβίασης του άρθρου 216 του ΚΠολΔ, διότι δέχθηκε την αγωγή της αναιρεσίβλητης ως ορισμένη, παρά το ότι δεν αναφέρονταν στο οικείο δικόγραφο:

α) τα ακριβή προσδιοριστικά στοιχεία του κάθε κονδυλίου δαπάνης σε συνδυασμό με το εκάστοτε είδος συμπληρωματικών εργασιών, β) στοιχεία προσδιοριστικά του χρόνου σύνταξης, έγκρισης και θεώρησης της δαπάνης των εν λόγω εργασιών, γ) τα στοιχεία των τιμολογίων που εκδόθηκαν για τις εργασίες αυτές, δ) στοιχεία του χρόνου εκτελέσεως των εργασιών αυτών, ώστε να μπορεί να κριθεί το ζήτημα της παραγραφής των σχετικών αξιώσεων".

Από την επισκόπηση της αγωγής προκύπτει ότι η αναιρεσίβλητη επικαλείται στο οικείο δικόγραφο, πλην των όσων εκτέθηκαν παραπάνω, τα ακόλουθα: "Κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης του έργου έγιναν επιτόπου επισκέψεις από διάφορα κλιμάκια του Υπουργείου Πολιτισμού και της Γενικής Γραμματείας Ολυμπιακών Έργων.

Κατά τις επισκέψεις αυτές ζητήθηκαν από τους ως άνω τροποποιήσεις της μελέτης για τη βελτίωση της λειτουργίας του κτιρίου και της αισθητικής του χώρου του. ... Στη συνέχεια, κατά μήνα Δεκέμβριο του 2003, επισκέφθηκε το έργο η τότε Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού, η οποία μας ζήτησε να ολοκληρώσουμε το σύνολο των εργασιών (και αυτών που μας είχαν ζητηθεί από τα κλιμάκια του Υπουργείου Πολιτισμού και της Γενικής Γραμματείας Ολυμπιακών Έργων) έως τα τέλη Μαρτίου 2004, ...

Κατά την επίσκεψή της αυτή στο έργο, η τότε Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού μας διαβεβαίωσε προφορικά ότι η επιπλέον δαπάνη που θα προέκυπτε θα καλυπτόταν οικονομικά από τον προϋπολογισμό του Υπουργείου Πολιτισμού. ... Η Κοινοπραξία μας ολοκλήρωσε το σύνολο των εργασιών του έργου, τόσο αυτών που είχαν εγκριθεί από το Δήμο Βόλου ...

όσο και αυτών των οποίων η εκτέλεση μας ζητήθηκε από τους αρμοδίους του Υπουργείου Πολιτισμού, ... Επί του σχετικού αιτήματος του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Θεσσαλίας, η Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου Βόλου ... απάντησε με ... έγγραφό της, με το οποίο επιβεβαίωσε ότι το ύψος των ... εργασιών, που είχε συνταχθεί με βάση τις τιμές της μελέτης του έργου, ...

και ότι επρόκειτο περί εργασιών που εκτελέσθηκαν χωρίς να έχουν δοθεί εντολές από την ως άνω Υπηρεσία. ... Το έργο στο σύνολό του, συμπεριλαμβανομένων των συμπληρωματικών εργασιών, παραλήφθηκε οριστικά από το Δήμο Βόλου με το από 23-11-2005 Πρωτόκολλο Προσωρινής και Οριστικής Παραλαβής, ... Οι συμπληρωματικές εργασίες που εκτέλεσε η Κοινοπραξία ...

κατόπιν εντολών εκπροσώπων του Ελληνικού Δημοσίου ... παρουσία και εκπροσώπων του Δήμου Βόλου, οι οποίες δεν έχουν εξοφληθεί έως σήμερα είναι οι ακόλουθες:

Α.Α.

Α.Τ.

ΚΩΔΙΚΑΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΔΟΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Ε.Μ.

ΤΙΜΗ € ΠΟΣΟ-ΤΗΤΑ ΔΑΠΑΝΗ € 1 1 ΟΙΚ 5267 Στέγη ξύλινη τεμ 32.281,73 1.00 32.281,73 2 2 ΟΙΚ 7561 Ορθομαρμαρώσεις Κοζάνης 2 εκ.

