Supreme Court remands appeal to Plenary Session regarding general interest issue on OTE's overtime leave rights.

Απόφαση 1522 / 2008 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1522/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

B2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Κολυβά, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Ηλία Γιαννακάκη, Χρήστο Αλεξόπουλο, Σπυρίδωνα Ζιάκα και Αντώνιο Αθηναίο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Μαΐου 2008, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε." (ΟΤΕ), που εδρεύει στο Μαρούσι Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Άννα Σακκά - Στρεβίνα, η οποία δήλωσε ότι ανακαλεί την από 23-5-2008 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. και παρίσταται.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, ο οποίος δεν παραστάθηκε και 2) ψ2, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους του Κων/νο Φίλη και Βασίλειο Χριστιανό, που δήλωσαν ότι ο 1ος αναιρεσίβλητος Ψ1 απεβίωσε στις 7-12-2003 και κληρονομήθηκε από τους νόμιμους κληρονόμους του α) Ψ1α, β) Ψ1βκαι γ) Ψ1γ, που συνεχίζουν τη βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπούνται από αυτούς.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-11-2001 αγωγή των ήδη 2ου αναιρεσιβλήτου και ήδη αποβιώσαντος 1ου αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αμαρουσίου.

Εκδόθηκε η 175/2003 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6-11-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Αντώνιος Αθηναίος διάβασε την από 8-5-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να αναιρεθεί η υπ' αριθμ. 175/2003 απόφαση του Ειρηνοδικείου Αμαρουσίου. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από το συνδυασμό των διατάξεων άρθρων 286 εαφ.α,287παρ.1 και 290 Κ.Πολ. Δικ. προκύπτει ότι, η βιαία διακοπή της δίκης, που επέρχεται από το θάνατο διαδίκου, καθώς και η εκούσια επανάληψη της από τους κληρονομούς του, μπορούν να γνωστοποιηθούν με δήλωση στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί άμεση συζήτηση της υπόθεσης. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως αποδεικνύεται από την προσκομιζόμενη ..... ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου του Δήμου Θεσσαλονίκης, στις 7-12-2003 απεβίωσε ο πρώτος αναιρεσίβλητος Ψ1, ο οποίος, όπως προκύπτει από τα νόμιμα προσκομιζόμενα α) .... πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του Δημάρχου του Δήμου Ροδολίβους και β) ...,... και .... πιστοποητικά του Γραμματέα του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης και δεν αμφισβητείται από την αναιρεσείουσα, κληρονομήθηκε εξ αδιαθέτου από τη σύζυγό του, Ψ1α και τα τέκνα του, Ψ1β και Ψ1γ. Ακολούθως οι τελευταίοι, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του ως άνω αποβιώσαντος (άρθρα 1710,1813,1820,και 1846 ΑΚ) νομίμως δήλωσαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης, την λόγω θανάτου εκείνου βίαιη διακοπή της δίκης και την εκούσια στο όνομά τους επανάληψή της, χωρίς να δημιουργείται απ'αυτό απαράδεκτο της συζήτησης της υπόθεσης.

Επειδή, με την υπ'αριθμ. 130558/12-6-1989 Κ.Υ.Α. των Υπουργών Προεδρίας της Κυβερνήσεως, Εθνικής Άμυνας, Εσωτερικών, Οικονομικών, Εργασίας και Υγείας-Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Φ.Ε.Κ. 471/1-6-1989) με τον τίτλο "Υγιεινή και ασφάλεια των εγαζομένων στα Μηχανογραφικά Κέντρα του Δημοσίου, Ν.Π.Δ.Δ. και Ο.Τ.Α." ορίζεται ότι "έχοντας υπόψη 1... 2...

την ανάγκη λήψης προσθέτων μέτρων για βελτίωση των συνθηκών εργασίας και του εργασικού χώρου γενικότερα των εργαζομένων στα Μηχανογραφικά Κέντρα του Δημοσίου, των Ν.Π.Δ.Δ. και των Ο.Τ.Α. αποφασίζουμε: Χορηγείται στους εργαζομένους μπροστά σε οθόνες οπτικής καταγραφής μια ημέρα άδειας μετ'αποδοχών ανά δίμηνο, πέρα της κανονικής, ύστερα από αίτηση των εργαζομένων.

