149/2009 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 149 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 149/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Ιωάννη Σίδερη και Σπυρίδωνα Μιτσιάλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1η Οκτωβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων - καλούντων: Α, κατοίκου ......, Β, κατοίκου ......, Γ, αποβιώσαντος την 3-3-2007, συνεχιζόντων την βιαίως διακοπείσα γι' αυτόν δίκη, των κληρονόμων-τέκνων του, α) Γ1, κατοίκου ......, β) Γ2, κατοίκου ...... και γ) Γ3, κατοίκου ......, Δ, κατοίκου ...... και Ε, κατοίκου ...... . Εκπροσωπήθηκαν όλοι από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αργύριο Παπαντωνίου.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ......, ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Κοινοποιουμένη προς:

ΣΤ-1, κατοίκου ......, ΣΤ-2, κατοίκου ......, ΣΤ-3, κατοίκου ......, ως κληρονόμων του αποβιώσαντος αρχικού διαδίκου, ΣΤ, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-8-2002 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Σερρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 343/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 137/2005 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σερρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι αναιρεσείοντες με την από 21-12-2005 αίτησή τους, επί της οποίας εκδόθηκε η 1593/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου η οποία κήρυξε τη συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρουν προς συζήτηση οι καλούντες με την από 17-10-2007 κλήση τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο οι αναιρεσείοντες όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Σπυρίδων Μιτσιάλης ανέγνωσε την από 2-5-2007 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη, Ιωάννη Ιωαννίδη, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναιρέσεως, ως προς τους υπό στοιχείο Στ αναιρεσείοντες και να γίνει δεκτή για τους λοιπούς, και να αναιρεθεί εν μέρει η υπ' αριθ. 137/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σερρών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από την έκθεση επίδοσης ...... της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Σερρών ......, την οποία επικαλούνται και προσκομίζουν οι αναιρεσείοντες, που επισπεύδουν τη συζήτηση της υπό κρίση από 21-12-2005 αίτησης αναίρεσης, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της από 17-10-2007 κλήσης τους, στο τέλος της οποίας είναι συνημμένη η πράξη, με την οποία δικάσιμος για τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης ορίστηκε η αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας απόφασης, με κλήση προς τον αναιρεσίβλητο για να παραστεί κατά τη συζήτησή της, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα σ' αυτόν. Ακόμη, όπως προκύπτει από την ...... έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Σερρών ...... και ακριβές αντίγραφο της από 21-12-2005 υπό κρίση αναίρεσης επιδόθηκε νόμιμα στον αναιρεσίβλητο. Όμως ο αναιρεσίβλητος δεν εμφανίστηκε κατά την πιο πάνω δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της από το οικείο πινάκιο, ούτε εκπροσωπήθηκε με δήλωση πληρεξουσίου δικηγόρου του, κατά τα άρθρα 242 παρ. 2 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ. Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση, παρά την απουσία του (άρθρο 576 παρ. 2 εδ. α' και γ' ίδιου Κώδικα).

ΙΙ. Σύμφωνα με το άρθρο 556 ΚΠολΔ, δικαίωμα για άσκηση αναίρεσης έχουν εκείνοι που διετέλεσαν διάδικοι στη δίκη κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση και όχι εκείνοι που δικάσθηκαν σε προηγούμενο βαθμό ή μόνο κατά την προηγούμενη συζήτηση, αλλά για οποιοδήποτε λόγο έπαυσαν να είναι διάδικοι. 'Ετσι αν η προσβαλλόμενη απόφαση είναι του Εφετείου (ή του ως Εφετείου δικάζοντος Πολυμελούς Πρωτοδικείου) οι διάδικοι στο βαθμό αυτό μπορούν να προσβάλλουν με αναίρεση αυτήν, όχι όμως εκείνοι που ήταν διάδικοι μόνον στο πρώτο βαθμό. Η αίτηση αναίρεσης που ασκείται από πρόσωπο που δεν δικαιούται να την ασκήσει, απορρίπτεται ως απαράδεκτος.

