Supreme Court dismisses appeal against water damage case, ruling facts support liability and appeal grounds inadmissible.

Απόφαση 1482 / 2009 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1482/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε, Βασίλειο Φούκα και Δημήτριο Τίγγα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Μαρτίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ" (ΔΕΗ ΑΕ), που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Νικόλαο Κριθαρά, με δήλωση κατ' αρθρο 242 παρ. 2 ΚπολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων:....(ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ 19 ΟΝΟΜΑΤΑ), απάντων κατοίκων .... Οι πρώτος, τέταρτος, πέμπτος, δέκατη, δέκατη τρίτη των αναιρεσιβλήτων δεν παραστάθηκαν, οι λοιποί εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ιωάννα Καράμπελα - Φουβοπούλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31 Δεκεμβρίου 2002 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 999/2004 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 7261/2007 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών ( που δίκασε ως Εφετείο ). Την αναίρεση της τελευταίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 19 Δεκεμβρίου 2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Τίγγας , ανέγνωσε την από 10 Μαρτίου 2009 έκθεσή του , με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια των παραστάντων αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη της αντιδίκου στην δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 του Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται μόνον αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, δηλαδή με την απόδοση στον κανόνα δικαίου έννοιας μη αληθινής ή μη αρμόζουσας ή έννοιας περιορισμένης ή στενής, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2006, 4/2005).

Εξάλλου από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 330 και 914 του Α.Κ. συνάγεται ότι η ευθύνη προς αποζημίωση από αδικοπραξία προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας. Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Πολυμελές Πρωτοδικείο (δικάζοντας ως Eφετείο), ύστερα από ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων (άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δικ.), δέχθηκε τα ακόλουθα:

Η αναιρεσείουσα - εναγόμενη (Δ.Ε.Η.), "κατά τα έτη 1965, 1969 και 1989 κατασκεύασε στη λεκάνη απορροής του ποταμού Αχελώου και στον κύριο ρού αυτού τα φράγματα των Κρεμαστών, Καστρακίου και Στράτου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με αντίστοιχους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής. Επειδή η περιοχή είναι επίπεδη, έχουν κατασκευασθεί από τους Τοπικούς Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων αποστραγγιστικά δίκτυα με αποστραγγιστικές παρόχθιες τάφρους που εκβάλλουν στον Αχελλώο ποταμό και φέρουν βαλβίδες αντεπιστροφής, ώστε, όταν η στάθμη του ποταμού είναι υψηλά, να μην εισέρχονται τα ύδατα δια μέσου των αποστραγγιστικών τάφρων στις παρόχθιες γεωργικές καλλιέργειες.

Στους ταμιευτήρες που δημιουργήθηκαν με τα τρία αυτά φράγματα της αναιρεσείουσας η διαχείριση από αυτή των υδάτινων αποθεμάτων γίνεται σε ετήσια βάση, ώστε να καλύπτονται οι ενεργειακές, αρδευτικές και υδρευτικές ανάγκες της ευρύτερης περιοχής, με βασική επιδίωξη να είναι, για την εξυπηρέτηση αυτών των αναγκών, όσο το δυνατόν μεγαλύτερη η στάθμη των ταμιευτήρων. "Η αύξηση της στάθμης των ταμιευτήρων επιτυγχάνεται με τα κλείσιμο των θυροφραγμάτων των Κρεμαστών, γεγονός όμως, που ενέχει κινδύνους σε περίπτωση μεγάλης πλημμύρας.

Έτσι για λόγους ασφαλείας, κατά την περίοδο από 1-11 μέχρι 31-3, τα θυροφράγματα των Κρεμαστών διατηρούνταν συνήθως ανοικτά (οδηγώντας σε μείωση της στάθμης), ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος υπερπήδησης των φραγμάτων από τυχόν ακραίες χειμερινές πλημμύρες. Η αντιμετώπιση των πλημμυρικών παροχών του ποταμού γίνεται με τους υπερχειλιστές των τριών φραγμάτων παροχετευτικότητας 3.000, 3.500 και 4.000 κμ ανά δευτερόλεπτο, αντίστοιχα.

Οι υπερχειλιστές των κατάντη φραγμάτων είναι σχεδιασμένοι έτσι ώστε να μπορούν να διοχετεύουν ταυτόχρονα τις υπερχειλίσεις των ταμιευτήρων και τις εκφορτίσεις των ΥΗΣ, στην περίπτωση πραγματοποίησης μεγάλων πλημμυρών. Συνολικά, το σύστημα είναι σχεδιασμένο να παροχετεύει προς τα κατάντη 4.500 κμ ανά δευτερόλεπτο, ήτοι 4.000 κμ.

