Supreme Court dismisses appeal on property ownership and public road status issues.

Απόφαση 1529 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1529/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Χαράλαμπο Αθανασίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 18 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αλέξανδρο Γιαουντζή.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Δήμου Αγίου Κηρύκου Ικαρίας, ΟΤΑ, εκπροσωπουμένου νομίμως από τον Δήμαρχο αυτού, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο και 2. Ψ2, κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Εμμανουήλ Βιλλαντζάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-9-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αγίου Κηρύκου Ικαρίας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 11/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 17/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 26-3-2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Αθανασίου ανέγνωσε την από 10-3-2009 έκθεσή, του με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου της απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την έκθεση επιδόσεως ... της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Σάμου ..., την οποία επικαλείται και προσκομίζει ο αναιρεσείων, που επισπεύδει τη συζήτηση της υπό κρίση από 26-3-2007 αίτησης αναίρεσης, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο αυτής (αίτησης αναίρεσης), στο τέλος της οποίας είναι συνημμένη πράξη, με την οποία δικάσιμος για τη συζήτησή της ορίσθηκε η αναφερόμενη στην αρχή της αποφάσεως αυτής, με κλήση για να παραστεί κατά τη συζήτησή της, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στον πρώτο αναιρεσίβλητο Δήμο Αγίου Κηρύκου Ικαρίας. Όμως, ο αναιρεσίβλητος αυτός δεν εμφανίσθηκε κατά την ανωτέρω δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της από το οικείο πινάκιο, ούτε εκπροσωπήθηκε με δήλωση πληρεξουσίου δικηγόρου, κατά τα άρθρα 242§2 και 573§1 του Κ.Πολ.Δ. Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση, παρά την απουσία του (άρθρ. 576 παρ. 2 εδαφ. α' και γ' του Κ.Πολ.Δ.).

Από τις διατάξεις των άρθρων 974 και 1045 του ΑΚ προκύπτει ότι για την κτήση της κυριότητας ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, απαιτείται άσκηση της φυσικής εξουσίας πάνω στο πράγμα, με διάνοια κυρίου επί συνεχή εικοσαετία. Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 1033 ΑΚ, για τη μεταβίβαση της κυριότητας ακινήτου απαιτείται συμφωνία μεταξύ του κυρίου και εκείνου που την αποκτά, ότι μετατίθεται σ' αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία.

Η συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφοπου υποβάλλεται σε μεταγραφή. Εξάλλου, κατά το άρθρο 560 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Τούτο συμβαίνει αν για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου, το δικαστήριο απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτεί ο νόμος, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσία την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε ότι αποδείχτηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Στην υπόθεση που κρίνεται, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο υπόθεση Ειρηνοδικείου, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, τα εξής ουσιώδη, αναφορικώς με την ένδικη αναγνωριστική της κυριότητας αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος κατά των αναιρεσιβλήτων:

Ο εκκαλών (ενάγων) δυνάμει του υπ' αριθ. ... δωρητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ικαρίας Μιχαήλ Οικονόμου νομίμως μεταγεγραμμένου και του υπ' αριθμ. ... πωλητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ικαρίας Σταματίου Κέφαλου, νομίμως μεταγεγραμμένου, απέκτησε κατά κυριότητα δύο συναπτά ακίνητα στη θέση ..., Δήμου ..., ήτοι, ως επί λέξει κατά τους άνω τίτλους κτήσεως περιγράφονται κατά σειρά αντίστοιχα "...

χωράφιον εκτάσεως περίπου εκατόν τετραγωνικών μέτρων, εν θέσει "..." ..., Δήμου ..." οριζόμενον γύρωθεν κτήμασι, βορείως ..., νοτίως με δρόμον, ανατολικώς ... και δυτικώς ... και εν (1) αγροτεμάχιον κείμενον κατά την θέσιν ... του οικισμού ... της κτηματικής περιφερείας ... ομώνυμου Δήμου εκτάσεως μέτρων τετραγωνικών (256) πλέον ή έλαττον οριζόμενον βορείως με ιδιοκτησία ΑΑ επί πλευράς μέτρων ένδεκα (11),νοτίως με ιδιοκτησίαν ...

επί πλευράς μέτρων πέντε (5), ανατολικώς με ιδιοκτησία ΑΑ επί πλευράς μέτρων τριάκοντα δυο (32) και δυτικώς με ιδιοκτησία ... επί πλευράς μέτρων 32 ...". Η ως άνω ιδιοκτησία του εκκαλούντος συνδέεται με οδό, ήτοι το επίδικο εδαφικό τμήμα, το οποίο αρχίζει από την υφιστάμενη δημοτική οδό που συνδέει τον ... με τον ...