Εν προκειμένω από το δικόγραφο της προσβαλλόμενης απόφασης, όπως επισκοπείται κατ' άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι ο εκκαλών - ενάγων αναιρεσίβλητος παραδεκτά παραιτήθηκε από το δικόγραφο της έφεσης ως προς το τρίτον εφεσίβλητο ΣΤ και ως προς αυτόν θεωρήθηκε ότι η έφεση δεν ασκήθηκε και ως εκ τούτου αυτός δεν κατέστη διάδικος στην κατ' έφεση δίκη ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σερρών από το οποίο εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση.

Συνεπώς και οι κληρονόμοι του, καθόσον αυτός απεβίωσε στις 2-12-02, υπό στοιχείο Στ' αναιρεσείοντες, ως συνεχίζοντας τη δίκη, δεν κατέστησαν διάδικοι και έτσι δεν νομιμοποιούνται σε άσκηση της υπό κρίση αναίρεσης, η οποία ως προς αυτούς πρέπει ν' απορριφθεί ως απαράδεκτη.

ΙΙΙ. Από τις διατάξεις των άρθρων 26, 74, 79, 180, 188, 193, 203, 207 και 208 του Αγροτικού Κώδικα, ενόψει και του άρθρου 1 παρ. 1 του ΑΝ 431/1968, κατά το οποίο από την έναρξη της ισχύος του επιτρέπεται στους κατά την εποικιστική νομοθεσία κληρούχους η δια δικαιοπραξιών εν ζωή ενοποίηση ή οπωσδήποτε διάθεση των κάθε φύσεως κλήρων τους υπό μόνο τον περιορισμό της μη κατάτμησης των τεμαχίων της οριστικής διανομής, σαφώς προκύπτει ότι από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της απόφασης του Υπουργού Γεωργίας που αφορά την κύρωση της οριστικής διανομής, η κυριότητα των κλήρων περιέρχεται αυτοδίκαια στους αναφερόμενους στο κτηματολόγιο κληρούχους, στο όνομα των οποίων εκδίδονται οι τίτλοι κυριότητας (παραχωρητήρια) και ότι η εγκατάσταση τον κλήρο θεωρείται γενομένη από την παραχώρηση του, αφότου ο κληρούχος θεωρείται ως μόνος καλής πίστεως νομέας αυτού και συνεπώς ο παραχωρηθείς κλήρος είναι ανεπίδεκτος χρησικτησίας αφού προς τούτο απαιτείται νομή, την οποία δεν μπορεί να έχει άλλος εκτόςτου κληρούχου, την ίδια δε πλασματική επί του κλήρου νομή του κληρούχου έχουν κατ' επέκταση και οι κληρονόμοι του και έτσι ούτε σ' αυτόν μπορεί άλλος κληρονόμος να χρησιδεσπόσει, εκτός αν μετά την κτήση από τον κληρούχο της κυριότητάς του επί του κλήρου μεριδίου του, χώρησε νόμιμη μεταβίβαση του προς άλλο συγκληρονόμο κατ' άρθρο 228 Αγρ.

Κώδικα, στην έννοια της οποίας περιλαμβάνεται και η, με παράδοση κατά το προϊσχύσαν ΒΡΔ και υπό τον ΑΚ (976) με τη βούληση του κληρονόμου, κτήση της νομής του μεριδίου του από άλλον συγκληρονόμο και βάσει αυτής, της κυριότητας τούτου με χρησικτησία, εφόσον συντρέξουν και οι λοιπές κατά νόμο προϋποθέσεις αυτής.

Μετά όμως την έναρξη ισχύος του άνω Α.Ν. 431/1968 (23.5.68) ο κληρούχος ή ο κληρονόμος του δεν λογίζεται κατά πλάσμα δικαίου νομέας του κλήρου αν δεν κατέχει πράγματι αυτόν, με συνέπεια να είναι δυνατή η χωρίς τη θέλησή του, κτήση από τρίτο της νομής του κληροτεμαχίου που μπορεί, αν συντρέξουν και οι λοιπές προϋποθέσεις, να οδηγήσει στην κτήση της κυριότητας τούτου με τακτική ή έκτακτη χρησικτησία εφόσον συμπληρωθεί ο αναγκαίος για κάθε μια χρόνος από την ισχύ του άνω Α.Ν..