μ2 171,10 98,99 16.937,19 3 3 ΟΙΚ 7561 Ειδικά τεμάχια επίστεψης ορθομαρμάρωσης μμ 67,03 83,90 5.623,82 4 4 ΟΙΚ 7331 Επενδύσεις με πλακίδια εφυαλωμένα μ2 94,59 532,74 50.391,88 5 5 ΟΙΚ 7904 Υγρομόνωση με μεμβράνη PVC μ2 24,85 784,21 19.487,62 6 6 ΟΙΚ 7932 Θερμομονωτικές τσιμεντόπλακες μ2 26,47 299,91 7.938,62 7 7 ΟΙΚ 7932 Θερμική μόνωση δαπέδων με roofmate 7 εκ.

μ2 8,87 448,40 3.977,31 8 8 ΗΛΜ 52 Η/Μ εργασίες λουτρικού κτίσματος τεμ 74.834,92 1,00 74.834,92 Άθροισμα 211.473,08 Προστίθεται αναθεώρηση 52.700,00 Άθροισμα 264.173,08 Προστίθεται Ο.Ε. & Γ.Ε. 18% 47.551,15 Άθροισμα 311.724,23 Αφαιρείται έκπτωση 13% 40.524,15 Συνολική Δαπάνη Εργασιών 271.200,08 Προστίθεται Φ.Π.Α. 18% 48.816,01 Τελική Δαπάνη 320.016,10 Οι εργασίες που περιελήφθησαν στον ως άνω προϋπολογισμό ήταν αναλυτικά οι εξής:

1) Κατασκευή στέγης: Πλήρης κατασκευή στέγης κτιρίου περιλαμβάνουσα τις παρακάτω εργασίες, οι οποίες αποτελούν ένα αυτοτελές τεμάχιο, εκτελούμενες σύμφωνα με τα σχέδια και την τεχνική περιγραφή της μελέτης και τις οδηγίες της επίβλεψης, ήτοι:

α)Στέγη ξύλινη, ανοίγματος 6,01 έως 12,00m, δια κεράμων ρωμαϊκού τύπου, μονοκλινής ή πολυκλινής και οιουδήποτε εν κατόψει σχήματος. Σκελετός εκ ζευκτών ως εν 5262, τεγίδων κ.λ.π. μετά σανιδώματος (πέτσωμα) από σανίδες εκ ξυλείας προελεύσεως Σουηδίας πλάτους 12 εκατ. και πάχους 2,5 εκατ. Ήτοι εν γένει υλικά, ικριώματα και εργασία πλήρους κατασκευής κ.λ.π. ως εν 5261 και σύμφωνα με τα σχέδια και την τεχνική περιγραφή της μελέτης.

β) Επικεράμωση δια κοίλων μηχανοποίητων κεράμων ρωμαϊκού τύπου μετά των απαιτούμενων ειδικών τεμαχίων, εν ξηρώ, κατά τα λοιπά ως εν 7204.

γ) Επίστρωση στεγανωτικής μεμβράνης (φύλλα) τύπου ΜΙΝΙΤΕΧ, χρώματος μαύρου, αποτελούμενη από δύο φύλλα πολυαιθυλαινίου υψηλής πυκνότητας με ενσωματωμένο ενδιάμεσα πλέγμα από πολυπροπυλένιο.

Η τοποθέτηση της μεμβράνης γίνεται μεταξύ του σανιδώματος στέγης και των πήχεων έδρασης των κεράμων, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του υλικού και τις οδηγίες της επίβλεψης, ήτοι μεμβράνη, υλικά στερέωσης και εργασία πλήρους κατασκευής.

δ) Προστασία ξύλινων επιφανειών (οροφών, δαπέδων, κουφωμάτων, κλιμάκων, κιγκλιδωμάτων, επίπλων κ.λ.π.), ήτοι προετοιμασία επιφανειών (τα ξύλα πρέπει να είναι στεγνά και απαλλαγμένα από βερνίκια, λαδομπογιές κ.λ.π.), και διάστρωση συντηρητικού ξύλου τύπου 5 STAR (CUPRINOL) με σπρέυ (χοντρό ψέκασμα) ή βύθιση (μπάνιο) ή με πινέλο σε τρεις πλούσιες στρώσεις (η κάθε στρώση εφαρμόζεται και η προηγούμενη είναι ακόμη νωπή).

Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται στα σόκορα, τις ενώσεις και τα απρόσιτα ή δυσπρόσιτα σημεία ώστε να πλημμυρίζουν με άφθονο υλικό, ήτοι υλικό προστασίας, μικρούλικα και εργασία σύμφωνα με τις προδιαγραφές του υλικού.

