150/2008 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 150 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 150/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Χαράλαμπο Παπαηλιού, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 21 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ......, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Βούλγαρη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσίβλητων: 1. .... χας Σ1 και 2. .... του Σ1, κατοίκων ......, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κωνσταντίνο Παπαδόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18-3-1999 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 68/2000 προδικαστική, 146/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 225/2006 του Εφετείου Λαρίσης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 25-7-2006 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Παπαηλιού ανέγνωσε την από 12-11-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι πρώτος και δεύτερος λόγοι αναιρέσεως και να απορριφθούν οι υπόλοιποι.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από τις διατάξεις των άρθρων 1825, 1827 και 1829 ΑΚ συνάγεται ότι, σε περίπτωση που ασκείται κληρονομικό δικαίωμα εκ διαθήκης, εκείνος που έχει δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομία (μεριδιούχος) δεν δεσμεύεται από το περιεχόμενο της διαθήκης κατά το μέρος που με αυτό αποκλείεται, περιορίζεται ή επιβαρύνεται η δική του νόμιμη μοίρα, η οποία (διαθήκη) κατά το μέρος αυτός είναι άκυρη.

Ο μεριδούχος που συντρέχει ως αναγκαίος κληρονόμος με αυτόν που τιμήθηκε με τη διαθήκη, μπορεί να αντιτάξει το δικό του εκ του νόμου κληρονομικό δικαίωμα έναντι του εκ διαθήκης κληρονόμου του οποίου η εγκατάσταση περιορίζεται, κατόπιν αυτού, στο μέρος που δεν προσβάλλει τη νόμιμη μοίρα. Η προστασία δε του μεριδούχου μπορεί να γίνει είτε με την άσκηση της περί κλήρου αγωγής (άρθρ. 1871 επ.

ΑΚ), είτε με την προβολή ενστάσεως σε αγωγή αναγνωρίσεως του κληρονομικού δικαιώματος από μέρους του εκ διαθήκης τετιμημένου (άρθρ. 1825 § 2 σε συνδ. με άρθρ. 174 ΑΚ), όχι όμως και με αντένσταση του μεριδούχου ή των κληρονόμων αυτού σε αγωγή αυτών που θεμελιώνεται στο εξ αδιαθέτου κληρονομικό τους δικαίωμα. Στην προκείμενη περίπτωση με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως προβάλλεται η αιτίαση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1825, 1827 και 1829 ΑΚ, τις οποίες εφάρμοσε, ενώ δεν έπρεπε.

Από την επισκόπηση της από 18-3-1999 αγωγής προκύπτει ότι οι αναιρεσίβλητες - ενάγουσες επικαλούμενες το εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα του Σ1 συζύγου της πρώτης και πατέρα της δεύτερης, ο οποίος πέθανε στις 7-5-1990 χωρίς να αφήσει διαθήκη και κληρονομήθηκε από αυτές ως μοναδικές εξ αδιαθέτου κληρονόμους, επί της κληρονομίας του πατέρα του Π1 ο οποίος είχε πεθάνει στις 8-12-1975 χωρίς να αφήσει διαθήκη και κληρονομήθηκε από τον δικαιοπάροχό τους Σ1 μοναδικό του τέκνο, και την επιζήσασα εκ δευτέρου γάμου σύζυγό του Κ1 χήρα Π1 ισχυρίζονταν ότι ο αναιρεσείων - εναγόμενος τέκνο της Κ1 από τον προηγούμενο γάμο της με τον ...., αμφισβητεί το κληρονομικό τους δικαίωμα.

Ότι, κατόπιν αυτού, οι αναιρεσίβλητες ζητούσαν να αναγνωρισθεί έναντι του αναιρεσιβλήτου το εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα του Σ1 επί των αναφερομένων σ' αυτή (αγωγή) επτά ακινήτων, το οποίο ανερχόταν σε ποσοστό 12/16 και ήδη, μετά το θάνατο αυτού, το δικό τους εξ αδιαθέτου κληρονομικό δικαίωμα κατά ποσοστό 3/16 και 9/16 αντίστοιχα.

