Supreme Court dismisses appeal rejecting lease as usurious due to clear imbalance and tenant's incapacity.

Απόφαση 1527 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1527/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Σακκά, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, ο οποίος ορίστηκε με την υπ’ αριθμ. 98/2017 Πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου, κωλυομένης της Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Δήμητρας Παπαντωνοπούλου, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό, Αβροκόμη Θούα και Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Μαΐου 2017, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Γ. Α. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ηρακλή Τσάγκα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ε. χήρας Ζ. Α., το γένος Ι. Κ., 2) Ι. Α. του Ζ. και 3) Π. Α. του Ζ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Κακόγιαννο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10-11-2012 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Λιβαδειάς.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 97/2014 του ίδιου Δικαστηρίου και 22/2015 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λιβαδειάς.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 22-12-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Αβροκόμη Θούα ανέγνωσε την από 5-5-2017 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 178ΑΚ "δικαιοπραξία που αντιβαίνει στα χρηστά ήθη είναι άκυρη". Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, κριτήριο των χρηστών ηθών χρησιμεύουν οι ιδέες του κατά γενική αντίληψη με φρόνηση και χρηστότητα σκεπτόμενου μέσου κοινωνικού ανθρώπου. Η αντίθεση δε στα χρηστά ήθη που καθιστά άκυρη τη δικαιοπραξία, κρίνεται από το περιεχόμενο της, όχι μεμονωμένα από την αιτία που κίνησε τους συμβαλλόμενους να τη συνάψουν ή τον σκοπό στον οποίον αυτοί αποβλέπουν, αλλά από το σύνολο των περιστάσεων και των συνθηκών που τη συνοδεύουν.

Κατά δε το άρθρο 179ΑΚ το οποίο αποτελεί ειδικότερη περίπτωση εφαρμογής του προηγούμενου άρθρου 178:"άκυρη ως αντίθετη προς τα χρηστά ήθη είναι ιδίως η δικαιοπραξία με την οποία εκμεταλλεύεται κάποιος την ανάγκη, κουφότητα ή την απειρία του άλλου και πετυχαίνει έτσι να συνομολογήσει ή να πάρει για τον εαυτό του ή τρίτο για κάποια παροχή περιουσιακά ωφελήματα που κατά τις περιστάσεις τελούν σε φανερή δυσαναλογία προς την παροχή".

Όπως προκύπτει από το συνδυασμό αυτών των διατάξεων και εκείνων των άρθρων 174 και 180ΑΚ για να χαρακτηριστεί μία δικαιοπραξία ως αισχροκερδής - καταπλεονεκτική και συνεπώς άκυρη, λόγω αντίθεσης της προς τα χρηστά ήθη, απαιτείται να συντρέχουν σωρευτικά τρία στοιχεία, δηλαδή α)προφανής δυσαναλογία μεταξύ παροχής και αντιπαροχής β) ανάγκη ή κουφότητα ή απειρία του ενός από τους συμβαλλόμενους και γ) εκμετάλλευση από τον συμβαλλόμενο της γνωστής σε αυτόν ανάγκης ή κουφότητας ή απειρίας του αντισυμβαλλομένου του.

Τα στοιχεία της ανάγκης, της κουφότητας ή της απειρίας όμως δεν είναι απαραίτητο να συντρέχουν, όπως προκύπτει από τη σαφή διατύπωση της δεύτερης από τις πιο πάνω διατάξεις, αλλά αρκεί η συνδρομή και μόνον του ενός απ’ αυτά. Απειρία είναι η έλλειψη συνήθως πείρας ως προς τα οικονομικά δεδομένα και μεγέθη, ως προς τις τιμές και ως προς τις συναλλαγές.

Κουφότητα είναι η αδιαφορία για τις συνέπειες και τη σημασία των πράξεων ενώ ανάγκη είναι και η οικονομική, αρκεί να είναι άμεση και επιτακτική. Εκμετάλλευση υπάρχει, όταν αυτός που γνωρίζει την ως άνω κατάσταση του αντισυμβαλλομένου του (ανάγκη, κουφότητα, απειρία) επωφελείται και με κατάλληλο χειρισμό επιτυγχάνει προφανώς μειωμένη αντιπαροχή.