Το δικαίωμα αυτό θα πρέπει να ασκηθεί εντός του συγκεκριμένου διμήνου, αλλίως χάνεται...". Έτσι μεταξύ του Ο.Τ.Ε. και της Ο.Μ.Ε.-Ο.Τ.Ε. καθορίστηκε α)Με την Ειδική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας από 7-3-1990 υπό τον όρο 27 ότι:<<χορηγείται στους εργαζομένους μπροστά σε οθόνες καταγραφής μία ημέρα άδειας μετ'αποδοχών ανά δίμηνο πέραν της κανονικής, ύστερα από αίτηση του εργαζομένου, β)με την Επιχειρησιακή Συλλογική Σύμβαση Εργασίας από 10-5-1996 με τον όρο 28 ότι "Η ειδική άδεια που χορηγείται στο προσωπικό που εργάζεται μπροστά σε οθόνες οπτικής καταγραφής, σύμφωνα με τον όρο 27 της από 7-3-1990 Ε.Σ.Σ.Ε.

στα Μ/Κ των Διευθύνσεων Μηχανογράφησης και καταλόγων επεκτείνεται από 1-9-1996 και στο προσωπικό που εγάζεται συνεχώς και κατά πλήρες ωράριο στα Υπεραστικά Κέντρα και Υπηρεσίες Πληροφοριών καταλόγου (151,161,131,132) Αθήνας, Θεσσαλονίκης και Πάτρας. Το ίδιο ισχύει και για το προσωπικό που εργάζεται με τις ίδιες προυποθέσεις στα βλαβοληπτικά κέντρα, σύμφωνα με τους όρους και περιορισμούς που θα καθορίσει η διοίκηση με σχετική εγκύκλιο...

και γ) με την Επιχειρησιακή Συλλογική Σύμβαση Εργασίας από 10-6-1999 υπό τον όρο 1 ότι ''η προβλεπόμενη άδεια με αποδοχές που χορηγήθηκε με τον όρο 28 της από 10-5-1996 Ε.Σ.Σ.Ε. στο προσωπικό που εργάζεται μπροστά σε οθόνες απεικόνισης επεκτείνεται από 1-7-1999 και στο προσωπικό που εργάζεται συνεχώς και κατά πλήρες ωράριο στα κεντρα εξυπηρέτησης του πολίτη (1502, 155 και 158) του Συγκροτήματος Τηλεγραφικών Ανταποκρίσεων και Ναυτιλιακών Επικοινωνιών''.

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών, αναφορικά και με τις ως άνω Σ.Σ.Ε., οι κανονιστικοί όροι οι οποίοι, κατά νομοθετική εξουσιοδότηση εκ των άρθρων 82 παρ.2, 23 παρ.1 του Συντάγματος και 7 παρ.1 του ν.1876/1990, αποτελούν κανόνες ουσιαστικού δικαίου, συνάγεται ειδικότερα, ως προς τον παραπάνω όρο 27 της από 7-3-1990 Ε.Σ.Σ.Ε., κατά λογική συσταλτική ερμηνεία των διατάξεων του, περιορίζουσα την έννοια του γράμματος αυτών, εις το έλασσον, το οποίο πράγματι σκοπήθηκε, ύστερα και και από την αναδρομή στα προκαλέσαντα τη θέσπισή τους αίτια και στην καταγωγή τους από τις αντίστοιχες διατάξεις της ως άνω Κ.Υ.Α 130558/12-6-1989, ότι την ειδική αυτή άδεια δικαιούνται οι εργαζόμενοι στα Μηχανογραφικά Κέντρα των Διευθύνσεων Μηχανογράφησης και καταλόγων του ΟΤΕ, μπροστά σε οθόνες οπτικής καταγραφής, ενώ και με τις ως άνω μεταγενέστερες διαδοχικές Ε.Σ.Σ.Ε.