και καταλήγει στην ιδιοκτησία του σε πλευρά μήκους 23,50 μέτρων και πλάτους 4 μέτρων και εφάπτεται με τη βορειοδυτική πλευρά του ακινήτου του εναγομένου. Μέρος του επίδικου αυτού εδαφικού τμήματος πλάτους περίπου ενός μέτρου προϋφίστατο, ως δίοδος, συνδέουσα τον ... με την ευρύτερη περιοχή και πριν διανοιχθεί ο αμαξιτός δρόμος ...-... .

Ο εκκαλών το έτος 1974 εξέδωσε την υπ' αριθμ. ... οικοδομική άδεια για ανέγερση ισόγειας οικίας στο πρώτο κατά σειρά ως άνω περιγραφόμενο ακίνητο που απέκτησε δυνάμει του πιο πάνω υπ' ... δωρητηρίου συμβολαίου. Για να διευκολυνθεί στη μεταφορά των οικοδομικών υλικών και αποσκοπώντας στη δυνατότητα πρόσβασης στην επαρχιακή οδό ..., η οποία κατασκευάσθηκε το έτος 1950, που βρίσκεται ανατολικά του επίδικου, μόρφωσε την επιφάνεια του επιδίκου στις κλίσεις εδάφους της επαρχιακής οδού καθόσον υφίστατο υψομετρική διαφορά περίπου 2,50 μέτρων και αφού την κατέστησε προσβάσιμη διαπλάτυνε τη δίοδο από ένα (1) μέτρο που προϋφίστατο σε τέσσερα (4).

Η διαπλάτυνση αυτή (κατά, τα τρία (3) επιπλέον μέτρα) έγινε σε βάρος της ιδιοκτησίας του ... . Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι, έκτοτε η δίοδος αυτή παρέμεινε ανοικτή και προσβάσιμη από οιονδήποτε τρίτο, ουδέποτε έφερε εμπόδιο εισόδου και χρησιμοποιούνταν ως κοινόχρηστο πράγμα από τρίτους και τον δεύτερο εφεσίβλητο.

Επ' αυτού του διαμορφωμένου εδαφικού τμήματος δεν αποδείχθηκαν διακατοχικές, διάνοια αποκλειστικού κυρίου, πράξεις του εκκαλούντος τουλάχιστον μέχρι το έτος 2002 που ήγειρε αξίωση κυριότητας επ' αυτού. Αντιθέτως, ο εκκαλών κατά την υποβολή της αιτήσεως του, στο αρμόδιο γραφείο της πολεοδομίας, με σκοπό την έκδοση της προαναφερόμενης άδειας ανοικοδόμησης οικίας, αποτύπωσε την ιδιοκτησία του ως συνδεόμενη με την οδό "...-...

δια οδού ήτοι του επιδίκου εδαφικού τμήματος. Επιπλέον, η οδός αυτή αποτυπώθηκε στην υπ' αριθμ. ... άδεια οικοδομής για προσθήκη σε έκταση της ισογείου οικίας του, ως δημοτικός δρόμος. Επιπρόσθετα, ο εκκαλών το έτος 1992 με την από 7-9-1992 υπεύθυνη δηλωσή του προς το Γραφείο Πολεοδομίας ... στην οποία επισυνάπτεται το τοπογραφικό διάγραμμα του αρχιτέκτονα μηχανικού ..., στο οποίο η επίδικη δίοδος χαρακτηρίζεται ως δημοτική, δήλωσε ότι τα όρια του ακινήτου του, στο οποίο δεν συμπεριλαμβάνεται το επίδικο, παραμένουν αναλλοίωτα τα τελευταία τριάντα έτη.

Εξάλλου, ο δεύτερος εφεσίβλητος δυνάμει του υπ' αριθμ. ... πωλητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου Ικαρίας Σταματίου Κέφαλου που μεταγράφηκε νόμιμα, κατέστη κύριος ακίνητου εμβαδού 414,46 τετραγωνικών μέτρων που βρίσκεται στην αυτή θέση και περιοχή. Ο εκκαλών, με την υπ' αριθμ. ... επαναληπτική πράξη του ανωτέρω (υπ' αριθμ. ...) συμβολαίου του ιδίου συμβολαιογράφου, προσυπογράφει ως μάρτυρας το συνημμένο σ' αυτή τοπογραφικό διάγραμμα της υπομηχανικού ..., αναγνωρίζοντας ότι το επίδικο εδαφικό τμήμα πλάτους 4,00 μέτρων είναι δημοτική οδός.