Η δυσαναλογία παροχής και αντιπαροχής εξάλλου, πρέπει να είναι προφανής. Ειδικότερα, φανερή δυσαναλογία μεταξύ παροχής και αντιπαροχής είναι αυτή που υποπίπτει στην αντίληψη λογικού και έχοντος πείρα των σχετικών συναλλαγών ανθρώπου και η οποία υπερβαίνει το μέτρο, κατά το οποίο είναι ανθρωπίνως φυσικό να αποκομίζει ο ένας κάποιο όφελος από σύμβαση οικονομικού περιεχομένου επί ζημία του άλλου.

Η δυσαναλογία αυτή διαπιστώνεται ενόψει των περιστάσεων και της φύσης της συγκεκριμένης δικαιοπραξίας κατά το χρόνο της κατάρτισης της (περιεχόμενο, σκοπός, αξία παροχών) χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι υποκειμενικές περιστάσεις ή επιθυμίες των μερών(Ολ.ΑΠ714/1973,ΑΠ151/2015,820/2014,1740/2014).Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αριθμ. 1 ΚΠολΔ(όπως ίσχυε κατά το χρόνο έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης) κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί ,ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή(ολΑΠ10/2011,7/2006).

Στην προκειμένη περίπτωση, η προσβαλλόμενη απόφαση του δικάσαντος ως Εφετείου, Μονομελούς Πρωτοδικείου, δέχθηκε όπως προκύπτει από την επισκόπηση της (αρθρ.561 παρ.2 ΚΠολΔ) κατά το ενδιαφέρον την αναιρετική διαδικασία, μέρος, τα ακόλουθα: "Με την υπ’ αριθμ..../31.10.2012 πράξη αποδοχής της εξ αδιαθέτου επαχθείσης σε αυτούς κληρονομιάς του αποβιώσαντος στις 6.3.2012 Ζ.

Α. του Ι., συζύγου της πρώτης ενάγουσας και πατέρα των λουτών εξ αυτών, (ήδη αναιρεσιβλήτων) που συνέταξε η Συμβολαιογράφος Δαύλειας Ε. Μ. και νόμιμα μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Δαύλειας στον τόμο … και υπ’ αύξοντα αριθμό …, οι ενάγοντες κατέστησαν συγκύριοι κατά ποσοστό η μεν πρώτη 2/8 εξ αδιαιρέτου ο δε καθένας των λοιπών κατά ποσοστό 3/8 εξ αδιαιρέτου μεταξύ άλλων ακινήτων και ενός αγροτεμαχίου, έκτασης 3117,46 τετραγωνικών μέτρων μετά της επ’ αυτού αγροτικής αποθήκης, επιφάνειας 135 τετραγωνικών μέτρων, που βρίσκεται στη θέση "..." της Δημοτικής Ενότητας Δαύλειας του Δήμου Λιβαδειάς.

Με το από 24.10.2011 ιδιωτικό συμφωνητικό, που καταρτίσθηκε στην Δαύλεια Βοιωτίας και έλαβε αριθμό θεώρησης ... 6.3.2012 από τη ... ο ως άνω αποβιώσας και δικαιοπάροχος των εναγόντων Ζ. Α. του Ι. είχε εκμισθώσει στον Γ. Α. του Ι., αδελφό του και εναγόμενο(ήδη αναίρεσείοντα) για είκοσι πέντε (25) χρόνια ήτοι για το χρονικό διάστημα από 24 Οκτωβρίου 2011 έως 23 Οκτωβρίου 2036 το παραπάνω ακίνητο, προκειμένου ο εναγόμενος να το χρησιμοποιεί αποκλειστικά για "1) καλλιέργεια και 2 ) Αποθήκευση γεωργικών εργαλείων και μηχανημάτων και καρπών" αντί ετησίου μισθώματος 1.200,00 ευρώ για τα πρώτα δώδεκα (12) έτη και 1500,00 ευρώ για τα υπόλοιπα δεκατρία ( 13 ) έτη της μίσθωσης.

Περαιτέρω αποδεικνύεται ότι ο Ζ. Α. του Ι. " νοσηλεύθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λιβαδειάς κατά τις περιόδους 26.10.2011 έως και 2.11.2011 αλλά και στις 26.2.2012 έως και 6.3.2012, όπου κατέληξε. Ο ασθενής είχε χειρουργηθεί στις 6.5.2011 στο Νοσοκομείο "... " λόγω καρκίνου παχέος εντέρου και είχε υποβληθεί σε ριζική σιγμοειδεκτομή.