από 10-5-1996, ερμηνευτική της πρώτης(από 7-3-1990), υπό τον όρο 28 και από 10-6-1999, υπό τον όρο 1, επεκτάθηκε ειδικά η επίμαχη παροχή μόνο στις αναφερόμενς κατηγορίες εργαζομένων. Εξ άλλου, από τις διατάξεις των άρθρων 1,2,8 και 11 του ΠΔ 398/1994, το οποίο εκδόθηκε σε συμμόρφωση προς την υπ'αριθμ. 90/270/ΕΟΚ οδηγία του Συμβουλίου της29-5-1990, περί των ελαχίστων προδιαγραφών ασφαλείας και υγείας κατά την εργασία με οθόνες οπτικής απεικόνισης, προκύπτει ότι αυτές οι προδιαγραφές ασφαλείας (ελάχιστες) εφαρμόζονται σ'όλες τις επιχειρήσεις, εκμεταλλεύσεις και εργασίες του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα, ανεξαρτήτως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας, και αφορούν όλους τους εργαζομένους που απασχολούνται από ένα εργοδότη με σχέση εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των ασκουμένων και μαθητευομένων, οι οποίοι χρησιμοποιούν τακτικά και κατά ένα μη αμελητέο τμήμα της εργασίας τους, οθόνη οπτικής απεικόνισης.

Τέτοια δε προδιαγραφή ασφαλείας, από εκείνες που διαλαμβάνονται στο αναφερόμενο στο άρθρο 11 παράρτημα Ι, αποτελεί και η εξασφάλιση στον εργαζόμενο διαλειμμάτων εργασίας, ανά δίωρο, ανάλογα και με το είδος της εργασίας, που μπορεί να διαρκέσει έως 15 λεπτά ανά δίωρο. Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το Ειρηνοδικείο Αμαρουσίου δέχθηκε ανελέγκτως, τα εξης.<<οι ενάγοντες προσλήφθηκαν από την εναγομένη τα έτη 1976 και 1972 αντίστοιχα, με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, υπάγονται στο προσωπικό του Τεχνικού Κλάδου και εξελίχθηκαν κατά τον Οργανισμό της εναγομένης μέχρι τους βαθμούς.........

Σύμφωνα με τον όρο 27 της από 7.3.1990 Ε.Σ.Σ.Ε. για την "ρύθμιση διαφόρων θεμάτων προσωπικού του ΟΤΕ" που καταρτίσθηκε μεταξύ ΟΤΕ και ΟΜΕ-ΟΤΕ, "χορηγείται στους εργαζόμενους μπροστά σε οθόνες οπτικής καταγραφής μία ημέρα άδειας μετ'αποδοχών ανά δίμηνο πέραν της κανονικής, ύστερα από αίτηση του εργαζόμενου". Σύμφωνα με την 43/332/30.4.90 ειδική εγκύκλιο του Τομέα Γεν.

Εργ. Θεμάτων της εναγομένης: "Την άδεια αυτή δικαιούνται όλοι οι μισθωτοί που εργάζονται μπροστά σε οθόνες στις οποίες απεικονίζονται οπτικά τα δεδομένα (DATA) κάθε καταγραφής, που πρέπει να τύχει περαιτέρω επεξεργασίας με την μεσολάβηση των υπόψη μισθωτών, εφόσον η απασχόλησή τους είναι συνεχής και καλύπτει το μισό τουλάχιστον του ημερήσιου ωραρίου τους.

Στους εργαζόμενους αυτούς θα χορηγείται μία ημέρα άδεια για κάθε δίμηνο συνεχούς απασχόλησης τους...". Μετά από αυτά η εναγομένη χορήγησε την παραπάνω άδεια μόνο στο προσωπικό του μηχανογραφικού της κέντρου. Στη συνέχεια, σύμφωνα με τον όρο 28 της 10-5-1996 ΕΣΣΕ επέκτεινε την χορήγηση της επίμαχης άδειας στους εργαζομένους στα Υπεραστικά Κέντρα, Βλαβοληπτικά κέντρα και Κέντρα Εξυπηρέτησης του Πολίτη τα οποία απέκτησαν μηχανογραφική υποστήριξη το έτος 1996.

