Supreme Court allows appeal on lost income due to error in proving employment probability requirements.

Απόφαση 1523 / 2023 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1523/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μυρσίνη Παπαχίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Κατσιμαγκλή, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη, Αλεξάνδρα Αποστολάκη και Σωκράτη Πλαστήρα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Μαρτίου 2023, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Μ. Σ. του Ι., κατοίκου …, που εκπροσωπείται δυνάμει της 103/2014 ήδη αμετάκλητης απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων από την οριστική δικαστική συμπαραστάτρια Σ. Σ. του Ι., κάτοικο …, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Πάτση, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 10-3-2023 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Κ. Μ. του Ι., κατοίκου …, 2) Σ. συζ. Ι. Μ., κατοίκου … και 3) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "… Ανώνυμη Εταιρία" και ήδη "… ΑΕ", που εδρεύει στη … και εκπροσωπείται νόμιμα, ως οιονεί καθολικής διαδόχου της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "… ΑΕ", οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Ντανάκα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και ο οποίος στην εν λόγω από 15-3-2023 δήλωση, καθώς και με τις κατατεθείσες προτάσεις του δήλωσε την ως άνω μεταβολή της αναιρεσίβλητης εταιρίας.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-9-2014 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος και του Ε. Ζ. του Κ., μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 74/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 63/2019 του Μονομελούς Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 19-1-2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η υπό κρίση από 19-1-2021 (αρ. κατ. 1/2021) αίτηση, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 63/2019 τελεσίδικης αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Κρήτης, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες που προκλήθηκαν από αυτοκίνητο, καθώς και από τη σύμβαση ασφαλίσεως αυτού (άρθρο 681Α' του Κ.Πολ.Δ.), ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.).

Είναι, επομένως, παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ.). Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία είναι η υπαιτιότητα του υποχρέου, η οποία υπάρχει και στην περίπτωση της αμέλειας, δηλαδή όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, η παράνομη συμπεριφορά του υποχρέου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας.

Περαιτέρω, η προβλεπόμενη από τις διατάξεις των άρθρων 297 - 298 του Α.Κ. αποζημίωση, περιλαμβάνει τη μείωση της περιουσίας του δανειστή (θετική ζημία), καθώς και το διαφυγόν κέρδος, εκείνο δηλαδή που προσδοκά κανείς με πιθανότητα, σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις και ιδίως τα προπαρασκευαστικά μέτρα, που έχουν ληφθεί (Α.Π. 18/2022, Α.Π. 1102/2020, Α.Π. 698/2020).

Ως θετική ζημία νοείται η μείωση της υπάρχουσας περιουσίας του ζημιωθέντος, η οποία μπορεί να συνίσταται σε μείωση του ενεργητικού ή σε αύξηση του παθητικού του. Αποθετική ζημία ή διαφυγόν κέρδος είναι η μη επαύξηση της περιουσίας του ζημιωθέντος λόγω του ζημιογόνου γεγονότος, η οποία (επαύξηση) θα επερχόταν με πιθανότητα, σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων.

Συνεπώς, το διαφυγόν κέρδος αποτελεί μέγεθος που προσδιορίζεται μόνο υποθετικά. Είναι το κέρδος που θα αποκομιζόταν, αν δεν είχε επέλθει το ζημιογόνο γεγονός. Γίνεται, δηλαδή, αναγκαία, ένας συλλογισμός, για την υποθετική εξέλιξη των πραγμάτων. Η υποθετική αυτή εξέλιξη δεν χαρακτηρίζεται από βεβαιότητα και, ακόμη, δυσχερώς αποδεικνύεται.

Για να διευκολύνει ο νόμος την απόδειξη, αφού η βεβαιότητα στην περίπτωση του διαφυγόντος κέρδους είναι αδύνατη, αλλά και για να θέσει φραγμό στις αχαλίνωτες υποθέσεις, ορίζει, στη διάταξη του άρθρου 298 εδ. 2 του Α.Κ., ότι ως διαφυγόν κέρδος "λογίζεται εκείνο που προσδοκά κανείς με πιθανότητα σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις και ιδίως τα προπαρασκευαστικά μέτρα που έχουν ληφθεί".

Χρειάζεται, δηλαδή, η δυνατότητα να προβλεφθεί το κέρδος από κάποιον μέσο, λογικό άνθρωπο, με βάση αντικειμενικά κριτήρια ("σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων") και μάλιστα να προβλεφθεί εκ των προτέρων, κατά το χρόνο του ζημιογόνου γεγονότος. Για την αποκατάσταση, συνεπώς, του διαφυγόντος κέρδους απαιτείται βάσιμη πιθανότητα για την επέλευση του κέρδους.

