1502/2012 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1502 / 2012 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1502/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Χαράλαμπου Ζώη), Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Παναγιώτη Ρουμπή, Βασίλειο Λαμπρόπουλο και Μιλτιάδη Σπυρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 23 Μαρτίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Γ. Π., 2. Ν. Π., 3. Ε. Π. και 4. Ε. Π., κατοίκων απάντων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Σπυρίδωνα Δερμιτζάκη και κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Του Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου, που εδρεύει στην Αθήνα, με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" νόμιμα εκπροσωπούμενου, ως ειδικού διαδόχου της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "GENERAL UNION" που εδρεύει στον ..., της οποίας η άδεια λειτουργίας ανακλήθηκε και το οποίο εκπροσωπήθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του Γεώργιο Μανουσάκη και κατέθεσε προτάσεις, 2. Της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "INTERAMERICAN" που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Εμμανουήλ Κοπακάκη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις 5462/25-6-2003, 1852/10-3-2004 και 8188/18-10-2004 αγωγές όλων των διαδίκων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιώς επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 312/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 220/2006 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 5-3-2008 αίτησή τους και τους από 15-2-2012 πρόσθετους λόγους τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου ανέγνωσε την από 8-3-2012 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή κατά τον δεύτερο του δικογράφου των προσθέτων λόγων και να απορριφθεί κατά τους λοιπούς η αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθ. 220/2006 απόφασης του Εφετείου Πειραιά.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

I. Από τις διατάξεις των άρθρων 914, 297 και 298 ΑΚ προκύπτει, ότι προϋπόθεση της ευθύνης προς αποζημίωση για τη ζημία που προήλθε από παράνομη και υπαίτια πράξη ή παράλειψη του υπόχρεου προς αποζημίωση, είναι η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ του ζημιογόνου γεγονότος και του επιζήμιου αποτελέσματος, καθώς και ότι η ύπαρξη της υπαιτιότητας δεν αποκλείεται καταρχήν από το γεγονός, ότι στο αποτέλεσμα του ατυχήματος, συνετέλεσε και συνυπαιτιότητα του ζημιωθέντος, εφόσον δεν διακόπτεται ο αιτιώδης σύνδεσμος, καθώς και ότι η ύπαρξη της υπαιτιότητας ή της συνυπαιτιότητας, όπως και ο βαθμός του πταίσματος του υπαιτίου οδηγού δεν αναιρείται από μόνο το γεγονός, ότι ο ένας από τους εμπλακέντες στο ατύχημα ή και αμφότεροι παραβίασαν τις διατάξεις του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (Κ.Ο.Κ.), αφού μόνη η παραβίαση των διατάξεων τούτων, δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση, αυτοκινητικού ατυχήματος. Αποτελεί απλώς στοιχείο, η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης παραβάσεως και του επελθόντος αποτελέσματος. Εξ άλλου κατά το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, δημιουργείται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιασθεί κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, συνίσταται δε η παραβίαση στην εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνα, που υπάρχει, όταν εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται κατά περίπτωση, κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αν και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν αντίστοιχα, οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, σύμφωνα με όσα ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας.

