Supreme Court dismisses appeal on property description error, upholding lower court's finding of ownership by possession.

Απόφαση 1526 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1526/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Απόστολο Τζώτζο.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, κατοίκου ... και 2. Ψ2, κατοίκου ... . Ο πρώτος εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιος δικηγόρους Μαρία Αγγελή και Ιωάννη Καμπάνη, ο δε δεύτερος παραστάθηκε με τους ίδιους πιο πάνω δικηγόρους.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-7-1992 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Κέρκυρας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 76/1994 μη οριστική, 216/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 220/2006 του Εφετείου Κερκύρας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 19-11-2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 18-2-2009 έκθεση του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος δικηγόρος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψη της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, το ορισμένο ή όχι του δικογράφου της αγωγής, ως προς την έκθεση πραγματικών περιστατικών που συγκροτούν την ιστορική βάση της, εκτιμάται κυριαρχικώς από το δικαστήριο της ουσίας. Εξαίρεση ισχύει στην περίπτωση που το δικαστήριο αξιώνει στοιχεία περισσότερα από όσα πράγματι απαιτεί ο νόμος για τη θεμελίωση του δικαιώματος ή αρκείται σε λιγότερα ή διαφορετικά από αυτά.

Στην περίπτωση αυτή υπάρχει παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου που ιδρύει το προβλεπόμενο από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 περ.α ΚΠολΔ λόγο αναίρεσης. Αν τυχόν το δικαστήριο έλαβε υπόψη θεμελιωτικά γεγονότα, μη διαλαμβανόμενα στο αγωγικό δικόγραφο και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ή δεν έλαβε υπόψη τέτοια γεγονότα, μολονότι διαλαμβάνονταν στην αγωγή, τότε ιδρύεται ο προβλεπόμενος από τον αριθμό 8 του ίδιου άρθρου λόγος αναίρεσης.

Αν το δικαστήριο, κατά παράβαση του νόμου, θεώρησε επαρκή τα εκτιθέμενα για την περαιτέρω εξειδίκευση του κανόνα δικαίου πραγματικά γεγονότα, τότε ιδρύεται ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 14 του προαναφερόμενου άρθρου 559. Περαιτέρω, όπως συνάγεται από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1094 ΑΚ και 216 παρ.1 περ.

α, β ΚΠολΔ, για το ορισμένο διεκδικητικής ακινήτου αγωγής, πρέπει στο δικόγραφό της να περιέχεται, εκτός των άλλων, η ακριβής περιγραφή του ακινήτου, ώστε να μη γεννιέται αμφιβολία για την ταυτότητά του, ήτοι να προσδιορίζονται, η θέση, η ιδιότητα και τα όρια αυτού, ώστε να μπορεί αυτό να εντοπίζεται επακριβώς και να διαχωρίζεται από τα γειτονικά εδάφη, τέτοια δε περιγραφή του ακινήτου μπορεί να γίνεται και με αποτύπωσή του σε τοπογραφικό διάγραμμα υπό κλίμακα που ενσωματώνεται στην αγωγή.

Δεν είναι όμως αόριστο το δικόγραφο της αγωγής, στο οποίο δεν ενσωματώνεται τέτοιο τοπογραφικό διάγραμμα ή δεν αναφέρονται στο δικόγραφό της η ακριβής έκτασή του, οι πλευρικές του διαστάσεις ή δεν κατονομάζονται οι γείτονες, εφόσον και χωρίς τα στοιχεία αυτά δε δημιουργείται αμφιβολία για την ταυτότητά του.

Εξάλλου, για την ίδρυση του από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 8 περ.β' ΚΠολΔ προβλεπόμενου λόγου αναίρεσης, πρέπει το δικαστήριο της ουσίας, παρά το νόμο να μη έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ήτοι αυτοτελείς πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, οι οποίοι τείνουν στη θεμελίωση της αγωγής, ένστασης, αντένστασης και γενικά αυτοτελούς αίτησης, οι οποίοι μπορούν να θεμελιώνουν παράλληλα και λόγο έφεσης.

Επομένως, δεν ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη τα "πράγματα" που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, και τα απέρριψε για οποιονδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό, γιατί η απόρριψη αυτή σημαίνει ότι ο ισχυρισμός έχει ληφθεί υπόψη ανεξάρτητα αν δεν έγινε δεκτός.