Ακολούθως διενεργήθηκε συμπληρωματική θεραπεία με κυτταροστατικά στο νοσοκομείο "..."....Ο ασθενής κατά την τελευταία νοσηλεία του ήταν σε βαρύτατη κατάσταση με εκτεταμένες μεταστάσεις σε ήπαρ, πνεύμονες και εγκέφαλο με διαλείπον επίπεδο συνείδησης χωρίς αντίληψη για το περιβάλλον, παρουσίαζε οπτικές παραισθήσεις, δεν σιτιζόταν, δεν κινητοποιούνταν και ήταν συνεχώς σε βυθιότητα και ληθαργικός λόγω των μεγάλων δόσεων αναλγητικών οπιούχων που ελάμβανε.

Ο ασθενής τελικώς κατέληξε κατά την τελευταία νοσηλεία του στις 6.3.2012 εν μέσω καρδιοαναπνευστικής δυσχέρειας λόγω μαζικής πνευμονικής εμβολής...". Από τα παραπάνω ιατρικά έγγραφα προκύπτει ότι τα σοβαρά προβλήματα υγείας του Ζ. Α. του Ι. ξεκίνησαν στις 6.5.2011 με την υποβολή του σε χειρουργική επέμβαση λόγω καρκίνου του παχέως εντέρου και σε επακολουθήσασες συνεχείς χημειοθεραπείες και άρχισαν να επιδεινώνονται με εκτεταμένες καρκινικές μεταστάσεις σε ζωτικά όργανα του σώματος του, με αποτέλεσμα να αποβιώσει στις 6.3.2012.

Ειδικότερα, τα ανωτέρω προβλήματα του προκάλεσαν αρχικά έντονη σωματική καταπόνηση, συνεπεία της οποίας περιήλθε από τον Μάϊο του 2011 σε κάκιστη ψυχολογική κατάσταση, συνεπεία της οποίας ο ανωτέρω ασθενής άρχισε να επιδεικνύει αδιαφορία και απογοήτευση και επέφεραν από τον Σεπτέμβριο του 2011 βαθμιαία εξασθένηση σταδιακά και έκπτωση των πνευματικών λειτουργιών του, με αποτέλεσμα να μην είναι σε θέση να εκτιμήσει την σημασία και τις συνέπειες των πράξεων του.

Ο εναγόμενος τελών σε γνώση της κατάστασης υγείας του αδελφού του Ζ. και εκμεταλλευόμενος την κατάσταση αυτή "κουφότητας", στην οποία αυτός κατά τα προεκτεθέντα είχε περιέλθει από τον Σεπτέμβριο του 2011 καθώς και το γεγονός ότι διατηρούσαν καλές σχέσεις, έπεισε τον αδελφό του εν αγνοία της συζύγου και των δύο τέκνων αυτού να συνάψουν την επίδικη σύμβαση μίσθωσης με την οποία συμφωνήθηκε να λάβει ο εναγόμενος περιουσιακά ωφελήματα, που κατά τις περιστάσεις τελούσαν σε φανερή δυσαναλογία προς την παροχή.

Ειδικότερα, η παροχή του αποβιώσαντος ήτοι η εκμίσθωση στον εναγόμενο για χρονικό διάστημα 25 ετών του αγροκτήματος είναι καταφανώς υπερβολική αφού συνεπάγεται υπέρμετρη χρονική δέσμευση του εν λόγω ακινήτου και κατά την κρίση του Δικαστηρίου βρίσκεται σε φανερή δυσαναλογία με την αντιπαροχή του εναγομένου ήτοι την υποχρέωση καταβολής εκ μέρους του μηνιαίου μισθώματος (1200 ευρώ : 12 = ) 100 ευρώ, που οπωσδήποτε είναι πολύ χαμηλό σε σχέση με την μισθωτική αξία του ακινήτου.

