Supreme Court acquits defendant for tax evasion act rendered non-prosecutable by later favorable law.

Απόφαση 1513 / 2019 (Ζ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)Αριθμός 1513/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Z' Ποινικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αγγελική Αλειφεροπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Δημήτριο Γεώργα, Ιωάννη Μαγγίνα, Ερωτόκριτο Ερωτοκρίτου και Γρηγόριο Κουτσοκώστα - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημα του στις 10 Απριλίου 2019, με την παρουσία της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Όλγας Σμυρλή, (κωλυομένης της Εισαγγελέως) και της Γραμματέως Ευθυμίας Καλογεροπούλου, για να δικάσει την αίτηση της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης Χ. - Κ. Σ. του Α., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Κωνσταντίνο Κοντογιαννίδη, για αναίρεση της υπ' αριθμ. 828/2018 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Ναυπλίου.

Το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Ναυπλίου, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και η αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη, ζητάει την αναίρεση της αποφάσεως αυτής για τους λόγους που αναφέρονται στην από 13 Φεβρουαρίου 2019 αίτησή της, η οποία ασκήθηκε με δήλωση που επιδόθηκε στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου στις 14 Φεβρουαρίου 2019 και έλαβε αριθμό πρωτοκόλλου 2100/14.02.2019, που καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με αριθμό 382/2019.

Αφού άκουσε Τον πληρεξούσιο δικηγόρο της αναιρεσείουσας, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και την Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση 828/2019 του Τριμελούς Εφετείου Πλημμελημάτων Ναυπλίου και συγκεκριμένα για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 99 Π.Κ. και υπέρβαση εξουσίας ως προς το σκέλος της επιβολής περιοριστικών όρων και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση, ως προς το αναιρούμενο μέρος, στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Να απορριφθεί κατά τα λοιπά η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τη διάταξη του άρθρου 2 παρ. 1 του ΠΚ, με την οποία ορίζεται ότι "αν από την τέλεση της πράξης ως την αμετάκλητη εκδίκασή της ίσχυσαν περισσότερες διατάξεις νόμων, εφαρμόζεται αυτή που στη συγκεκριμένη περίπτωση οδηγεί στην ευμενέστερη μεταχείριση του κατηγορουμένου", προκύπτει ότι καθιερώνεται με αυτή η αρχή της αναδρομικότητας του επιεικέστερου νόμου, που ίσχυσε από την τέλεση της πράξης μέχρι το χρόνο της αμετάκλητης εκδίκασης της υπόθεσης, προδήλως δε είναι ευμενέστερος για τον κατηγορούμενο ο μεταγενέστερος της τέλεσης της πράξης νόμος, όταν καθιστά την πράξη ανέγκλητη.

Από την ανωτέρω διάταξη σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 511 εδ. γ', 514 εδ. γ' περ. β' και 518 παρ. 1 του ΚΠοινΔ, συνάγεται ότι αν μετά τη δημοσίευση της προσβαλλόμενης απόφασης καταστεί ανέγκλητη η πράξη, για την οποία καταδικάστηκε ο κατηγορούμενος, τότε ο Άρειος Πάγος, εφόσον η αίτηση αναίρεσης κατά της καταδικαστικής απόφασης είναι παραδεκτή, εφαρμόζει αυτεπαγγέλτως το νέο επιεικέστερο νόμο και κηρύσσει αθώο τον κατηγορούμενο, αφού δεν υπάρχει πλέον αξιόποινη πράξη, ακόμη και παρά την ερημοδικία του αναιρεσείοντος - κατηγορουμένου (ΟλΑΠ 3/1995).

Περαιτέρω, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 25 παρ. 1 του Ν. 1882/1990, όπως αυτές τροποποιήθηκαν και συμπληρώθηκαν με τα άρθρα 18 παρ. 2 και 28 παρ. 2-4 του Ν. 2948/2001, 34 του Ν. 3016/2002, 34 παρ. 1 του Ν. 3220/2004, 3 παρ. 1 του Ν. 3943/2011, 20 του Ν. 4321/2015 και 8 του Ν. 4337/2015, "1. Όποιος δεν καταβάλλει τα βεβαιωμένα στη Φορολογική Διοίκηση χρέη προς το Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τις επιχειρήσεις και τους οργανισμούς του ευρύτερου δημόσιου τομέα για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων (4) μηνών τιμωρείται με ποινή φυλάκισης:

α) Ενός (1) τουλάχιστον έτους, εφόσον το συνολικό χρέος από κάθε αιτία, συμπεριλαμβανομένων των κάθε είδους τόκων ή προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων μέχρι την ημερομηνία σύνταξης του πίνακα χρεών, υπερβαίνει το ποσό των εκατό χιλιάδων (100.000) ευρώ. β) Τριών (3) τουλάχιστον ετών, εφόσον το συνολικό χρέος, σύμφωνα με τα οριζόμενα στην ανωτέρω περίπτωση α, υπερβαίνει το ποσό των διακοσίων χιλιάδων (200.000) ευρώ.