Ο όρος 27 της από 7.3.1990 Ε.Σ.Σ.Ε δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης ή διευκρίνησης ότι η άδεια πρέπει να δίνεται σε όλους τους εργαζομένους που εργάζονται μπροστά σε οθόνες οπτικής καταγραφής κατά το μισό τουλάχιστον του ωραρίου εργασίας τους, ανεξάρτητα από την απάντηση της Δ/νσης Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας με το υπ' αριθμ. ......

έγγραφο της προς τον Τομέα Γεν. Εργ. Θεμάτων της εναγομένης που αναφέρεται στην εφαρμογή της υπ'αριθ. 130558/12.6.89 κοινής υπουργικής απόφασης στα μηχανογραφικά κέντρα του Δημοσίου. Το γεγονός ότι η επίμαχη άδεια χορηγείται από την εναγομένη μόνο σε μέρος από τους εργαζόμενους μπροστά σε οθόνες εισάγει άνιση αυτών μεταχείρηση.

Πουθενά στην προαναφερόμενη Ε.Σ.Σ.Ε. δεν τίθεται ως προϋπόθεση για την χορήγηση της αδείας αυτής η εργασία των υπαλλήλων σε χώρους με δυσμενείς ανθυγιεινές συνθήκες εργασίας, όπου απασχολούνται πολλά άτομα κ.λ.π, όπως ισχυρίζεται η εναγομένη. Εξάλλου δικαιολογητικός σκοπός της άδειας που θεσπίζεται στην από 7-3-1990 ΕΣΣΕ είναι η ανάκτηση των σωματικών και πνευματικών δυνάμεων του εργαζόμενου συνεπεία των σοβαρών επιπτώσεων από τη συνεχή και εντατική παρακολούθηση των δεδομένων της οθόνης του ηλεκτρονικού υπολογιστή που χειρίζεται, ανεξάρτητα από το πλήθος των εργαζομένων ή του χώρου εργασίας τους.

Η κανονιστική διάταξη του άρθρου 27 είναι σαφής και δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας, ότι μοναδική προϋπόθεση για την υπαγωγή του προσωπικού του ΟΤΕ στην ρύθμιση αυτή, είναι η απασχόλησή του κατά το μισό τουλάχιστον του ωραρίου εργασίας μπροστά στις οθόνες οπτικής καταγραφής, ανεξάρτητα από την υπηρεσιακή ομάδα στην οποία εργάζεται, ανεξάρτητα από τον χώρο (μεγάλο ή μικρό), ανεξάρτητα από τον μεγάλο ή μικρό αριθμό των εργαζομένων κ.λ.π., γιατί τέτοιες διακρίσεις δεν προκύπτουν ούτε από το γράμμα ούτε από τον σκοπό της παραπάνω διάταξης, πέραν της απασχόλησης μπροστά στις οθόνες οπτικής καταγραφής.

Είναι δε πρόδηλο ότι οι δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία των εργαζομένων και η χορήγηση της ένδικης άδειας ως αντιστάθμισμα για την ανάκτηση των σωματικών και πνευματικών δυνάμεων, οφείλονται στην απασχόλησή τους μπροστά στις οθόνες και όχι στο μεγάλο χώρο με πολλούς εργαζομένους, όπως αβάσιμα ισχυρίζεται η εναγομένη.

Άλλωστε την άδεια αυτή την χορηγεί η εναγομένη σε προσωπικό της που εργάζεται σε περιορισμένο χώρο με μικρό αριθμό εργαζομένων ενός και δύο ατόμων, όπως στα κέντρα Εξυπηρέτησης του Πολίτη, Βλαβοληπτικά κέντρα κλπ". Ακολούθως δε δέχθηκε την αγωγή, ως κατ'ουσίαν βάσιμη και επιδίκασε στον ήδη αποβιώσαντα, πρώτο αναιρεσίβλητο, το ποσό των 1594 Ευρώ για τα έτη 1996, 1997, 1999 και 2000, στο δε δεύτερο το ποσό των 2261 Ευρώ για τα έτη 1996 έως και 2000.