Η δυσαναλογία αυτή είναι προφανής καθόσον υποπίπτει αμέσως στην αντίληψη του μέσου σώφρονος και έχοντος πείρα περί τις συναλλαγές ανθρώπου, καθόσον οι μισθώσεις αγροτικών ακινήτων στην περιοχή, όπου το επίδικο, δεν συνάπτονται νια χρονικό διάστημα 25 ετών, αφού κατ’ ουσίαν οδηγούν σε αποστέρηση του μισθωμένου περιουσιακού στοιχείου λαμβανομένου υπόψη ότι δεν δύνανται οι συμβαλλόμενοι να προβλέψουν με ασφάλεια την εξέλιξη των οικονομικών συνθηκών και της εν γένει αξιοποίησης του ακινήτου για ένα τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα......".

Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές το δίκασαν ως Εφετείο, Μονομελές Πρωτοδικείο, απέρριψε ακολούθως την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου που, κρίνοντας ομοίως ,είχε αναγνωρίσει την ακυρότητα της επίμαχης σύμβασης μίσθωσης ως αισχροκερδούς και είχε υποχρεώσει τον αναιρεσείοντα να αποδώσει στους αναιρεσίβλητους τη χρήση του εκμισθωθέντος με αυτή, ακινήτου.

Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το δικαστήριο της ουσίας, δεν παρεβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 179ΑΚ,την οποία ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε ,με ορθή την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών που δέχθηκε ως αποδειχθέντα σ’ αυτήν. Ειδικότερα, με βάση τα ανελέγκτως γενόμενα δεκτά ως προς την κατάσταση της υγείας του δικαιοπαρόχου των αναιρεσιβλήτων, δεχόμενο το δικαστήριο, ότι είχε περιέλθει ο τελευταίος από τον Σεπτέμβριο του έτους 2011, σε σταδιακή και βαθμιαία εξασθένηση και έκπτωση των πνευματικών του λειτουργιών, επιδεικνύοντας απογοήτευση και αδιαφορία για τις συνέπειες και τη σημασία των πράξεων του, ορθώς έκρινε ότι κατά τον χρόνο της σύναψης της επίμαχης σύμβασης μίσθωσης, ήτοι στις 24.10.2011,βρισκόταν σε κατάσταση κουφότητας, κατά την έννοια του άρθρου 179ΑΚ.

Περαιτέρω, συγκρίνοντας το δικαστήριο της ουσίας, την παροχή του τελούντος σε κατάσταση κουφότητας δικαιοπαρόχου των αναιρεσιβλήτων, συνισταμένη στην, για χρονικό διάστημα είκοσι πέντε ετών, εκμίσθωση του περιγραφόμενου αγροτεμαχίου του, έκτασης 3117,46 τετραγωνικών μέτρων μετά της επ’ αυτού αγροτικής αποθήκης, επιφανείας 135 τετρ.

μέτρων, ορθά δέχθηκε ότι ήταν προφανώς δυσανάλογη με την αντιπαροχή του αναιρεσείοντος που ανερχόταν στο ποσό των εκατό ευρώ ως καταβαλλόμενο μηνιαίως μίσθωμα, με τις παραδοχές αφενός μεν, ότι το άνω ποσό "είναι πολύ χαμηλό σε σχέση με την μισθωτική αξία του ακινήτου",αφετέρου δε ,ότι "η χρονική διάρκεια της συγκεκριμένης μίσθωσης του επίδικου ακινήτου, λαμβανομένου υπόψη ότι στην συγκεκριμένη περιοχή δεν συνάπτονται τέτοιες μισθώσεις για χρονικό διάστημα 25 ετών, οδηγεί στην ουσία σε αποστέρηση του μισθωμένου περιουσιακού στοιχείου από τον εκμισθωτή του".Επομένως, όσα περί του αντιθέτου υποστηρίζει ο αναιρεσείων με τον μοναδικό λόγο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης για αναιρετική πλημμέλεια από το άρθρο 560αριθμ.1ΚΠολΔ,είναι αβάσιμα.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από τον αναιρεσείοντα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο(αρθρ.495παρ.4ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο τελευταίος, λόγω της ήττας του στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων(αρθρ. 176,183ΚΠολΔ),κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 22 Δεκεμβρίου 2015 αίτηση του Γ. Α. για αναίρεση της 22/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λιβαδειάς.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων(2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Ιουλίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 6 Σεπτεμβρίου 2017.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