Η ποινική δίωξη ασκείται ύστερα από αίτηση του Προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ. ή των Ελεγκτικών Κέντρων ή του Τελωνείου προς τον Εισαγγελέα Πρωτοδικών της έδρας τους, που συνοδεύεται υποχρεωτικά από πίνακα χρεών, συμπεριλαμβανομένων των κάθε είδους τόκων ή προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων.....". Κατά τη σαφή διατύπωση του άρθρου 25 του Ν. 1882/1990, για κάθε πίνακα χρεών, ο οποίος υποβάλλεται στον εισαγγελέα με την αίτηση του προϊσταμένου της Δ.Ο.Υ., ασκείται ξεχωριστή ποινική δίωξη που περιλαμβάνει ως μία πράξη τη μη καταβολή του αναφερόμενου στον πίνακα συνολικού χρέους, το οποίο είναι δυνατόν να προέρχεται από οποιαδήποτε αιτία, χωρίς διάκριση πλέον και επιρροή ανάλογα με το ύψος και την προέλευση του κάθε επί μέρους χρέους του πίνακα.

Δεν πρόκειται, δηλαδή, λόγω της μη καταβολής ενός εκάστου χρέους του πίνακα, για κατ' εξακολούθηση έγκλημα, ήτοι για περισσότερες πράξεις τελεσθείσες με ενότητα δόλου αλλά ο νόμος κυριαρχικώς θεωρεί πλέον ότι τα μη καταβληθέντα και περιεχόμενα σε κάθε πίνακα χρέη συνιστούν ένα και μόνο έγκλημα, της μη καταβολής του αθροίσματος των χρεών του πίνακα και μάλιστα με χρόνο τέλεσης τη συμπλήρωση τετραμήνου από το χρόνο καταβολής αυτών.

Με τη ρύθμιση αυτή, η καθυστέρηση καταβολής χρεών προς το Δημόσιο αποκτά τη μορφή ενός εν δυνάμει ιδιότυπου αθροιστικού εγκλήματος, αφού ενδέχεται πλέον να θεμελιώνεται η ποινική ευθύνη, στην περίπτωση κατά την οποία το μη καταβληθέν ποσό ξεπερνά το ελάχιστο όριο (ήδη των 100.000 ευρώ) ή μετά από επανειλημμένη μη καταβολή χρεών συνολικού ποσού ανωτέρου των 200.000 ευρώ, χωρίς, όμως, τη συνδρομή του στοιχείου της καθ' έξη ή κατ' επάγγελμα τέλεσης στη νομοτυπική μορφή που χαρακτηρίζει τα αθροιστικά εγκλήματα, γι' αυτό και γίνεται λόγος για ιδιότυπο αθροιστικό έγκλημα (ΑΠ 1872/2016, ΑΠ 36/2016).

Εξάλλου, με τη διάταξη του άρθρου 19 παρ. 5 εδ. α' του Ν. 2523/1997 "Διοικητικές και ποινικές κυρώσεις στη φορολογική νομοθεσία και άλλες διατάξεις", η οποία είχε προστεθεί με το άρθρο 76 παρ. 2 του Ν. 3842/2010 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 16 παρ. 2 του Ν. 3888/2010, οριζόταν ότι "με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον τεσσάρων (4) μηνών τιμωρείται ο υπόχρεος που δεν εκδίδει ή εκδίδει ανακριβώς τα προβλεπόμενα από το ΠΔ 186/1992 "Κώδικας Βιβλίων και Στοιχείων (Κ.Β.Σ.)", στοιχεία κατά την πώληση ή διακίνηση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών ή δεν καταχωρεί στα πρόσθετα βιβλία της παραγράφου 5 του άρθρου 10 του ίδιου προεδρικού διατάγματος, τις συναλλαγές για τις οποίες δεν έχουν εκδοθεί τα οικεία στοιχεία εσόδων, εφόσον εμπίπτει στις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 13".

Το τελευταίο αυτό ποινικό αδίκημα είναι αυτοτελές και ανεξάρτητο από τα αδικήματα φοροδιαφυγής, που προβλέπονται και τιμωρούνται με τις λοιπές ποινικές διατάξεις του Ν. 2523/1997 (βλ. άρθρο 19 παρ. 2 και 5 εδ. τελευταίο του Ν. 2523/1997). Ήδη, με το άρθρο 8 του Ν. 4337/2015, η ισχύς του οποίου άρχισε από τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, δηλαδή από τις 17-10-2015, οι ως άνω διατάξεις του άρθρου 19 του Ν. 2523/1997, όπως, άλλωστε, και εκείνες (διατάξεις) των άρθρων 17 και 18 του ίδιου νόμου, (περί φοροδιαφυγής στο εισόδημα και στην καταβολή Φ.Π.Α., αντίστοιχα), αντικαταστάθηκαν με τις σχετικές ρυθμίσεις του άρθρου 66, που προστέθηκε στο Ν. 4174/2013 "Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας κλπ".

