Supreme Court allows appeal against lower court failure to consider specific land registry documents proving state ownership.

Απόφαση 1524 / 2010 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1524/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Δημήτριο Μαζαράκη και Χαράλαμπο Αθανασίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Μαρτίου 2010, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Νικόλαο Γραμμένο.

Του αναιρεσίβλητου: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους : α) Βασίλειο Καραγεώργο και β) Παναγιώτα Παρασκευοπούλου Πάρεδροι Ν.Σ.Κ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-4-2002 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σύρου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 10ΤΜ/2004 του ίδιου Δικαστηρίου που παρέπεμψε την υπόθεση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Σύρου λόγω αρμοδιότητας, 1ΤΠ/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σύρου και 81/2007 του Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 18-6-2007 αίτησή του και με τους από 31-10-2008 πρόσθετους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. H Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη ανέγνωσε την από 24-11-2008 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και των πρόσθετων αυτής λόγων.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των πρόσθετων λόγων, οι πληρεξούσιοι του αναιρεσίβλητου την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 106, 335, 338, 339 και 346 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι τα έγγραφα προς άμεση ή έμμεση απόδειξη λαμβάνονται υπόψη όχι αυτεπαγγέλτως αλλά μετά από επίκλησή τους, που αποδεικνύεται από τις έγγραφες προτάσεις της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση είτε από το διάδικο που τα προσκόμισε για να τα χρησιμοποιήσει κατά του αντιδίκου του, είτε από τον τελευταίο κατ' εκείνου.

Με την προϋπόθεση δε της συνδρομής τόσο της προσκομιδής όσο και της επίκλησης εγγράφων, αν αυτά δεν ληφθούν υπόψη, ιδρύεται λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 11 περίπτ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Εξάλλου, σαφής και ορισμένη είναι η επίκληση του εγγράφου, όταν είναι ειδική και από αυτήν προκύπτει η ιδιότητά του.

Μπορεί δε η επίκληση αυτή να γίνει είτε με τις προτάσεις της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση είτε με αναφορά δια των προτάσεων αυτών σε συγκεκριμένο μέρος των προσκομιζόμενων προτάσεων προηγούμενης συζήτησης, όπου γίνεται σαφής και ορισμένη επίκληση του εγγράφου, κατ' ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 240 ΚΠολΔ.

Η διάταξη αυτή αναφέρεται στον τρόπο επαναφοράς "ισχυρισμών", έχει, όμως, εφαρμογή και για την επίκληση αποδεικτικών μέσων, λόγω της ταυτότητας του νομικού λόγου. Δεν είναι συνεπώς νόμιμη η κατ' έφεση επίκληση εγγράφου, προς άμεση ή έμμεση απόδειξη, όταν στις προτάσεις ενώπιον του Εφετείου περιέχεται γενική μόνο αναφορά σε όλα τα έγγραφα, που ο διάδικος είχε επικαλεστεί και προσκομίσει πρωτοδίκως, χωρίς παραπομπή σε συγκεκριμένα μέρη των επανυποβαλλόμενων πρωτόδικων προτάσεων, όπου περιέχεται σαφής και ορισμένη επίκληση του εγγράφου (Ολομ.

ΑΠ 9/2000). Η ενσωμάτωση, επίσης, στις προτάσεις της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση των προτάσεων προηγούμενων συζητήσεων στις οποίες και μόνο γίνεται σαφής επίκληση των εγγράφων δεν συνιστά νόμιμο τρόπο επαναφοράς του συγκεκριμένου μέρους των εν λόγω προτάσεων και, συνακόλουθα, νόμιμο τρόπο επίκλησης των εγγράφων (ΟλΑΠ 9/2000).

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον τέταρτο λόγο της αναίρεσης, προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αριθμό 11 περίπτ. γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, γιατί το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη και δεν συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις και τα ειδικότερα στο αναιρετήριο μνημονευόμενα έγγραφα, δηλαδή, το "δημοσίευμα του περιοδικού "..." τεύχος 78 Οκτωβρίου - Δεκεμβρίου 2000, άρθρο Π.

Πατέλη", το 12/30-3-1916 πρακτικό του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου του Ιερού Ναού ..., το ... συμβόλαιο του τότε συμβολαιογράφου Πάρου Μιχ. Παπαγεωργίου κατάργησης δίκης, που συντάχθηκε μεταξύ των τότε διαδίκων πιο πάνω Ιερού Ναού και Δήμου ..., που περιέχονται στη με αριθμό 1083782/8937/Α0010/30-9-1999 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, που, επίσης, περιέχεται στο με αριθμό Πρωτ....

έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας Κυκλάδων, που ο αναιρεσείων επικαλέστηκε με τις προτάσεις του της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, προς απόδειξη των αγωγικών ισχυρισμών του περί κτήσης ίδιας κυριότητάς του στα επίδικα ακίνητα με παράγωγο και πρωτότυπο τρόπο. Από την παραδεκτή όμως επισκόπηση των από 6-3-2007 προτάσεων του αναιρεσείοντα της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, προκύπτει, ότι ο αναιρεσείων δεν επικαλέστηκε, όπως όφειλε, στο Εφετείο τα προμνημονευόμενα έγγραφα, αφού στις εν λόγω προτάσεις γίνεται μόνο σαφής και ορισμένη επίκληση του με αριθμό Πρωτ. 3129/13-10-1999 εγγράφου της kτηματικής Υπηρεσίας του Νoμού Κυκλάδων προς τον αναιρεσείοντα (με αριθμό 8β'των επικαλούμενων εγγράφων) και με το οποίο, όπως ρητά αναφέρεται στις προτάσεις αυτές, "το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα κυριότητας επί των νησίδων "...ι" και "..." ή "...", ενσωματώθηκαν δε στις αμέσως πιο πάνω προτάσεις οι πρωτόδικες προτάσεις του αναιρεσείοντα, στις οποίες και μόνο γίνεται σαφής και ορισμένη επίκληση των λοιπών, εκτός της προμνημονευό-μενης υπουργικής απόφασης, εγγράφων, ενσωμάτωση, η οποία δεν συνιστά νόμιμο τρόπο επαναφοράς του συγκεκριμένου μέρους των πρωτόδικων εγγράφων και, συνακόλουθα, νόμιμο τρόπο επίκλησης των εγγράφων αυτών.

Ενόψει, επομένως, του ότι η επίκληση των προμνημονευόμενων τεσσάρων πρώτων εγγράφων δεν είναι νόμιμη, αφού στις προτάσεις του αναιρεσείοντα της συζήτησης μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση δεν γίνεται μνεία ότι τα εν λόγω έγγραφα περιέχονται στο με αριθμό Πρωτ. .... έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας Κυκλάδων, η μη λήψη υπόψη των εν λόγω εγγράφων από το Εφετείο δεν ιδρύει τον εξεταζόμενο λόγο αναίρεσης, ο οποίος, επομένως, είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος.

Σε σχέση, όμως, με το αμέσως πιο πάνω έγγραφο, -του οποίου έγινε νόμιμη επίκληση στο Εφετείο,- προκύπτει, ότι το τελευταίο, όπως βεβαιώνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, προκειμένου να καταλήξει στην κρίση του, ότι οι επίδικες βραχονησίδες περιήλθαν ως αδέσποτες στο αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο "δικαίω πολέμου" κατά διαδοχή του Τουρκικού Δημοσίου, μετά την απελευθέρωση των Κυκλάδων και ότι έκτοτε αυτό νεμόταν τις εν λόγω βραχονησίδες με διάνοια κυρίου ως δημόσιες και διαχειριζόταν τις τελευταίες με την αρμόδια δασική υπηρεσία που τις επιτηρούσε, ακολούθως δε, κατά παραδοχή της σχετικής ένστασης του αναιρεσιβλήτου ως βάσιμης και κατ' ουσίαν, να απορρίψει την ένδικη αναγνωστική κυριότητας ακινήτων αγωγή του αναιρεσείοντα ως ουσιαστικά αβάσιμη, εξαφανίζοντας την εκκαλούμενη απόφαση, που είχε εκφέρει διαφορετική κρίση, (λαμβάνοντας υπόψη ρητά και συνεκτιμώντας μεταξύ άλλων εγγράφων και το αμέσως πιο πάνω έγγραφο) έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε, μεταξύ άλλων αποδεικτικών μέσων "και όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα τα οποία επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι, είτε προς άμεση, είτε προς έμμεση απόδειξη".

Όμως από μόνη την πιο πάνω βεβαίωση του Εφετείου, το όλο περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης και το σύνολο των αιτιολογιών της τελευταίας, δεν καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο, αλλά αντίθετα καταλείπονται αμφιβολίες για το αν το πιο πάνω Δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις και το προμνημονευόμενο έγγραφο.

Και αυτό γιατί το Εφετείο δεν κάνει καμιά απολύτως μνεία ή σχολιασμό στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση για το αποδεικτικό αυτό έγγραφο της Κτηματικής Υπηρεσίας Κυκλάδων, όπως έπραξε για άλλα αποδεικτικά μέσα, κατά την εκτεταμένη επισκόπηση και ανάλυση του αποδεικτικού υλικού, δεδομένου ότι υπό το εκτιθέμενο, ειδικότερα, στο αναιρετήριο περιεχόμενό του, μπορούσε αυτό να χρησιμεύσει για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων ως προς την ουσιαστική βασιμότητα της ένδικης αγωγής, ενόψει οπωσδήποτε της αντίθετης ουσιαστικής κρίσης στην οποία και κατέληξε το Εφετείο.

Ο ερευνώμενος, επομένως, αναιρετικός λόγος είναι, ως προς το έγγραφο αυτό, βάσιμος και γι' αυτό πρέπει να γίνει δεκτός. Με τα δεδομένα αυτά, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο, όμως, από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 81/2007 απόφαση του Εφετείου Αιγαίου.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο, όμως, από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντα, τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστ ηκε στην Αθήνα, στις 15 Οκτωβρίου 2010. Και

Δημοσιεύθηκε, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 2 Νοεμβρίου 2010.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