Τιμή ενός τεμαχίου 32.281,73 ευρώ.

2) Ορθομαρμαρώσεις με μάρμαρο Κοζάνης Ορθομαρμαρώσεις από πλάκες μαρμάρου σκληρού προέλευσης Κοζάνης (λευκό) πάχους 2 εκ. και μήκους έως 2,00 μ., ήτοι μάρμαρο σχιστό, υλικά και εργασία κοπής και επεξεργασίας για την δημιουργία αντιολισθητικής όψεως (χτυπητό) και υλικά και εργασία τοποθέτησης και στερέωσης με αφανής μεταλλικούς συνδέσμους από ορείχαλκο ή ανοξείδωτο χάλυβα.

Τιμή ενός τετραγωνικού μέτρου 171,10 ευρώ.

3) Ειδικά τεμάχια επίστεψης ορθομαρμάρωσης Ειδικά τεμάχια επίστεψης ορθομαρμάρωσης από μάρμαρο σκληρό Κοζάνης (λευκό μορφούμενο σε ειδική διατομή σύμφωνα με το σχέδιο Λ12 της μελέτης και τοποθετούμενο όπως και τα μάρμαρα της ορθομαρμάρωσης με αφανείς μεταλλικούς συνδέσμους από ορείχαλκο ή ανοξείδωτο χάλυβα).

Τιμή ενός μέτρου μήκους 67,03 ευρώ.

4) Επενδύσεις με πλακίδια εφυαλωμένα Επενδύσεις με πλακίδια μονόπυρα εφυαλωμένα με σμάλτο γυαλιστερό έγχρωμα γκρουπ II διαστάσεων 20Χ25 τύπου MAXIM της PHILKERAM JHONSON, χρώματος λευκού. Η τοποθέτηση γίνεται σύμφωνα με τα σχέδια της μελέτης πάνω σε υπόστρωμα τελικής επιφάνειας επιχρίσματος με ειδική κόλλα, με αρμούς πάχους έως 5 χιλιοστά.

Τιμή ενός τετραγωνικού μέτρου 94,59 ευρώ.

5) Υγρομόνωση με μεμβράνη Ρ.V.C Υγρομόνωση δώματος δια ελαστικού τάπητα χλωριούχου πολυβινυλίου Ρ.V.C, πάχους 1,5 χλστ. για ριζοαπωθητικής μεμβράνης τύπου ΒΑΥΕR ή αλλού παρεμφερή τύπου με τις ανάλογες προδιαγραφές, τοποθετημένου επί του δώματος του κτιρίου και στερεωμένο με ειδικές πλακέτες ή λωρίδες από πλαστικοποιημένη λαμαρίνα. Η συγκόλληση γίνεται με ειδική κόλλα και πιστόλι θερμού αέρα. Ήτοι, υλικά και εργασία πλήρους κατασκευής.

Τιμή ενός τετραγωνικού μέτρου 24,85 ευρώ.

6) Θερμομονωτικές τσιαεντοπλάκες Προμήθεια και τοποθέτηση θερμομονωτικών τσιμεντοπλακών από εξηλασμένη πολυστερόλη διαστάσεων 40X40 εκ. 60X30 εκ., συνολικού πάχους 7 εκ. (θερμομονωτικό πάχος 5 εκ. με προστατευτικό κονίαμα 2 εκ.) τοποθετούμενο στη μόνωση του δώματος του κτιρίου. Ήτοι, υλικά και εργασία πλήρους κατασκευής.

Τιμή ενός τετραγωνικού μέτρου 26,47 ευρώ.

7) Θερμική μόνωση δαπέδων με πλάκες τύπου ROOFMATE 7 cm Θερμική μόνωση δαπέδων με ελεύθερη τοποθέτηση αδιαπέραστων από το νερό πλακών από αφρώδη εξηλασμένη πολυστερόλη κλειστών κυψελών τύπου ROOFMATE πάχους 7 εκ., ήτοι εν γένει υλικά και εργασία πλήρους κατασκευής.

Τιμή ενός τετραγωνικού μέτρου 8,87 ευρώ.