Επίσης, ο από το άρθ. 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης, ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της απόφασης, τα περιστατικά που είναι αναγκαία, για την κρίση, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περί της συνδρομής των όρων και προϋποθέσεων, για την εφαρμογή της εφαρμοσθείσας διάταξης, ή της μη συνδρομής των όρων αυτών, που αποκλείουν την εφαρμογή, της, όπως, επίσης και όταν η απόφαση έχει ελλείπεις ή αντιφατικές αιτιολογίες, σε ότι αφορά το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, που έγιναν δεκτά και ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, όχι δε και όταν πρόκειται για ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων (ανάλυση - στάθμιση - αξιολόγηση του αποδεικτικού υλικού) και στην αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος. Ανεπάρκεια και ασάφεια αιτιολογιών υπάρχει όταν από αιτιολογικό δεν προκύπτουν τα πραγματικά περιστατικά, που είναι αναγκαία για τη δικαιολόγηση της εφαρμοσθείσας διάταξης ουσιαστικού δικαίου, καθιστώντας έτσι ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την αναιρεσιβαλλομένη απόφασή του, δέχθηκε τα εξής: ως προς το ζήτημα της (έλλειψης) υπαιτιότητας των οδηγών των δύο φορτηγών αυτοκινήτων, των ασφαλισμένων στις δύο εναγόμενες -νυν αναιρεσίβλητες ασφαλιστικές εταιρείες τα οποία (αυτοκίνητα) ενεπλάκησαν στο ένδικο τροχαίο ατύχημα, από το οποίο προκλήθηκε ο θανάσιμος τραυματισμός του Β. Π., υιού και αδελφού των εναγόντων νυν αναιρεσειόντων: Στις 4-7-2002 ώρα 08.50', ο πρώτος εναγόμενος Ν. Τ. οδηγούσε το υπ' αριθ. κυκλ. ... Δ.ΧΦ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του και ασφαλισμένο για τις ζημίες τρίτων στη δεύτερη εναγομένη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "GENERAL UNION Α.Ε" και κινείτο πλησίον της δεξιάς λωρίδας κυκλοφορίας της οδού Χρυσοστόμου Σμύρνης, στο Μοσχάτο Αττικής, με κατεύθυνση από την παραλία προς τη λαχαναγορά. Η οδός αυτή πριν τη συμβολή της με την οδό Κοραή έχει φωτεινούς σηματοδότες. Το ως άνω φορτηγό ήταν σταματημένο, πρώτο στη σειρά του, προ του σηματοδότη, λόγω ερυθρού σταθερού φωτός κυκλικής μορφής. Τον ίδιο χρόνο ο τρίτος εναγόμενος Ν. Χ. οδηγούσε το με αριθ. κυκλ. ... Ι.Χ.Φ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας της τέταρτης εναγομένης και ασφαλισμένο για τις ζημίες τρίτων στην πέμπτη εναγομένη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "INTERAMERICAN Ε.Ε.Α.Ζ Α.Ε", το οποίο ήταν σταματημένο, πρώτο στη σειρά του, προ του ως άνω σηματοδότη επί του προαναφερόμενου ρεύματος πορείας παραπλεύρως του ως άνω φορτηγού επί της αριστερής λωρίδας κυκλοφορίας, με κατεύθυνση και αυτό προς τη λαχαναγορά. Όταν ο φωτεινός σηματοδότης άναψε πράσινο σταθερό φως, τα πιο πάνω φορτηγά συνέχισαν την πορεία τους κινούμενα κατευθείαν μπροστά και παραλλήλως, διέσχισαν τη διασταύρωση της οδού Κοραή και άρχισαν να ανεβαίνουν την αερογέφυρα του Μοσχάτου, όπου η οδός είναι ευθεία με ελαφρά ανωφέρεια και πλάτος οδοστρώματος, για την κατεύθυνση προς λαχαναγορά, 7 μέτρων, με διαχωριστική νησίδα (αριστερά για τους ανερχόμενους) και δύο λωρίδες κυκλοφορίας κατά την εν λόγω κατεύθυνση με κατά μήκος διαγραμμίσεις. Καθ' ον χρόνο τα ως άνω οχήματα κινούντο σε