Τέλος, με το άρθρο 469 του ΠΚ, ο οποίος κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του Ν. 4619/2019 και άρχισε να ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 460 αυτού, από την 1η-7-2019, προστέθηκε, μετά το εδάφιο(περίπτωση) β' της παρ. 1 του άρθρου 25 του Ν. 1882/1990, εδάφιο (περίπτωση) γ', σύμφωνα με το οποίο "στην αίτηση και στον πίνακα χρεών που υποβάλλονται σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο δεν συμπεριλαμβάνονται και δεν υπολογίζονται για τον προσδιορισμό της ευθύνης του προσώπου, τα χρέη που προέρχονται από τη μη εκτέλεση χρηματικών ποινών που επιβλήθηκαν από ποινικό δικαστήριο και οι σχετικές με αυτά προσαυξήσεις, τόκοι και λοιπές επιβαρύνσεις καθώς και τα χρέη από τα αδικήματα που τυποποιούνται στο άρθρο 66 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας μαζί με τις σχετικές με αυτά προσαυξήσεις, τόκους και λοιπές επιβαρύνσεις".

Στα αδικήματα που τυποποιούνται στο άρθρο 66 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας εμπίπτουν, τόσο η αποφυγή της πληρωμής του φόρου προστιθέμενης αξίας, την οποία προέβλεπε το άρθρο 18 παρ. 1 του Ν. 2523/1997, όσο και η μη έκδοση ή έκδοση ανακριβώς των προβλεπόμενων από το ΠΔ 186/1992 (Κ.Β.Σ.) στοιχείων κατά την πώληση ή διακίνηση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών κλπ, την οποία προέβλεπε το άρθρο 19 παρ. 5 του Ν. 2523/1997.

Εφόσον, επομένως, στην αίτηση και στον πίνακα χρεών, που υποβάλλονται σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ. 1 εδ. β' του Ν. 1882/1990, δεν συμπεριλαμβάνονται και δεν υπολογίζονται για τον προσδιορισμό της ευθύνης του προσώπου, μεταξύ των άλλων, και τα χρέη από τα αδικήματα που τυποποιούνται στο άρθρο 66 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας μαζί με τις σχετικές με αυτά προσαυξήσεις, τους τόκους και τις λοιπές επιβαρύνσεις, η μη καταβολή στο Δημόσιο των εν λόγω χρεών με τις σχετικές με αυτά προσαυξήσεις, τους τόκους και τις λοιπές επιβαρύνσεις, όπως είναι τα πρόστιμα, έχει πλέον καταστεί ανέγκλητη πράξη στα πλαίσια του Ν. 1882/1990 και, συνεπώς, ο εν λόγω νόμος είναι επιεικέστερος.

Στην προκείμενη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση, με αριθμό 828/2018 του Τριμελούς Εφετείου (Πλημμελημάτων) Ναυπλίου, που δίκασε σε δεύτερο βαθμό, η αναιρεσείουσα-κατηγορούμενη κρίθηκε ένοχη και καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης τριών (3) ετών, η εκτέλεση της οποίας ανεστάλη επί τριετία με περιοριστικούς όρους, για το ότι:

Στη .... κατά το χρονικό διάστημα από 30-11-2009 έως 30-11-2012, όντας οφειλέτης του Δημοσίου και ενώ τα χρέη της κατέστησαν ληξιπρόθεσμα κατά την ισχύ του Ν. 3220/2004, με πρόθεση καθυστέρησε την καταβολή χρεών προς το Δημόσιο για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων μηνών, το δε ποσό της ληξιπρόθεσμης για την καταβολή οφειλής μαζί με τις κάθε είδους προσαυξήσεις υπερβαίνει τα 150.000 ευρώ και συγκεκριμένα, ενώ είχαν βεβαιωθεί σε βάρος της, διάφορα χρέη υπέρ του Δημοσίου στη ΔΟΥ …, όπως ακριβώς αναφέρονται στον συνημμένο πίνακα χρεών της ως άνω ΔΟΥ (αριθμ.