8) Εργασίες Η/Μ στο λουτρικό κτίσμα Για την κατασκευή όλων των εργασιών ύδρευσης, αποχέτευσης, πυρόσβεσης, θέρμανσης, κλιματισμού, ηλεκτρολογικών ... και συστημάτων ασφαλείας στο λουτρικό κτίσμα, ήτοι εν γένει υλικά και εργασία πλήρους κατασκευής όλων των παραπάνω εργασιών ... 74.834,92 ευρώ". Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η αγωγή ως προς την επικουρική βάση του αδικαιολόγητου πλουτισμού περιέχει όλα τα στοιχεία που θα έπρεπε να αναφέρονται για το ορισμένο αυτής, και συγκεκριμένα την κάθε επιμέρους εργασία που εκτελέσθηκε στα πλαίσια της άτυπης συμβάσεως, που καταρτίσθηκε κατόπιν εντολής των αρμοδίων φορέων του Υπουργείου Πολιτισμού, και το αντίστοιχο κονδύλιο, είτε κατά τιμή μονάδας είτε κατ' αποκοπήν, καθώς και τον χρόνο εκτελέσεως και παραδόσεως των εργασιών και τον τρόπο εγκρίσεως τούτων, ενώ η μη έκδοση τιμολογίων δεν αποτελούσε στοιχείο της βάσεως από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, ώστε να επιδρά στο ορισμένο της αγωγής.

Κατόπιν τούτου ο λόγος αυτός τυγχάνει αβάσιμος. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Με τον τέταρτο λόγο της αιτήσεως, το αναιρεσείον επικαλείται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση στερείται αιτιολογιών σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και ειδικότερα:

α) στον τρόπο προσδιορισμού του ύψους της αμοιβής της αναιρεσίβλητης, δεδομένου ότι απορρίφθηκαν τα ποσά που αντιστοιχούν στα κονδύλιο της αναθεωρήσεως και στα Ο.Ε. και Γ.Ε. και αφαιρέθηκε από το εργολαβικό αντάλλαγμα η σχετική έκπτωση, ενώ προστέθηκε το ανάλογο ποσόν για Φ.Π.Α. και β) στο ζήτημα της συνδρομής των προϋποθέσεων για την εφαρμογή των διατάξεων του αδικαιολόγητου πλουτισμού σε σχέση με το Ελληνικό Δημόσιο.

Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης αποφάσεως προκύπτει ότι το Εφετείο από το άθροισμα των εργασιών ύψους 211.473,08 ευρώ, που έκρινε ως εργολαβικό αντάλλαγμα της αναιρεσίβλητης για τις εξωσυμβατικές και υπερσυμβατικές εργασίες του ως άνω δημόσιου έργου, αφαίρεσε ποσοστό εκπτώσεως 13%, δηλαδή 27.491,50 ευρώ, όπως ζητούσε και με την αγωγή η αναιρεσίβλητη, στο ποσόν δε που προέκυψε πρόσθεσε τον αναλογούντα Φ.Π.Α. 18%, ενώ δεν πρόσθεσε τα αιτούμενα κονδύλια για αναθεώρηση και Ο.Ε.

και Γ.Ε., τα οποία σιωπηρώς απέρριψε. Η απόρριψη όμως αγωγικών κονδυλίων, ανεξάρτητα αν στερείται αιτιολογιών, δεν παρέχει έννομο συμφέρον στο αναιρεσείον για θεμελίωση του ως άνω λόγου αναιρέσεως, εφόσον δεν επικαλείται τίποτε που να το δικαιολογεί, ενώ δικαιολογημένα στο ποσόν του εργολαβικού ανταλλάγματος συνυπολογίσθηκε ο αναλογών Φ.Π.Α.

Εξάλλου, ως προς το ζήτημα το αδικαιολογήτου πλουτισμού το Εφετείο δέχθηκε τα ακόλουθα: "Ενόψει όμως του ότι η επίμαχη με το εναγόμενο σύμβαση υπήρξε άκυρη λόγω μη τήρησης του προβλεπόμενου από το νόμο τύπου, ... δικαιούται η ενάγουσα να εισπράξει ως αδικαιολόγητο πλουτισμό το ανωτέρω ποσό, το οποίο υπό τις ίδιες συνθήκες θα κατέβαλε το εναγόμενο σε άλλον για την εκτέλεση των ίδιων ανωτέρω εργασιών. ...

Κατά το ως άνω χρηματικό ποσό το εναγόμενο έγινε αδικαιολόγητα πλουσιότερο σε βάρος της περιουσίας της ενάγουσας, αφού ωφελήθηκε τούτο χωρίς νόμιμη αιτία σε βάρος της περιουσίας της, περισώνοντας ισόποσης έκτασης δαπάνη στην οποία θα υποβαλλόταν, για να πληρώσει ως αμοιβή σε άλλον, ο οποίος θα αναλάμβανε με έγκυρη σύμβαση μίσθωσης έργου την εκτέλεση των συγκεκριμένων εργασιών και υπό τις ίδιες περιστάσεις".

