Supreme Court allows appeal against lower court's refusal to award damages to a bona fide possessor for pre-litigation deterioration of property.

Απόφαση 1495 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1495/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Βασίλειο Ρήγα, Δημήτριο Δαλιάνη-Εισηγητή, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε και Χαράλαμπο Δημάδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 19 Νοεμβρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Του αναιρεσείοντος : Χ1, τον οποίο εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Σπήλιος Πουλακίδας, που ανακάλεσε την από 24 Οκτωβρίου 2007 δήλωσή του κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. και παραστάθηκε αυτοπροσώπως. Του αναιρεσιβλήτου : Ελληνικού Δημοσίου, που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονιμικών, το οποίο εκπροσώπησε ο πάρεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, Κωνσταντίνος Γεωργάκη, με δήλωσή του κατ' άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8 Σεπτεμβρίου 2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αιγίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 60/1995 προδικαστική, 8/1999 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 108/2003 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά ο αναιρεσείων με την από 22 Φεβρουαρίου 2005 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Δαλιάνης, ανέγνωσε την από 8 Νοεμβρίου 2006 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτη Δημητρίου Κανελλόπουλου, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι πρώτος, δεύτερος και τρίτος λόγοι της αναίρεσης και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το αντίστοιχο κεφάλαιό της, να απορριφθεί δε ο τέταρτος λόγος της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως και την καταδίκη του αντιδίκου στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις διατάξεις των άρθρων 1097, 1098,1099 και 1100 ΑΚ σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 297 και 298 του ίδιου Κώδικα προκύπτει ότι, μετά την επίδοση της αγωγής (διεκδικητικής ή αναγνωριστικής της κυριότητας), ο καλόπιστος νομέας ή κάτοχος, αν από υπαιτιότητά του το πράγμα χειροτέρευσε, δηλ. επηρεάσθηκε δυσμενώς η ουσία του, ευθύνεται σε αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο κύριος εξαιτίας της χειροτερεύσεως του πράγματος, σε περίπτωση δε που απέκτησε το πράγμα με παράνομη πράξη, ήτοι χωρίς δικαίωμα και χωρίς τη θέληση του κυρίου, η ευθύνη αυτού (νομέα ή κατόχου) περιλαμβάνει και τη ζημία του κυρίου από την κατακράτηση του πράγματος.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο δέχθηκε τα εξής : Δυνάμει του νομίμως μεταγεγραμμένου ..... συμβολαίου της συμβολαιογράφου Αιγίου Ελένης Παπαθανασοπούλου έχει περιέλθει λόγω δωρεάς στον αναιρεσείοντα η κυριότητα της αναφερόμενης σ' αυτό και ευρισκόμενης στην κτηματική περιφέρεια .....

εδαφικής εκτάσεως εμβαδού περίπου 35 στρεμμάτων. Το αναιρεσίβλητο Δημόσιο, θεωρώντας την έκταση αυτή δική του ως παραποτάμια σχηματισθείσα από την τακτοποίηση της κοίτης του ποταμού ....., εξέδωσε κατά του αναιρεσείοντος το από 27-1-1980 πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής, το οποίο, κατ' αποδοχή σχετικής ανακοπής του τελευταίου, ακυρώθηκε μεν με την 32/1980 απόφαση του Ειρηνοδικείου Αιγιαλείας, πλην όμως η απόφαση αυτή εξαφανίσθηκε με την 122/1982 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αιγίου, με την οποία έγινε δεκτή σχετική έφεση του αναιρεσιβλήτου κα επικυρώθηκε το εν λόγω πρωτόκολλο, με συνέπεια την αποβολή του αναιρεσείοντος από τη νομή του άνω ακινήτου και την εγκατάσταση σ' αυτό του αναιρεσιβλήτου.

Κατόπιν τούτου, ο αναιρεσείων, αφού τήρησε την προδικασία του άρθρου 8 του ν. 1539/1938, ζήτησε την επί του ακινήτου αναγνώριση της κυριότητάς του με την κατά του αναιρεσιβλήτου ασκηθείσα από 20-9-1983 αναγνωριστική αγωγή, η οποία, απορριφθείσα πρωτοδίκως, έγινε δεκτή, κατόπιν εφέσεως, με τη 1152/1990 απόφαση του ίδιου δικαστηρίου (Εφετείου Πατρών), με την οποία ο αναιρεσείων αναγνωρίσθηκε κύριος του ειρημένου ακινήτου.

Η εκ μέρους του αναιρεσιβλήτου ασκηθείς κατά της άνω εφετειακής αποφάσεως αίτηση αναιρέσεως απορρίφθηκε με την 82/1993 απόφαση του Αρείου Πάγου, μετά την έκδοση της οποίας το αναιρεσίβλητο απέδωσε το ακίνητο στον αναιρεσείοντα και το διέγραψε από το σχετικό βιβλίο δημοσίων κτημάτων της Δ.Ο.Υ. Αιγίου, όπου είχε καταγραφεί ως δημόσιο κτήμα κατά το έτος 1983.