Στην προκείμενη περίπτωση, με το δεύτερο μέρος του πρώτου λόγου αναίρεσης, αποδίδεται στο Εφετείο, ότι υπέπεσε, στην πλημμέλεια, από τον αρ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι παρά το νόμο δεν απέρριψε, ως αόριστη, την ένδικη διεκδικητική ακινήτου αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, λόγω μη ακριβούς περιγραφής του επίδικου ακινήτου, και συγκεκριμένα, λόγω, α) μη επαρκούς εξατομίκευσής του, καθόσον δεν ενσωματώνονταν στο δικόγραφό της τοπογραφικό διάγραμμα υπό κλίμακα, ούτε γίνονταν αναφορά σε τέτοιο διάγραμμα, β)μη προσδιορισμού αυτού, στο δικόγραφό της, λεπτομερώς κατά θέση, έκταση, ιδιότητα, όρια και πλευρικές διαστάσεις ορίων, ώστε να μην υπάρχει καμία αμφιβολία για την ταυτότητά του.

Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι αβάσιμος, διότι από την επισκόπηση της ένδικης αγωγής προκύπτει, ότι το επίδικο ακίνητο περιγράφεται ως " χερσοχώραφο (πρώην άμπελος), εκτάσεως έξ (6) περίπου στρεμμάτων, κείμενον εις θέσιν ..., πλησιαζόμενον γύρωθεν, ανατολικώς με ακτήν θαλάσσης, βορείως με κτήμα ..., δυτικώς με κτήμα κληρονόμων ...

και νοτίως με κτήμα ...", δηλαδή περιλαμβάνονται σ' αυτήν όλα τα αναγκαία στοιχεία που προσδιορίζουν πλήρως την ταυτότητά του επιδίκου και, επομένως, το Εφετείο, που, εκτιμώντας κυριαρχικώς την ιστορική βάση της αγωγής, έκρινε αυτήν ορισμένη, ως προς το στοιχείο αυτό, δεν υπέπεσε στην αποδιδόμενη πλημμέλεια.

Με τον αυτό πρώτο λόγο αναίρεσης, πρώτο μέρος, από το άρθρ. 559 αριθ. 8β ΚΠολΔ, όπως εκτιμήθηκε, αποδίδεται στο Εφετείο ως πλημμέλεια, ότι δεν έλαβε υπόψη "πράγματα" που ασκούσαν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ήτοι την ανωτέρω δικονομική ένσταση της εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας, περί αοριστίας του δικογράφου της αγωγής αναφορικά με την περιγραφή του επίδικου ακινήτου, η οποία ενισχύθηκε με τους περαιτέρω ισχυρισμούς της, που προβλήθηκαν με λόγο έφεσης, ότι α) στο ...

συμβόλαιο γονικής παροχής της ΑΑ προς τον πρώτο αναιρεσίβλητο το επίδικο αναφέρεται να έχει έκταση 10.000 τ.μ και διαφορετικούς συνορίτες, ενώ στην αγωγή φέρεται να έχει έκταση 6.0000 τ.μ., β) η ίδια η αναιρεσείουσα είναι κυρία ακινήτου έκτασης 4.397 τ.μ., όπως προκύπτει από την από την ... δήλωση αποδοχής κληρονομίας της συμβολαιογράφου Κέρκυρας Αικ.

Λάμπουρα. Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι αβάσιμος, διότι από την πληττόμενη απόφαση, με την οποία κρίθηκε ορισμένη η αγωγή ως προς την περιγραφή του επιδίκου, προκύπτει ότι οι ισχυρισμοί αυτοί της ήδη αναιρεσείουσας λήφθηκαν υπόψη από το Εφετείο και απορρίφθηκαν, εκ του πράγματος, ως αβάσιμοι.

Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 974, 1041, 1042, 1043, 1045, 1051 ΑΚ, προκύπτει ότι, για την κτήση της κυριότητας ακινήτου, με τακτική χρησικτησία, απαιτείται άσκηση νομής με καλή πίστη και νόμιμο ή νομιζόμενο τίτλο για μια δεκαετία, και με έκτακτη χρησικτησία, απαιτείται άσκηση νομής επί συνεχή εικοσαετία, με τη δυνατότητα, και στις δύο περιπτώσεις, εκείνου που απέκτησε τη νομή αυτού με καθολική ή με ειδική διαδοχή να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου του.

Εξάλλου, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ,η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση όταν στο αιτιολογικό που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού δεν αναφέρονται καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόσθηκε.

Ως "ζητήματα" των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί την απόφαση νόμιμης βάσης, νοούνται μόνο οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, δηλαδή εκείνοι που τείνουν στη θεμελίωση ή κατάλυσης του δικαιώματος που ασκήθηκε, ως επιθετικό ή αμυντικό μέσο, όχι όμως και οι ελλείψεις που αφορούν την εκτίμηση των αποδείξεων (άρθρ. 561 παρ.1 ΚΠολΔ) και ειδικότερα αναφέρονται στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση του πορίσματος που εξάγεται από αυτές, αρκεί μόνο το πόρισμα να εκτίθεται με σαφήνεια.