Υπό τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες σχετικώς με τις αξιώσεις της αναιρεσίβλητης από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα της υπαγωγής των γενομένων δεκτών ως αποδειχθέντων πραγματικών περιστατικών στις διατάξεις των άρθρων 904 και 908 ΑΚ, που εφαρμόσθηκαν.

Κατόπιν τούτου ο λόγος αυτός του αναιρετηρίου είναι αβάσιμος στο σύνολό του.

Από το συνδυασμό των άρθρων 22 παρ.1 του ν. 3693/1957, 5 παρ. 12 ν. 1738/1987, της παρ.2 της 134/οικ./8 ΔΕΚ. 1992 - 20 Ιαν. 1993 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης και 173 επ. του ΚΠολΔ προκύπτει ότι η επιβαλλομένη σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου δικαστική δαπάνη δεν δύναται να υπερβεί το ποσό των 300 ευρώ (ΑΠ 725/2011). Κατά συνέπεια ο εκ του άρθρου 559 αριθ.1 ΚΠολΔ πέμπτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο πλήττεται η προσβαλλομένη απόφαση για το λόγο ότι επέβαλε σε βάρος του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου δικαστική δαπάνη εκ 4.000 ευρώ, είναι βάσιμος και πρέπει, κατά παραδοχή τούτου, να αναιρεθεί μερικώς η ως άνω προσβαλλόμενη απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Κατά το άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ: "Αν ο Άρειος Πάγος αναιρέσει την απόφαση για οποιονδήποτε άλλο λόγο, εκτός από εκείνους που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2 (για υπέρβαση δικαιοδοσίας και για παράβαση των διατάξεων των σχετικών με την αρμοδιότητα), παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση σε άλλο δικαστήριο ισόβαθμο και ομοειδές προς εκείνο το οποίο εξέδωσε την απόφαση που αναιρέθηκε ή στο ίδιο, αν είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές".

Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη και με τη διάταξη της παραγράφου 4 του ίδιου άρθρου, η οποία ορίζει ότι "Οι αποφάσεις της ολομέλειας και των τμημάτων του Αρείου Πάγου δεσμεύουν τα δικαστήρια που ασχολούνται με την ίδια υπόθεση ως προς τα νομικά ζητήματα που έλυσαν", συνάγεται ότι, οσάκις μετά την αναίρεση της αποφάσεως δεν υπάρχει δικονομικώς έδαφος για περαιτέρω εκδίκαση της υποθέσεως από το δικαστήριο της ουσίας, υπολείπεται δε μόνο η διατύπωση του διατακτικού της αποφάσεως με βάση την έκταση της αναιρέσεως, η παραπομπή σε ισόβαθμο δικαστήριο ουσίας δεν αποτελεί υποχρεωτικό στάδιο δίκης, αλλά μπορεί η τελειωτική επί της υποθέσεως απόφαση να εκδοθεί και από τον Άρειο Πάγο (ΑΠ Ολομ. 25/2001, ΑΠ 448/2005).

Τέτοιο δικονομικό έδαφος για την μετά την αναίρεση της προσβαλλόμενης αποφάσεως επανεκδίκαση της υποθέσεως από το Εφετείο στην ουσία δεν υπάρχει και στην κρινόμενη περίπτωση. Η δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων ενώπιον του δικαστηρίου τούτου πρέπει να συμψηφισθεί στο σύνολό της λόγω της μερική νίκης και ήττας κάθε πλευράς (άρθρο 178 ΚΠολΔ),όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί μερικώς την 356/2012 απόφαση του Εφετείου Λάρισας (υπό πενταμελή σύνθεση).

Κρατεί την υπόθεση και δικάζει επί της αγωγής.

Εξαφανίζει τη διάταξη περί δικαστικής δαπάνης της ως άνω αποφάσεως.

Επιβάλλει σε βάρος του εναγομένου Ελληνικού Δημοσίου ένα μέρος από τα δικαστικά έξοδα της ενάγουσας και το ορίζει στο ποσόν των τριακοσίων (300) ευρώ.

Συμψηφίζει στο σύνολό της την ενώπιον του δικαστηρίου τούτου δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Απριλίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 10 Ιουλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