παράλληλες σειρές με ταχύτητα 30 χ/ω περίπου και είχαν διανύσει 15 περίπου μέτρα από τον προαναφερόμενο οδικό κόμβο, ο Β. Π., τέκνο των εναγόντων Γεωργίου και Γ. Π., αδελφός των εναγόντων Ν. Ε. και Ε. Π. και εγγονός της ενάγουσας Δ. Λ., οδηγούσε την υπ' αριθ. κυκλ. ... δίκυκλη μοτοσικλέτα ομόρροπα και κινείτο με ταχύτητα 35 χ/ω περίπου περί τα 10 μέτρα πίσω από το φορτηγό, που οδηγούσε ο τρίτος εναγόμενος. Ενώ τα εν λόγω φορτηγά εξακολουθούσαν να κινούνται σε παράλληλες σειρές, με μικρή υπεροχή του αριστερού φορτηγού, ο οδηγός της μοτοσικλέτας επιχείρησε να εισχωρήσει ανάμεσα τους, στο μεταξύ τους κενό, που ήταν περίπου εξήντα εκατοστά, με σκοπό να τα προσπεράσει αντικανονικά χωρίς να προειδοποιήσει έγκαιρα γι' αυτό σύμφωνα με το άρθρο 21 παρ. 2 του κ.ο.κ Όμως, έχασε τον έλεγχο του οχήματος που οδηγούσε και ακολούθως την ισορροπία του ;λαμβανομένου υπόψη ότι όπως προκύπτει από την υπ' αριθ. πρωτ. 1327/20-7-2001 έκθεση τοξικολογικής εξετάσεως του εργαστηρίου ιατροδικαστικής και τοξικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών διαπιστώθηκε, ύστερα από τοξικολογική εξέταση του, η παρουσία οινοπνεύματος σε συγκέντρωση 0,45 γραμμάρια ανά λίτρο αίματος και ανατράπηκε, με αποτέλεσμα να τον παρασύρει ο οπίσθιος δεξιός τροχός του υπ' αριθ. κυκλ. ... φορτηγού αυτοκινήτου και να τον τραυματίσει θανάσιμα. Ο ισχυρισμός των εναγόντων ότι ο θανών συγγενής τους, μετά τη διέλευση του ισόπεδου οδικού κόμβου, άρχισε να προσπερνά κανονικά το κινούμενο βραδέως ως άνω φορτηγό αυτοκίνητο, που οδηγούσε ο πρώτος εναγόμενος, έχοντας καταλάβει 1 μέτρο περίπου από την αριστερή λωρίδα κυκλοφορίας, και ότι ο τρίτος εναγόμενος κινείτο με το ως άνω φορτηγό πίσω από τη μοτοσικλέτα με υπερβολική ταχύτητα και επιχείρησε να προσπεράσει και τα δύο προπορευόμενα οχήματα (Δ.Χ. φορτηγό και μοτοσικλέτα) και δεν ανέμενε να ολοκληρώσει ο οδηγός της μοτοσικλέτας την προσπέραση αλλά συνέκλινε προς τα δεξιά, με αποτέλεσμα να αποφράξει την πορεία της μοτοσικλέτας, είναι αβάσιμος και απορριπτέος, καθόσον τέτοια πορεία των εμπλακέντων στο ένδικο ατύχημα οχημάτων δεν αποδείχθηκε σύμφωνα με τα προεκτεθέντα. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο κρίνει ότι ουδεμία ευθύνη βαρύνει τους εναγόμενους οδηγούς για την επίδικη σύγκρουση, αφού δεν αποδείχθηκε ότι μπορούσαν να πραγματοποιήσουν κάποιον ελιγμό για να την αποφύγουν, εξαιτίας της αιφνίδιας εισόδου το μοτοσικλετιστή στο στενό χώρο που άφηναν μεταξύ τους τα οχήματα που αυτοί οδηγούσαν. Αντιθέτως αποκλειστικά υπαίτιος του εν λόγω τροχαίου ατυχήματος και του εξ αυτού θανάτου του είναι ο οδηγός της δίκυκλης μοτοσικλέτας Β. Π., ο οποίος από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε από τις συγκεκριμένες περιστάσεις και μπορούσε, ως μέσος συνετός οδηγός, να καταβάλει, επιχείρησε να προσπεράσει τα δύο φορτηγά κατά τον προπεριγραφόμενο ανεπίτρεπτο τρόπο, δηλαδή επιχείρησε να προσπεράσει τα ως άνω προπορευόμενα οχήματα, μολονότι δεν μπορούσε να κάνει προσπέρασμα ακινδύνως και χωρίς να έχει πλήρη έλεγχο του οχήματος που οδηγούσε, ήτοι κατά παράβαση των άρθρων 12 παρ.1, 17 παρ. 1 και 5,19 παρ. 1 και 42 παρ. 1 του Κ.Ο.