Στην υπόθεση που κρίνεται, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο, δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη περί πραγμάτων κρίση του, τα εξής ουσιώδη αναφορικά με την ένδικη διεκδικητική ακινήτου αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που ως βάση της είχε την κτήση της κυριότητας του επιδίκου από τους ενάγοντες με τακτική και έκτακτη χρησικτησία:

Οι ενάγοντες είναι συγκύριοι, κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου, ενός αγροτικού ακινήτου, εμβαδού 5.572,61 τ.μ., έξι στρεμμάτων περίπου, το οποίο βρίσκεται στην τοποθεσία "..." της κτηματικής περιφέρειας του Δήμου ... και συνορεύει ανατολικά με τον αιγιαλό της θάλασσας, βόρεια με κτήμα ..., δυτικά με κτήμα κληρονόμων ...

και νότια με κτήμα ..., όπως αυτό εμφανίζεται και οριοθετείται στο από 25-8-1987 τοπογραφικό διάγραμμα του ..., πολιτικού μηχανικού, με τα στοιχεία ΑΒΓΔΕΖΗΑ. Την κυριότητά του απέκτησαν ο μεν πρώτος ενάγων από την μητέρα του ΑΑ, δυνάμει του ... συμβολαίου γονικής παροχής της αναφερόμενης συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, ο δε δεύτερος ενάγων με άτυπη παραχώρηση, τον Ιούνιο του 1963 από την μητέρα του ΒΒ.

Στις ανωτέρω δικαιοπαρόχους των εναγόντων το ακίνητο αυτό είχε περιέλθει με άτυπη δωρεά, το έτος 1923, από την μητέρα τους ΓΓ. Στο ακίνητο αυτό, οι ανωτέρω δικαιοπάροχοι των εναγόντων, η απώτερη ΓΓ μέχρι το έτος 1923, και οι άμεσες ΑΑ και ΒΒ μέχρι την 23.2.1946, ασκούσαν διακατοχή συνεχή, αδιάκοπη, ειρηνική, δημόσια, αναμφίβολη και επί λόγω κυριότητος.

Στη συνέχεια οι τελευταίες μέχρι τα έτη 1982 και 1963, αντίστοιχα, και ακολούθως οι ενάγοντες, νεμόταν αυτό με διάνοια κυρίου. Συγκεκριμένα, οι ανωτέρω δικαιοπάροχοι των εναγόντων ασκούσαν πράξεις νομής στα επίδικα τμήματα που ταιριάζουν στη φύση τους και στον προορισμό τους και ειδικότερα φύτευαν αμπέλια, τα κλάδευαν, συνέλεγαν τα σταφύλια και έφτιαχναν κρασί, αργότερα βοσκούσαν τις αγελάδες τους και έσπερναν καλαμπόκι για χόρτο των αγελάδων και τριφύλλι πολυετές και απέβαλαν τυχόν εισβολείς, φανερά διενεργούντες επ' αυτών διακατοχικές πράξεις.Τις ανωτέρω καλλιέργειες στο ακίνητο αυτό συνέχισαν οι ενάγοντες και μετά την αναχώρησή τους από την ...

το επόπτευαν μέσω τρίτων προσώπων, το έτος 1965 τοποθέτησαν περίφραξη από σιδηροπασσάλους και αγκαθωτό συρματόπλεγμα και απέβαλαν τυχόν εισβολείς, φανερά διενεργούντες επ' αυτών διακατοχικές πράξεις. Με τον τρόπο αυτό οι ενάγοντες κατέστησαν, με την υπερδεκαετή συνεχή νομή και εικοσαετή συνεχή νομή και κατοχή του ανωτέρω επιδίκου ακινήτου, κύριοι αυτού με τα προσόντα της τακτικής χρησικτησίας ο πρώτος και της έκτακτης χρησικτησίας ο δεύτερος.

Τις ανωτέρω πράξεις οι ενάγοντες ασκούσαν στο ανωτέρω αγροτικό ακίνητο, κατά το ποσοστό της συγκυριότητάς τους αδιατάρακτα μέχρι τον Οκτώβριο του 1985, οπότε αποβλήθηκαν από τη νομή του από την εναγομένη, η οποία το κατέλαβε, κατασκεύασε πρόχειρο πηγάδι και το περιέφραξε με πασσάλους. Από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν αποδείχθηκε κυριότητα της εναγομένης στο επίδικο ακίνητο, το οποίο αυτή ισχυρίζεται ότι απέκτησε δυνάμει της ...