Με τον μοναδικό λόγο αναίρεσης εκ του άρθρου 560 παρ. 1 Κ.Πολ.Δικ., πλήττεται η προσβαλλομένη απόφαση για παράβαση των όρων 27 της από 7-3-1990 ΕΣΣΕ και 28 της από 10-5-1996 ΕΣΣΕ που έχουν ισχύ ουσιαστικού νόμου, στην οποία υπέπεσε με το να δεχθεί ότι το δικαίωμα να λαμβάνουν μία ημέρα άδεια μετ' αποδοχών, ανά δίμηνο, πέραν της κανονικής, όλοι οι εργαζόμενοι στην αναιρεσείουσα, εφόσον εργάζονται μπροστά σε οθόνες οπτικής απεικόνισης κατά το μισό τουλάχιστον του ωραρίου εργασίας τους, είτε απασχολούνται σε μηχανογραφικά ή βλαβοληπτικά κέντρα ή Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών ή στο Συγκρότημα Τηλεγραφικών Ανταποκρίσεων και Ναυτιλιακών Επικοινωνιών, είτε εκτός αυτών σε άλλους χώρους εργασίας, ενώ σύμφωνα με τις απόψεις της αναιρεσείουσας, το ανωτέρω δικαίωμα λήψης μίας ημέρας άδειας μετ' αποδοχών, ανά δίμηνο, πέραν της κανονικής, υφίσταται μόνο για τους εργαζομένους σε οθόνες οπτικής απεικόνισης και εφόσον αυτοί απασχολούνται στους προαναφερθέντες χώρους εργασίας.

Ο λόγος αυτός της αναίρεσης δημιουργεί ζήτημα γενικωτέρου ενδιαφέροντος, ενόψει του ότι, αφενός, αφορά ικανό αριθμό εργαζομένων στην αναιρεσείουσα και αφετέρου, έχει εκδοθεί η προαναφερθείσα Οδηγια, που προβλέπει θέσπιση ελαχίστων προδιαγραφών ασφαλείας και υγείας όλων, χωρίς καμμία διάκριση των εργαζομένων σε οθόνες οπτικής απεικόνισης, ως προς το χώρο εργασίας τους, και συγκεκριμένα το ζήτημα εάν οι όροι 27 και 28 της από 7-3-1990 και από 10-5-1996 ΕΣΣΕ αντίστοιχα, προβλέπουν περιοριστικώς ότι το δικαίωμα της λήψης, ανά δίμηνο, μίας ημέρας άδειας μετ' αποδοχών, από τους εργαζομένους σε οθόνες οπτικής απεικόνισης, αφορά μόνο αυτούς που εργάζονται σε μηχανογραφικά κέντρα του Δημοσίου, των ΝΠΔΔ και των ΟΤΑ των Διευθύνσεων Μηχανογράφησης και Καταλόγων και στα Υπεραστικά Κέντρα και Υπηρεσίες πληροφοριών καταλόγου Αθήνας, Θεσσαλονίκης και Πάτρας, στα βλαβοληπτικά κέντρα, καθώς και στα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών, και στο Συγκρότημα Τηλεγραφικών Ανταποκρίσεων και Ναυτιλιακών Επικοινωνιών, με ενδεχόμενο να ισχύει μια ρύθμιση που δεν είναι συνταγματικώς ανεκτή, ή εάν το ανωτέρω δικαίωμα επεκτείνεται σ'όλους τους εργαζομένους της αναιρεσείουσας, χωρίς διάκριση ως προς το χώρο εργασίας, που απασχολούνται σε οθόνες οπτικής απεικόνισης κατά μη αμελητέο τμήμα της κανονικής τους εργασίας.

Με τα δεδομένα αυτά, πρέπει να παραπεμφθεί ο ως άνω μοναδικός λόγος αναίρεσης, που δημιουργεί το εκτεθέν ζήτημα γενικωτέρου ενδιαφέροντος, στην Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου(άρθρο 563 παρ.2 περ. β εδ. γ Κ.Πολ.Δικ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ το μοναδικό λόγο αναίρεσης στην Τακτική Ολομέλεια του Αρείου Πάγου κατά τα αναφερόμενα στο αιτιολογικό.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 9-6-2008. Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του την 1η Ιουλίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