ειδ. βιβλίου ...4/2013), που συνοδεύει ως αναπόσπαστο μέρος αυτής την με αριθμό πρωτ. ....77/3-4-2013 αίτηση ποινικής δίωξης του Προϊσταμένου της ανωτέρω ΔΟΥ, ηθελημένα δεν κατέβαλε το συνολικό ποσό των 4.460.670,99 ευρώ, το οποίο αφορά σε βεβαιωμένα χρέη αυτής (δώδεκα τον αριθμό) προς το Δημόσιο και συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του διατακτικού της απόφασης αυτής σε πρόστιμα ΦΠΑ και πρόστιμα ΚΒΣ, δηλαδή σε προσαυξήσεις και λοιπές επιβαρύνσεις των αντίστοιχων χρεών, η μη καταβολή των οποίων δεν συμπεριλαμβάνεται και δεν υπολογίζεται για τον προσδιορισμό της ευθύνης για χρέη προς το Δημόσιο, έχοντας πλέον καταστεί ανέγκλητη πράξη, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν.

Κατά συνέπεια, αφού μετά τη δημοσίευση της προσβαλλόμενης απόφασης ίσχυσε, κατά τα προαναφερθέντα, ο νέος ως άνω επιεικέστερος νόμος (άρθρο 25 παρ. 1 περ. γ' του Ν. 1882/1990, που προστέθηκε με το άρθρο 469 του ΠΚ), με βάση τον οποίο κατέστη ανέγκλητη η μη καταβολή στο Δημόσιο χρεών από τα αδικήματα της αποφυγής πληρωμής του φόρου προστιθέμενης αξίας και της μη έκδοσης ή της ανακριβούς έκδοσης φορολογικών στοιχείων κατά την πώληση ή διακίνηση αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών κλπ, καθώς και των σχετικών με αυτά προσαυξήσεων, τόκων και λοιπών επιβαρύνσεων και, συνεπώς, και των σχετικών με αυτά (χρεών) προστίμων, συντρέχει νόμιμη περίπτωση αυτεπάγγελτης εφαρμογής από τον Άρειο Πάγο του ως άνω επιεικέστερου νόμου, που άρχισε να ισχύει από την 1η-7-2019, ήτοι μετά τη δημοσίευση της προσβαλλόμενης καταδικαστικής απόφασης, εφόσον δε η κρινόμενη από 13-2-2019 αίτηση αναίρεσης (ασκηθείσα με δήλωση, η οποία επιδόθηκε στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου στις 14-2-2019) είναι παραδεκτή, ως νομοτύπως και εμπροθέσμως ασκηθείσα (περιέχουσα ως λόγους την απόλυτη ακυρότητα που συνέβη κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο, την έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, την εσφαλμένη εφαρμογή ουσιαστικής ποινικής διάταξης, την παραβίαση δεδικασμένου και την υπέρβαση εξουσίας, από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ.

Α', Δ', Ε', ΣΤ' και Η' και ήδη Θ' του ΚΠοινΔ), πρέπει, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στην αρχή, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να κηρυχθεί η αναιρεσείουσα αθώα για την παραπάνω πράξη, κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την απόφαση, με αριθμό 828/2018 του Τριμελούς Εφετείου (Πλημμελημάτων) Ναυπλίου.

Κηρύσσει αθώα την αναιρεσείουσα-κατηγορούμενη, Χ. Κ. Σ. του Α., κάτοικο ..., για το ότι: Στη ...., κατά το χρονικό διάστημα από 30-11-2009 έως 30-11-2012, όντας οφειλέτης του Δημοσίου και ενώ τα χρέη της κατέστησαν ληξιπρόθεσμα κατά την ισχύ του Ν. 3220/2004, με πρόθεση καθυστέρησε την καταβολή χρεών προς το Δημόσιο για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων μηνών, το δε ποσό της ληξιπρόθεσμης για την καταβολή οφειλής μαζί με τις κάθε είδους προσαυξήσεις υπερβαίνει τα 150.000 ευρώ και συγκεκριμένα, ενώ είχαν βεβαιωθεί σε βάρος της, διάφορα χρέη υπέρ του Δημοσίου στη ΔΟΥ ...., όπως ακριβώς αναφέρονται στον συνημμένο πίνακα χρεών της ως άνω ΔΟΥ (αριθμ. ειδ. βιβλίου ...4/2013 ) και συνοδεύει ως αναπόσπαστο μέρος αυτής την με αριθμό πρωτ. ...77/3-4-2013 αίτηση ποινικής δίωξης του Προϊσταμένου της ανωτέρω ΔΟΥ, ηθελημένα δεν κατέβαλε το συνολικό ποσό των 4.460.670,99 ευρώ, το οποίο αφορά σε βεβαιωμένα χρέη αυτής προς το Δημόσιο και συγκεκριμένα σε πρόστιμα ΦΠΑ και πρόστιμα ΚΒΣ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 29 Ιουλίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 23 Σεπτεμβρίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