Παραλλήλως, η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου, έχουσα παραχωρήσει από τις 11-10-1983 τη χρήση του ακινήτου στον Δήμο Αιγίου για περίοδο δέκα ετών, προκειμένου αυτός να το χρησιμοποιήσει για την υγειονομική ταφή των απορριμμάτων των δημοτών του, υπενθύμισε σ' αυτόν με το .... έγγραφό τη ότι η παραχώρηση του ακινήτου είχε λήξει στις 5-10-1993 και ότι δεν επρόκειτο να ανανεωθεί επειδή τούτο έπαυσε να είναι δημόσιο.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετούς χρησιμοποιήσεως του ακινήτου ο εν λόγω Δήμος αφενός μεν προέβη στη λήψη περίπου 50.000 μ3 αμμοχαλίκου, γεγονός που συνετέλεσε στη δημιουργία κοιλοτήτων βάθους έως και τριών (3) μέτρων, αφετέρου δε εναπέθεσε σ' αυτό (ακίνητο) περίπου 140.000 με απορριμμάτων, με συνέπεια τη χειροτέρευση του ακινήτου, αφού α) η φυσική επιφάνειά του επί εμβαδού περίπου 21.000 μ2 υπεχώρησε έως και τρία (3) μέτρα, β) οι δημιουργηθείσες κοιλότητες πληρώθηκαν με απορρίμματα και γ) επηρεάσθηκε δυσμενώς η φύση και ο προορισμός του.

Εξαιτίας αυτής της χειροτερεύσεως και της στερήσεως της χρήσεως του ακινήτου από τον αναιρεσείοντα, ο τελευταίος υπέστη ζημία συνιστάμενη στη δαπάνη για την απομάκρυνση των απορριμμάτων και για τη μεταφορά και διάστρωση αμμοχαλίκου εντός των κοιλοτήτων, καθώς και στα απολεσθέντα μισθώματα που θα ελάμβανε από την εκμίσθωση του ακινήτου σε τρίτους.

Ακολούθως, το εφετείο, κρίναν ότι το αναιρεσίβλητο ευθύνεται προς αποκατάσταση μόνο όσων ζημιών επήλθαν μετά τη δημοσίευση στις 30-10-1990 της αναγνωριστικής της κυριότητας του αναιρεσείοντος 1152/1990 εφετειακής αποφάσεως, αφότου δηλαδή τούτο κατέστη κακόπιστος νομέας και όχι για τις ζημίες τις αναγόμενες στο χρονικό διάστημα από την επίδοση στις 5-10-1983 της ως άνω αναγνωριστικής της κυριότητας του αναιρεσείοντος αγωγής έως τις 30-10-1990, κατά το οποίο ήταν καλής πίστεως νομέας, δέχθηκε εν μέρει την από 8-9-1993 αγωγή του αναιρεσείοντος κατά του αναιρεσιβλήτου και επεδίκασε στον πρώτο ως αποζημίωση το συνολικό ποσό των 149.728,53 ευρώ για τις θετικές και αποθετικές του ζημίες που ανάγονται μόνο στο χρονικό διάστημα από την 1-11-1990 έως τις 10-10-1993, ενώ απέρριψε την αγωγή αυτή σε σχέση με την αξιούμενη αποζημίωση για τις ζημίες που εμπίπτουν στο χρονικό διάστημα από 5-10-1983 έως 30-10-1990.

Με την απορριπτική αυτή κρίση του, το εφετείο παρεβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις αναφερόμενες πιο πάνω διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου, κατά τις οποίες, μετά την επίδοση της αγωγής (διεκδικητικής ή αναγνωριστικής κυριότητας), η ευθύνη του καλόπιστου νομέα εξομοιώνεται με εκείνη του κακόπιστου νομέα, ενώ για την εφαρμογή του άρθρου 1099 ΑΚ δε ενδιαφέρει η καλή ή κακή πίστη του νομέα.

Επομένως, ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου, με τον οποίο, υπό την επίκληση του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ, καταλογίζεται στο εφετείο η ανωτέρω πλημμέλεια, είναι βάσιμος.

ΙΙ. Με τον τέταρτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως ο αναιρεσείων, επικαλούμενος το άρθρο 559 αρ. 8, 9 και 19 ΚΠολΔ, προσάπτει στο εφετείο α) ότι αγνόησε τον αγωγικό ισχυρισμό περί προκλήσεως ζημίας συνισταμένης στην απαιτούμενη δαπάνη εκ δραχμών 65.000.000 για τη μίσθωση κατάλληλου χώρου και για την ταφή σ' αυτόν των 50.000 μ3 απορριμμάτων που εναποτέθηκαν στο ακίνητο από 30-10-1990 έως 10-10-1993, β) ότι άφησε αδίκαστο το αντίστοιχο αίτημα της αγωγής και γ) ότι η προσβαλλόμενη απόφασή του στερείται παντελώς, άλλως επαρκών, αιτιολογιών, ως προς το ίδιο αίτημα. Όπως προκύπτει όμως από το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης αποφάσεως, το εφετείο έλαβε υπόψη τον άνω ισχυρισμό και το αντίστοιχο αγωγικό αίτημα, το οποίο με επαρκείς αιτιολογίες απέρριψε εκ του πράγματος ως κατ' ουσίαν αβάσιμο, αφού έκρινε ότι η σχετική ζημία του αναιρεσείοντος "ανέρχεται στο ποσό των 40.000.000 δραχμών, που αντιστοιχεί στη δαπάνη για την απομάκρυνση της παραπάνω ποσότητας απορριμμάτων των 50.000 κυβικών μέτρων από το ακίνητό του, ήτοι για τη συλλογή αυτών, τη φόρτωσή τους σε αυτοκίνητα και τη μεταφορά τους σε άλλο χώρο...". Επομένως, ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν, παρελκούσης της εξετάσεως των λοιπών λόγων, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, μόνο ως προς την απόρριψη του αγωγικού αιτήματος περί επιδικάσεως αποζημιώσεως για ζημίες επελθούσες από 5-10-1983 έως 30-10-1990, να παραπεμφθεί δε κατά το μέρος αυτό η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 108/2003 απόφαση του Εφετείου Πατρών κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος.

Παραπέμπει κατά το μέρος αυτό την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο με άλλη σύνθεση.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντο, τα οποία ορίζει σε τριακόσια πενήντα (350) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Μαϊου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 27 Ιουνίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