Η ύπαρξη προπαρασκευαστικών μέτρων καθιστά ασφαλέστερη την προς τούτο πιθανότητα. Το τυχαίο ή απροσδόκητο ή απλώς ενδεχόμενο και για το λόγο αυτό αβέβαιο, ή το υποθετικό και από αβέβαιους και αστάθμητους παράγοντες ή ελπίδες εξαρτημένο διαφυγόν κέρδος, δεν αποδίδεται. Ο απαιτούμενος, στις κατ' ιδίαν περιπτώσεις, βαθμός πιθανότητας είναι διάφορος, καθόσον εξαρτάται από τις ιδιαίτερες- συγκεκριμένες περιστάσεις (ΑΠ 1064/2022, 1516/2018).

Εξάλλου, ο λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται, αν το δικαστήριο δεν εφάρμοσε τέτοιο κανόνα, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις της εφαρμογής του ή αν εφάρμοσε αυτόν, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθή (Α.Π. 1940/2022, Α.Π. 776/2020, Α.Π. 426/2020).

Στην περίπτωση κατά την οποία το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός αναιρέσεως, αν οι πραγματικές παραδοχές της αποφάσεως καθιστούν προφανή την παραβίαση (Α.Π. 2093/2022, Α.Π. 75/2022, Α.Π. 49/2022).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως, ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων αποδίδει στην προσβαλλομένη απόφαση πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., αιτιώμενος ότι το Εφετείο, το οποίο απέρριψε ως αβάσιμο το κονδύλιο της αγωγής του για επιδίκαση διαφυγόντος κέρδους λόγω της απώλειας εισοδημάτων από την εργασία του, εξ αιτίας του τραυματισμού του κατά το ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα, παραβίασε ευθέως τη διάταξη του άρθρου 298 του Α.Κ., καθόσον απαίτησε, ως προϋπόθεση για την ύπαρξη διαφυγόντος κέρδους του, τη συνδρομή περιστατικών που καθιστούν βέβαιη την εργασιακή απασχόλησή του, κατά το επίδικο χρονικό διάστημα.

Το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, αναφορικά με το κονδύλιο της ένδικης αγωγής, που αφορά στο διαφυγόν κέρδος, που ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων, με πιθανότητα και κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα απεκέρδαινε από την εργασία του, αν δεν τραυματιζόταν κατά το ένδικο ατύχημα, δέχτηκε ανελέγκτως (άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ.), μετά από εκτίμηση των αποδείξεων, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "...Αποδείχθηκε περαιτέρω ότι λόγω του επίδικου τραυματισμού του ο πρώτος ενάγων (ήδη αναιρεσείων) δεν ήταν σε θέση να εργασθεί και συνεπώς απώλεσε τα εισοδήματα που κατά συνήθη πορεία των πραγμάτων θα είχε, εάν δεν μεσολαβούσε το ατύχημα.

Αποδείχθηκε έτσι ότι ο πρώτος ενάγων είχε δεχθεί και αποδεχθεί πρόταση να εργασθεί ως οδηγός τουριστικού λεωφορείου στην επιχείρηση του Κ. Σ., στην οποία είχε απασχοληθεί εποχικά (κατά τη θερινή τουριστική περίοδο) τα έτη 2006 έως 2009. Σύμφωνα λοιπόν με τα κατατεθέντα από τον ενόρκως βεβαιώσαντα Ε. Μ., επίσης εργαζόμενο στην ίδια επιχείρηση, ο ως άνω εργοδότης "είχε συμφωνήσει με το Μ.

Σ. να δουλέψει στην επιχείρησή του ως οδηγός τουριστικού λεωφορείου για την τουριστική σαιζόν 2013, από το μήνα Μάιο έως και τον Οκτώβριο". Υπό το δεδομένο αυτό (της συμφωνίας) η κύρια βάση του κεφαλαίου της αγωγής περί διαφυγόντων κερδών, με την οποία ισχυρίζεται ο πρώτος ενάγων ότι θα εργαζόταν ως τεχνίτης - σιδηρουργός στην επιχείρηση του Ν.

Δ. στο …, στην οποία είχε απασχοληθεί δοκιμαστικά επί 25 ημέρες τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο 2013, παρίσταται ουσιαστικά αβάσιμη. Η κρίση αυτή ενισχύεται και από το γεγονός ότι ήδη την 01η Μαρτίου 2013 είχε λυθεί η ως άνω εργασιακή σύμβαση, ενώ από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι υπήρχε πράγματι πρόταση από τον ως άνω εργοδότη για σύναψη νέας σύμβασης ένα μήνα αργότερα.

Συνεπώς, η κύρια βάση του αιτήματός του για αποζημίωση λόγω διαφυγόντων κερδών, είναι απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμη, το δε πρωτοβάθμιο δικαστήριο, που χωρίς ειδική αιτιολογία την απέρριψε, ορθώς εκτίμησε τις αποδείξεις και ο περί του αντιθέτου 3ος στοιχ. Α-4 λόγος της υπό Γ' έφεσης πρέπει να απορριφθεί.