Κ. Και υπό τις παραδοχές αυτές, έκρινε απορριπτέα ως κατ' ουσία αβάσιμη την αγωγή των εναγόντων- νυν αναιρεσειόντων- μελών της οικογένειας του θανόντα οδηγού της μοτοσυκλέτας, επικυρώνοντας την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο, δεν παραβίασε μεν ευθέως τις ως άνω διατάξεις των αρθ. 914, 330, 297, 298 ΑΚ., παραβίασε, όμως, αυτές εκ πλαγίου και εστέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, ένεκα ανεπάρκειας και ασάφειας αιτιολογιών, ως προς το ασκούν ουσιώδη επιρροή ζήτημα της ύπαρξης ή μη υπαιτιότητας των οδηγών των αυτοκινήτων των ασφαλισμένων στις δύο εναγόμενες -νυν αναιρεσίβλητες ασφαλιστικές εταιρείες. Ειδικώτερα, το Εφετείο, σύμφωνα με τις παραδοχές της αναιρεσιβαλλομένης απόφασης, δέχεται ότι τα δύο φορτηγά αυτοκίνητα κινούνταν παράλληλα, συγκεκριμένα δέχεται ότι το ζημιογόνο υπ' αριθ. κυκλοφορίας ... φορτηγό αυτοκίνητο δεν εκινείτο στο δεξιό του οδοστρώματος, αλλ' αντίθετο εκινείτο στην αριστερή λωρίδα της οδού Χρυσ. Σμύρνης, όπου σταμάτησε μπροστά στο φωτεινό σηματοδότη του κόμβου με την οδό Κοραή, σε παράλληλη σειρά με το εκ δεξιών του ευρισκόμενο φορτηγό αυτοκίνητο με αριθμ. κυκλοφορίας ..., ότι μετά την αφή του πράσινου σήματος, διέσχισε τον οδικό κόμβο εξακολουθώντας να κινείται στην αριστερή λωρίδα και ότι συνέχισε να κινείται παράλληλα με το άλλο φορτηγό και όταν άρχισε να ανεβαίνει την αερογέφυρα του Μοσχάτου, όπου έλαβε χώρα το ατύχημα, χωρίς, όμως, να διευκρινίζεται α) εάν στη συγκεκριμένη οδό, που κατά τις ως άνω παραδοχές, έχει δύο λωρίδες κυκλοφορίας ανά κατεύθυνση, επιτρεπόταν ή όχι με βάση τις διατάξεις των άρθρων 16 παρ.2 και 17 παρ.8 του ν. 2696/1999, η κίνηση του ζημιογόνου φορτηγού αυτοκινήτου στην αριστερή λωρίδα κυκλοφορίας και παράλληλα με το υπ' αριθ. ... φορτηγό αυτοκίνητο και κατ' επέκταση αν η εν λόγω κίνηση του ζημιογόνου φορτηγού αυτοκινήτου ήταν κανονική ή αντίθετη προς τις προαναφερθείσες διατάξεις του Κ.Ο.Κ., ώστε στην τελευταία αυτή περίπτωση να ελεγχθεί αν η παράνομη συμπεριφορά του οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου τελεί σε αιτιώδη συνάφεια προς το ένδικο ατύχημα. Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ προβλεπόμενη πλημμέλεια, όπως αποδίδεται με τον δεύτερο του δικογράφου των προσθέτων λόγων αναίρεσης, ο οποίος πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, παρέλκει δε η έρευνα όλων των λοιπών και αναφερομένων στο ίδιο ζήτημα (της ύπαρξης υπαιτιότητας των οδηγών των δύο φορτηγών αυτοκινήτων, των ασφαλισμένων στις δύο εναγόμενες-νυν αναιρεσίβλητες ασφαλιστικές εταιρείες) λόγω αναίρεσης. Μετά απ' αυτά, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί στη συνέχεια η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο γιατί είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 520 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθούν οι ηττηθέντες αναιρεσίβλητες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, την υπ' αριθμ. 220/2006 απόφαση του Εφετείου Πειραιά.

Παραπέμπει την υπόθεση, στο ίδιο Εφετείο για περαιτέρω εκδίκασή της από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων πεντακοσίων (3.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 14 Ιουνίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 16 Οκτωβρίου 2012.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