Ο αναιρεσείων, κατά την πρώτη συζήτηση της αγωγής, αντέταξε σ' αυτήν τον ισχυρισμό ότι η κληρονομία του Π1 περιήλθε σ' αυτόν με βάση την ...... δημοσία διαθήκη του συμβολαιογράφου Ζαγοράς Αλεξ. Αγγελίνη, σύμφωνα με την οποία τα πέντε από τα επτά ακίνητα που αναφέρονται στην αγωγή περιήλθαν αρχικά στη μητέρα του Κ1 και κατόπιν στον ίδιο ως καταπιστευματοδόχο και μόνο δύο από αυτά, τα οποία προσδιόριζε στις προτάσεις του, περιήλθαν στο δικαιοπάροχο των αναιρεσιβλήτων, χωρίς επ' αυτών να αμφισβητεί αυτός το κληρονομικό δικαίωμα του Σ1 και των αναιρεσιβλήτων.

Μετά την προβολή της ενστάσεως αυτής οι αναιρεσίβλητες, με την προσθήκη των προτάσεών τους, την αντέκρουσαν ισχυριζόμενες ότι με την εν λόγω διαθήκη προσβάλλεται το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας του δικαιοπαρόχου αυτών επί της κληρονομίας του Π1 το οποίο, λόγω του ότι τα καταλειφθέντα στον Σ1 είχαν μηδαμινή αξία, εκτείνεται σε κάθε περίπτωση στο ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας εκείνου, ήτοι σε ποσοστό 6/16 και, κατόπιν αυτού, ζήτησαν να γίνει δεκτό ότι ως προς το μέρος αυτό είναι άκυρη και ανενεργής η διαθήκη του Π1 έναντι αυτών.

Την αντένσταση αυτή το πρωτοβάθμιο δικαστήριο με την 68/2000 προδικαστική του απόφαση την απέρριψε ως μη νόμιμη, διότι δέχθηκε ότι δεν συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που μπορούν να προβληθούν με αντένσταση ως λόγοι ακυρότητας των διαθηκών. Αντίθετα το Εφετείο, με βάση τις ως άνω διατάξεις, την έκρινε νόμιμη και εξαφάνισε κατά το κεφάλαιο αυτό την πρωτοβάθμια απόφαση.

Έτσι με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο παραβίασε τις προαναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, τις οποίες τις εφάρμοσε, ενώ δεν έπρεπε, αφού το δικαίωμα προς απόκρουση της ενστάσεως του αναιρεσείοντος εξαντλούνταν με την επίκληση ελαττωμάτων της διαθήκης και όχι με την επίκληση ακυρότητας της διαθήκης λόγω προσβολής της νόμιμης μοίρας των αναιρεσιβλήτων, διότι στην περίπτωση αυτή μεταβάλλεται η βάση (ιστορική και νομική) και το αίτημα της αγωγής τους για αναγνώριση του εξ αδιαθέτου κληρονομικού τους δικαιώματος.

Επομένως, ο πρώτος από το άρθρο 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος. Επίσης είναι βάσιμος και ο από το άρθρο 559 αριθμ. 9 Κ.Πολ.Δ δεύτερος λόγος αναιρέσεως, διότι το Εφετείο ανεγνώρισε ότι ο Σ1 συνέτρεχε ως αναγκαίος κληρονόμος με τη Κ1 ως εκ διαθήκης κληρονόμου του Π1 κατά ποσοστό 8/24 εξ αδιαιρέτου επί των αντικειμένων της κληρονομίας, κάτι που δεν είχε ζητηθεί με την αγωγή των αναιρεσιβλήτων.

Μετά ταύτα, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 225/2006 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο ως άνω δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την απόφαση που αναιρέθηκε Και

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Ιανουαρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 23 Ιανουαρίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