Περαιτέρω, εάν ο πρώτος ενάγων απασχολείτο ως οδηγός, θα είχε κατά μήνα μικτά εισοδήματα 890,89 ευρώ, όσα και οι βασικές αποδοχές άγαμου οδηγού σε επιχειρήσεις τουριστικών λεωφορείων, με προϋπηρεσία 3-6 ετών, στις οποίες περιλαμβάνεται και το εποχιακό επίδομα, με βάση την από 28 Ιουνίου 2013 σ.σ.ε. "για τους όρους αμοιβής και εργασίας των οδηγών τουριστικών λεωφορείων Κρήτης".

Επομένως, για το ως άνω διάστημα των 6 μηνών του 2013, ο πρώτος ενάγων θα κέρδιζε από την εργασία του συνολικά (6 μήνες Χ 890,89 ευρώ) 5.345,34 ευρώ. Για τα επόμενα όμως έτη (2014 και εφεξής) η ζημία του πρώτου ενάγοντος από τη μη απασχόλησή του παρίσταται απλώς ενδεχόμενη, αφού ο ίδιος ως άνω ενόρκως βεβαιώσας αναφέρει ότι "υπήρχε πρόθεση να εργασθεί στη δουλειά αυτή και για τις επόμενες τουριστικές περιόδους" και συνεπώς η σχετική αξίωση του πρέπει κατά το μέρος αυτό ως ουσιαστικά αβάσιμη να απορριφθεί ...

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που επιδίκασε υπέρ του πρώτου ενάγοντος αποζημίωση για μεγαλύτερο διάστημα, έσφαλε ως προς την εκτίμηση των αποδείξεων, όπως βασίμως παραπονούνται κατά τούτο οι υπό Α' και Β' εκκαλούντες με τους 5° και 4° λόγους των εφέσεών τους αντίστοιχα, οι οποίοι πρέπει να γίνουν δεκτοί ως ουσιαστικά βάσιμοι κατά το μέρος τους που αφορά τα επιπλέον επιδικασθέντα...".

Με τις παραδοχές όμως αυτές της προσβαλλομένης αποφάσεως, στις οποίες το Εφετείο στήριξε την απόρριψη, τόσο του κύριου, όσο και του επικουρικού (από το έτος 2014 και εφεξής) αιτήματος της ένδικης αγωγής του ενάγοντος, ήδη αναιρεσείοντος, για επιδίκαση σ' αυτόν διαφυγόντων εισοδημάτων, παραβίασε ευθέως τη διάταξη του άρθρου 298 του Α.Κ., καθόσον απαίτησε ως προϋπόθεση για την ύπαρξη διαφυγόντος κέρδους του, τη συνδρομή (βασιμότητα) περιστατικών, που καθιστούν βέβαιη την εργασιακή ενασχόληση αυτού, κατά το επίδικο χρονικό διάστημα (απόδειξη ύπαρξης πρότασης από τον αναφερόμενο εργοδότη για σύναψη σύμβασης εργασίας, ως προς το κύριο αίτημα, καθώς και πλήρη απόδειξη ότι ο ενάγων, ήδη αναιρεσίβλητος, θα εργαζόταν ως οδηγός τουριστικού λεωφορείου και κατά τις τουριστικές σαιζόν 2014-2023, ως προς το επικουρικό αίτημα), αν και το διαφυγόν κέρδος, σύμφωνα με τα αναφερόμενα ειδικότερα στη μείζονα σκέψη, αποτελεί μέγεθος, που προσδιορίζεται μόνο υποθετικά και, για την αποκατάστασή του, αρκεί η πιθανότητα της πραγματοποίησής του, εάν δεν μεσολαβούσε το ζημιογόνο γεγονός.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Λόγω δε της αναιρετικής εμβέλειας του λόγου αυτού, παρέλκει η έρευνα των λοιπών, ήτοι των δευτέρου και τρίτου, από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου, λόγων αναιρέσεως, οι οποίοι πλήττουν το ίδιο κεφάλαιο της προσβαλλομένης αποφάσεως.

Κατόπιν τούτου, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, κατά το κεφάλαιό της περί διαφυγόντων κερδών και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, πλην εκείνου, που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση. Περαιτέρω, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στον αναιρεσείοντα του κατατεθέντος παράβολου, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δ. και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι, ως ηττώμενοι διάδικοι, στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα του τελευταίου (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 63/2019 τελεσίδικη απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Κρήτης, ως προς το κεφάλαιό της περί διαφυγόντων κερδών.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το ως άνω κεφάλαιο, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή, πλην εκείνου, που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που κατατέθηκε από αυτόν για την άσκηση της αναιρέσεως.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, το ύψος των οποίων καθορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Σεπτεμβρίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 5 Οκτωβρίου 2023.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