Με βάση τα παραπάνω αποδεικνύεται ότι τμήμα της επίδικης εδαφικής λωρίδας, πλάτους περίπου ενός (1) μέτρου, υφίστατο κατά το χρόνο που ο εκκαλών απέκτησε την προπεριγραφόμενη ιδιοκτησία του (έτος 1975). Περαιτέρω, προέβη στη διάνοιξη αυτής της οδού, εντός της ιδιοκτησίας ... και για το λόγο αυτό, ο τελευταίος επιχειρεί να του μεταβιβάσει λόγω δωρεάς με ιδιωτικό έγγραφο, το έτος 1977, το τμήμα αυτό της ιδιοκτησίας του το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη διάνοιξη της οδού, η οποία πλέον είχε πλάτος τέσσερα (4) μέτρα.

Η επιχειρούμενη ως άνω μεταβίβαση τμήματος της επίδικης λωρίδας είναι σαφές ότι έγινε για τη διαπλάτυνση της οδού και όχι για την επέκταση της ιδιοκτησίας του εκκαλούντος, γεγονός που ενισχύεται και από το υπ' αριθμ. ... συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Ικαρίας, Σταματίου Κέφαλου, όπου ο ... πωλεί και μεταβιβάζει στον δεύτερο εφεσίβλητο το εναπομείναν τμήμα του οικοπέδου του, αναγνωρίζοντας ότι βόρεια αυτού συνορεύει με δημοτική οδό, όπως αυτή αποτυπώνεται στα τοπογραφικά διαγράμματα του εκκαλούντος και του δεύτερου εφεσίβλητου.

Συνεπώς, αφενός ο εκκαλών δεν απέκτησε ουδέποτε την κυριότητα του μεταβιβασθέντος τμήματος της επίδικης εδαφικής λωρίδας, με παράγωγο τρόπο, διότι δεν τηρήθηκε ο νόμιμος προβλεπόμενος τύπος (1033 ΑΚ), αλλά ούτε και με πρωτότυπο τρόπο ήτοι με έκτακτη χρησικτησία, διότι ουδέποτε άσκησε διακατοχικές πράξεις διάνοια αποκλειστικού κυρίου, αφού η χρήση από όλους τους κατοίκους της περιοχής και αυτού του εδαφικού τμήματος είναι αποτέλεσμα της βουλήσεως τόσο του αρχικού ιδιοκτήτη, ..., όσο και του εκκαλούντος, η οποία συνάγεται ρητά αλλά και εμμέσως από τις ενέργειες τους, αλλά και προκύπτει από την πραγματική κατάσταση που διατηρήθηκε επί μακρόν κατ' ανοχήν τους. Με βάση τις παραδοχές αυτές το Πολυμελές Πρωτοδικείο απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης απόφασης, με την οποία η αγωγή του είχε απορριφθεί ως κατ' ουσίαν αβάσιμη, δεχθέν ότι αυτός δεν κατέστη κύριος του επιδίκου με παράγωγο ή με πρωτότυπο (έκτακτη χρησικτησία) τρόπο. Κρίνοντας έτσι το Πολυμελές Πρωτοδικείο, δεν παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 974 και 1045 ΑΚ.

Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, από το άρθρο 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμος. Ο ίδιος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην ίδια απόφαση η πλημμέλεια, ότι περιέχει αντιφατικές και ανεπαρκείς αιτιολογίες, είναι απαράδεκτος, διότι η επικαλούμενη πλημμέλεια αυτή, δεν στοιχειοθετεί κανένα λόγο αναιρέσεως από τους περιοριστικούς αναφερόμενους στο άρθρο 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ.

Οι κατά τα άρθρα 173, 200 ΑΚ θεσπιζόμενοι κανόνες, για την αναζήτηση κατά την ερμηνεία των δικαιοπραξιών της αληθινής βούλησης χωρίς προσήλωση στις λέξεις και για ερμηνεία των συμβάσεων όπως απαιτεί η καλή πίστη, αφού ληφθούν υπόψη και τα συναλλακτικά ήθη, εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση που υφίσταται κενό στην ερμηνευόμενη σύμβαση και εν γένει στη δικαιοπραξία ή γεννιέται αμφιβολία για την έννοια των δηλώσεων βουλήσεως.