Περαιτέρω με το άρθρο 189 (παρ. 1 και 2) του Αγροτικού Κώδικα τίθεται γενική διάταξη ως προς την περιέλευση των ατομικών κλήρων στους κληρούχους, συνιστάμενη στο ότι αυτοί αποκτούν την κυριότητα εκείνων των κλήρων από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της απόφασης του Υπουργού Γεωργίας ή του αρμόδιου Γενικού Διοικητή περί κύρωσης της οριστικής διανομής καθενός αγροκτήματος.

Όμως η κυριότητα σε ακίνητο που κείται σε περιοχή χαρακτηριζόμενη από το νόμο (α.ν. 1366/1938) ως παραμεθόρια αποκτάται όχι από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της απόφασης του Υπουργού Γεωργίας ή του αρμόδιου Γενικού Διοικητή για την κύρωση της οριστικής διανομής του αγροκτήματος, όπως ορίζει η παραπάνω γενική διάταξη (άρθρο 189 παρ. 1 και 2 του Αγροτικού Κώδικα), αλλά, σύμφωνα με τα οριζόμενα από τα άρθρα 193 και 196 αυτού, 77 του ν.δ. 2185/1952, 1 και 16 του ν.δ. 1189/1972, από και δια της μεταγραφής του εκδοθέντος από την αρμόδια αρχή οριστικού τίτλου (παραχωρητηρίου).

Πριν από τη συντέλεση αυτής ο δικαιούχος - κληρούχος αδυνατεί να ασκήσει έναντι τρίτου δικαίωμα κυριότητας ή συγκυριότητας (ΟΛ ΑΠ 8/2001). Τέλος με το β.δ. της 21-10-1938, που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 4 του α.ν. 1366/1938 και δημοσιεύτηκε στο Φ.Ε.Κ. 400/Α/25-10-1938, καθορίστηκε ως παραμεθόρια περιοχή, μεταξύ άλλων και ο νομός ...... .

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το ως Εφετείο δίκασαν Πολυμελές Πρωτοδικείο Σερρών αναφορικά με το επίδικο ακίνητο που κείται, όπως δεν αμφισβητείται, στην παραμεθόρια περιοχή του νομού ...... δέχθηκε τα εξής : Στον αποβιώσαντα πατέρα των διαδίκων Ζ είχαν παραχωρηθεί, δυνάμει της υπ' αριθμ. ......

απόφασης της επιτροπής απαλλοτριώσεων νομού ......, αγροί συνολικής εκτάσεως 61.750 τ.μ. Ο παραπάνω κληρούχος ήταν γραμμένος στους κτηματολογικούς πίνακες της οριστικής διανομής του αγροκτήματος ......, του έτους 1953 η οποία κηρύχθηκε με το Ν.Δ. 3784/1957 του Υπουργού Γεωργίας, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α' 1207/12-10-1957 της Δ/νσης τοπογραφικής υπηρεσίας του Υπουργείου Γεωργίας.

Ο άνω κληρούχος απεβίωσε στις 14-8-1946 και μετά τον θάνατό του, και δη το έτος 1953, ακολούθησε άτυπη διανομή της περιουσίας του μεταξύ των κληρονόμων του. Βάσει αυτής σε συνδυασμό και με το από 13-6-1964 ιδιωτικό συμφωνητικό που καταρτίστηκε με την 6η εναγομένη συγκληρονόμο, Ε στον ενάγοντα περιήλθαν 6.500 τ.μ. από τον υπ' αριθμ. ...