δήλωσης αποδοχής κληρονομίας της αναφερόμενης συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, από τον αποβιώσαvτα προ του έτους 1940 πατέρα της ΔΔ. Και τούτο διότι ο δικαιοπάροχος της εναγομένης είχε μετακομίσει προ πολλών ετών από την ... και κατοικούσε μόνιμα στην ..., αφού είχε πωλήσει όλη την κτηματική του περιουσία σε τρίτους και πέθανε στις 26.2.1971 στην ..., και όχι προ του έτους 1940 όπως αναγράφεται στην ανωτέρω δήλωση, αφήνοντας ως μοναδικούς εξ αδιαθέτου κληρονόμους την σύζυγο του ΕΕ και την υιοθετημένη θυγατέρα του και εναγομένη.

Ακολούθας, η ΕΕ εισήχθη σε πτωχοκομείο της ..., όπου και παρέμεινε μέχρι τον θάνατό της, στις 9.3.1979. Σύμφωνα δε με το 2.178 ατομικό της δελτίο στο ανωτέρω πτωχοκομείο, ως μόνο περιουσιακό της στοιχείο είχε δηλώσει τη σύνταξη της του ΙΚΑ. Ενόψει όλων αυτών αποδεικνύεται ότι κατά το χρόνο του θανάτου των δικαιοπαρόχων της εναγομένης οι τελευταίοι δεν διέθεταν καμία ακίνητη περιουσία στην ... .

Ακόμη, η εναγομένη ουδέποτε είχε κατοικήσει ή διαμείνει στο ακίνητο αυτό προ του έτους 1985, οπότε και το κατέλαβε και τούτο διότι κατοικούσε μόνιμα στην ... . Με βάση τις παραδοχές αυτές έκρινε ως βάσιμη την ένδικη αγωγή, κατ' επικύρωση της εκκληθείσας απόφασης του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που έκρινε ομοίως.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση με ανεπαρκείς αιτιολογίες σχετικά με το ουσιώδες ζήτημα της περιγραφής του επίδικου ακινήτου διότι με την ανωτέρω περιγραφή του ακινήτου, η οποία γινόταν με την αγωγή και περιλήφθηκε στις αιτιολογίες της πληττόμενης απόφασης, ως παραδοχή του Δικαστηρίου της ουσίας, προσδιορίζεται, η θέση, η ιδιότητα και τα όρια του επιδίκου, κατά τρόπο ώστε να μπορεί αυτό να εντοπίζεται επακριβώς και να διαχωρίζεται από τα γειτονικά ακίνητα.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, τρίτο μέρος, από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ,με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμος. Με το δεύτερο λόγο αναίρεσης, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 559 αριθ.19 ΚΠολΔ πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών, α) ως προς τον χρόνο κατά τον οποίο αναχώρησαν οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι από τη ..., β) με ποίο ακριβώς τρόπο "επόπτευαν", μετά την αναχώρηση τους αυτή, "μέσω τρίτων προσώπων", το επίδικο ακίνητο, ώστε να έχουν τη φυσική εξουσίασή του με διάνοια κυρίου, γ) με ποία έννομη σχέση ενεργούσαν οι εποπτεύοντες το επίδικο τρίτοι, δ) αν η περίφραξη που τοποθέτησαν τα τρίτα πρόσωπα, το έτος 1965, για λογαριασμό των αναιρεσιβλήτων, υφίστατο ή όχι τον Οκτώβριο του 1985 που, σύμφωνα με την απόφαση, η αναιρεσείουσα κατέλαβε το επίδικο και απέβαλε τα τρίτα πρόσωπα.

Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απαράδεκτος, διότι οι με αυτόν αποδιδόμενες ως άνω αναιρετικές πλημμέλειες αναφέρονται στην εκτίμηση των αποδείξεων από το Δικαστήριο της ουσίας, και ειδικότερα στην ανάλυση και αξιολόγηση του πορίσματός του που εξήγαγε από αυτές, οι οποίες δεν υπόκεινται στον αναιρετικό έλεγχο, αφού το πόρισμα του Εφετείου, σχετικά με την απόκτηση της κυριότητας του επίδικου ακινήτου από τους ενάγοντες,με τακτική και έκτακτη χρησικτησία,αντίστοιχα, εκτίθεται σαφώς.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 19-11-2007 αίτηση της Χ για αναίρεση της 220/2006 απόφασης του Εφετείου Κέρκυρας.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 28 Απριλίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