Το δικαστήριο της ουσίας αφού διαγνώσει την ύπαρξη κενών ή αμφιβολίας, έστω και εμμέσως, ναι μεν δεν υπόκειται ως προς τούτο στον ακυρωτικό έλεγχο, αν όμως παραλείψει να προσφύγει στους παραπάνω-κανόνες για την ανεύρεση, της αληθινής βούλησης των δικαιοπρακτούντων ή να παραθέσει τα πραγματικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει η εφαρμογή τούτων ελέγχεται για παραβίαση των ανωτέρω άρθρων του ΑΚ.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο αναίρεσης, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από την ίδια ως άνω διάταξη του άρθρου 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ πλημμέλεια της παραβίασης των ερμηνευτικών διατάξεων της δικαιοπραξίας, διότι ενώ το Πολυμελές Πρωτοδικείο δέχθηκε εμμέσως την ύπαρξη κενού στο ζήτημα αν η μεταβίβαση λόγω άτυπης δωρεάς, στον ενάγοντα από τον Βασίλειο Λοΐζο τμήματος της ιδιοκτησίας του, έγινε για την επέκταση της ιδιοκτησίας αυτού (ενάγοντος) ή για τη διαπλάτυνση της υπάρχουσας κοινόχρηστης οδού, δεν προσέφυγε εν τούτοις στους ανωτέρω ερμηνευτικούς κανόνες των δικαιοπραξιών, παραβιάζοντας έτσι αυτούς.

Όπως, όμως, προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Πολυμελές πρωτοδικείο δεν διέγνωσε ούτε εμμέσως την ύπαρξη κενού, στις δηλώσεις των συμβαλλομένων στο ανωτέρω ιδιωτικό συμφωνητικό, αλλά, αντιθέτως, δέχθηκε ανενδοιάστως ότι η μεταβίβαση του ως άνω επιδίκου έγινε για διαπλάτυνση της προϋπάρχουσας κοινόχρηστης οδού.

Η περαιτέρω δε παραδοχή του Πολυμελούς Πρωτοδικείου ότι το γεγονός πως η μεταβίβαση του επιδίκου από τον ... στον αναιρεσείοντα έγινε για τη διαπλάτυνση της ως άνω οδού, ενισχύεται και από το ... συμβόλαιο του Συμβ/φου Ικαρίας Σταματίου Κέφαλου, σύμφωνα με το οποίο ο ... πωλεί και μεταβιβάζει στο δεύτερο αναιρεσίβλητο το υπόλοιπο τμήμα του οικοπέδου του, αναγνωρίζοντας ότι βορείως συνορεύει με δημοτική οδό, αποτελεί πρόσθετο επιχείρημα του Δικαστηρίου για να στηρίξει την ανωτέρω κρίση του.

Συνεπώς, ορθώς το Πολυμελές Πρωτοδικείο δεν προσέφυγε στις άνω ερμηνευτικές διατάξεις του ΑΚ, τις " οποίες έτσι δεν παρεβίασε και, ως εκ τούτου, ο ανωτέρω λόγος είναι αβάσιμος.

Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως, από το άρθρο 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αποδίδεται στο Πολυμελές Πρωτοδικείο ή πλημμέλεια ότι παρεβίασε τις διατάξεις του ΑΚ (αρθρ. 69, 503, 1033, 1715, 2014, 1192) και του προϊσχύσαντος βυζαντινορωμαϊκού δικαίου (Ν. 3, Πανδ. 43.7, ν. 2 παρ.8, Πανδ. 39.3, ν. 28, Πανδ. 22.3), με τις οποίες ορίζονται οι προϋποθέσεις με τις οποίες ιδιωτικό ακίνητο λαμβάνει την ιδιότητα του κοινόχρηστου, με το να δεχθεί, ότι το επίδικο κατέστη κοινόχρηστη οδός, χωρίς νασυντρέχουν οι προϋποθέσεις του νόμου. Ο λόγος αυτόςαναιρέσεως είναι αλυσιτελής, διότι η κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας, το οποίο με σαφή και πλήρη αιτιολογία δέχθηκε ότι ο αναιρεσείων δεν κατέστη κύριος της επιδίκου εκτάσεως, αρκεί για να στηρίξει το διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως, ενώ εκ περισσού διατυπώθηκε η κρίση του ότι η επίδικη έκταση κατέστη κοινόχρηστη οδός. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικασθεί ο αναιρεσείων στα δικαστικά έξοδα του παρισταμένου δεύτερου αναιρεσίβλητου.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 26 Μαρτίου 2007 αίτηση του Χ για αναίρεση της 17/2007 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου, το οποίο δίκασε ως Εφετείο. Και,

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα του δευτέρου αναιρεσιβλήτου Ψ2, τα οποία ορίζει σε χίλια οχτακόσια (1.800) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 20 Μαΐου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