αγρό, συνολικής έκτασης 9.250 τ.μ., ο υπ' αριθμ. ... έκτασης 6.250 τ.μ. και ο υπ' αριθμ. ... αγρός έκτασης 3.750 τ.μ. που βρίσκονται στο αγρόκτημα "......" ...... . Εφόσον ο ενάγων από το 1953 ή έστω από το 1969, όπως οι ίδιοι οι εναγόμενοι ομολογούν στο σημείωμα τους, νέμεται και κατέχει, δυνάμει της άνω άτυπης διανομής τα άνω κληροτεμάχια και καλλιεργώντας τα, μέχρι σήμερα με διάφορα γεωργικά προϊόντα, και εφόσον η κύρωση της οριστικής διανομής έλαβε χώρα, πριν τον Α.Ν. 431/1968, ήτοι με το ΝΔ 3784/1957 του Υπουργού Γεωργίας, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α' 1207/12-10-1957 της Δ/νσης Τοπογραφικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Γεωργίας, έγινε κύριος αυτών, με έκτακτη χρησικτησία, αφού από το 1969 και έκτοτε έως την έγερση της αγωγής (Αύγουστος 2002) παρήλθε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της 20ετίας.

Αποδείχθηκε επίσης ότι οι εναγόμενοι έως και σήμερα αμφισβητούν την κυριότητα του ενάγοντος στους επίδικους αγρούς. Με βάση τα παραπάνω το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο Σερρών δέχθηκε την ένδικη αγωγή και αναγνώρισε τον ενάγοντα κύριο του υπ' αριθ. ... κληροτεμαχίου έκτασης 3750 τ.μ, του υπ' αριθ. ...

αγροτεμαχίου έκτασης 6250 τμ και ενός τμήματος έκτασης 6500 τμ από το υπ'αρ. ... κληροτεμάχιο συνολικής έκτασης 9250 τμ. 'Ετσι όμως που έκρινε το Πολυμελές Πρωτοδικείο, με το να δεχθεί δηλαδή ότι ο αναιρεσίβλητος απέκτησε την κυριότητα των επιδίκων κληροτεμαχίων, που αποτελούσαν τμήματα μεγαλύτερης έκτασης του αγροκτήματος ......

νομού ......, η οριστική διανομή του οποίου κυρώθηκε το έτος 1957, με έκτακτη χρησικτησία ως νεμηθείς αυτά από το έτος 1969 έως την άσκηση της ένδικης αγωγής (2002) και κατ' επέκταση ότι ήταν δυνατή η άσκηση νομής χρησικτησίας σ' αυτά από την κύρωση της ανωτέρω οριστικής διανομής, καίτοι πρόκειται για ακίνητο που βρίσκεται σε παραμεθόρια περιοχή, το οποίο παραχωρήθηκε, κατά τα εκτιθέμενα στην αγωγή, στον αποβιώσαντα πατέρα των διαδίκων Ζ το έτος 1973 με το αναφερόμενο παραχωρητήριο, η μεταγραφή του οποίου έγινε, όπως αναφέρεται και στην έφεση του αναιρεσείοντος και όπως δέχτηκε και το Ειρηνοδικείο, στις 4-7-1984, από την οποία και ήταν δυνατή η άσκηση νομής χρησικτησίας στο επίδικο, με συνέπεια να μην έχει αυτή συμπληρωθεί μέχρι την άσκηση της ένδικης αγωγής (Αύγουστος 2002), και στη συνέχεια με το να δεχθεί το δικαστήριο αυτό με βάση τις παραπάνω παραδοχές του την έφεση του αναιρεσιβλήτου, να εξαφανίσει την εκκαλούμενη απόφαση του Ειρηνοδικείου Σερρών που έκρινε αντίθετα και τελικώς να κάνει δεκτή την αγωγή του και να τον αναγνωρίσει κύριο των παραπάνω κληροτεμαχίων, παραβίασε τις προαναφερθείσες ουσιαστικές διατάξεις που αναφέρονται στην πιο πάνω νομική σκέψη.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αναίρεσης, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται η ανωτέρω πλημμέλεια είναι βάσιμος.

IV. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (άρθρα 183 και 176 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την αναίρεση ως προς τους εκ των αναιρεσειόντων ΣΤ-1, ΣΤ-2 και ΣΤ-3, κληρονόμους ΣΤ.

Αναιρεί ως προς τους λοιπούς αναιρεσείοντες την 137/2005 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σερρών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, ως προς τους οποίους, έγινε δεκτή η αίτηση αναίρεσης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 18 Νοεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 14 Ιανουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