από τον υπερχειλιστή και 500 κμ. από τον ΥΗΣ του Στράτου. Την χρονική περίοδο από 21-11 μέχρι 5-12-1996 πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή του ποταμού Αχελώου ιδιαίτερα ισχυρές βροχοπτώσεις, που συνεχίστηκαν και όλο το Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο. Λόγω των βροχοπτώσεων αυτών εισέρευσαν μεγάλες ποσότητες ύδατος στον ταμιευτήρα του φράγματος των Κρεμαστών με αποτέλεσμα η στάθμη του, που στις 20-11-1996 βρισκόταν σε ύψος 263 μ.

με ανώτερο όριο 282 και κατώτερο 227, να ανεβαίνει συνεχώς. Η εναγομένη, αποβλέποντας σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποθήκευση ύδατος, στις 27-11-2006 έκλεισε τα θυροφράγματα και κατά το χρονικό διάστημα από 21-11 μέχρι 29-11, λειτούργησε τους σταθμούς της με πολύ χαμηλούς ρυθμούς. Ειδικότερα, κατά το χρονικό αυτό διάστημα, η ημερήσια εισροή στον ταμιευτήρα των Κρεμαστών κυμάνθηκε από 25.605.000 κμ μέχρι 101.997.600 κμ.

και η ημερήσια εκροή από 3.791.100 μέχρι 19.583.600 κμ., ενώ κατά το ίδιο χρονικό διάστημα στο σταθμό του Στράτου η ημερήσια εκροή ύδατος κυμάνθηκε από 7.800.000 κμ μέχρι 34.380.000 κμ. Έτσι, αφού η εκροή ύδατος από τον ταμιευτήρα Κρεμαστών ήταν ελάχιστη, σε σχέση με την εισροή, η στάθμη των υδάτων ανέβαινε συνεχώς και στις 4/12 έφθασε στα 272,40 μ.

Η εναγομένη τότε άρχισε να λειτουργεί εντατικά τους ΥΗΣ μέχρι και 15-12, με αποτέλεσμα από τη λειτουργία τους αυτή να παροχετευθούν μεγάλες ποσότητες ύδατος στον ποταμό Αχελώο, η κοίτη του οποίου επιβαρυνόταν λόγω των βροχοπτώσεων από τα ύδατα των φυσικών λιμνών της περιοχής Τριχωνίδας, Λυσιμαχίας και Οζερού και να ανέβει η στάθμη των υδάτων κατά τρία μέτρα.

Ειδικότερα, κατά το χρονικό διάστημα από 4-12 μέχρι 15-12 η ημερήσια εκροή του ύδατος από τον ταμιευτήρα Κρεμαστών κυμάνθηκε από 39.904.800 μέχρι 32.000.000 κμ, η εκροή από τη λειτουργία του ενδιάμεσου σταθμού Καστρακίου από 38.000.0000 μέχρι 32.000.0000 κμ και η εκροή από τον τελευταίο σταθμό του Στράτου από 42.840.000 μέχρι 31.960.000 κμ.

Συνεπεία της κατά τα ανωτέρω ανόδου της στάθμης των υδάτων του ποταμού Αχελώου μεγάλες ποσότητες νερού οδηγήθηκαν στα παραποτάμια αγροκτήματα της περιοχής Νεοχωρίου, που βρίσκονταν μετά τα παραπάνω αναχώματα, μεταξύ τωv οποίων και αυτά των εναγόντων, μέσω των αποστραγγιστικών τάφρων που υπάρχουν σ' αυτά, που συνδέονται με τον ποταμό για την αποστράγγιση των υδάτων.

Οι τάφροι αυτοί στο σημείο εκβολής τους στον Αχελώο φέρουν βαλβίδες αντεπιστροφής, ώστε όταν η στάθμη του ποταμού είναι ψηλά να μην εισέρχεται το νερό μέσω αυτών στις παρόχθιες εκτάσεις, όπως ήδη εκτέθηκε. Λόγω όμως, της υπερβολικής ανόδου της στάθμης του νερού του ποταμού κατά τρία περίπου μέτρα από την επιφάνεια του, οι βαλβίδες αυτές υπερκαλύφθηκαν από τα ύδατα με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η λειτουργία τους, ήτοι το αυτόματο κλείσιμό τους και να οδηγηθούν τα ύδατα μέσω αυτών στα άνω αγροκτήματα, τα οποία και κατέκλυσαν επί αρκετές ημέρες.

Η πλημμύρα αυτή των αγροκτημάτων οφείλεται σε αμέλεια των αρμοδίων υπαλλήλων και τεχνιτών της εναγομένης, που ήταν εντεταλμένοι για τη λειτουργία των ανωτέρω ΥΗΣ. Οι τελευταίοι κατά το χρονικό διάστημα από 21-11 μέχρι 29-11-1996, αν και οι βροχοπτώσεις ήταν ιδιαίτερα έντονες, δεν κατέβαλαν την απαιτούμενη επιμέλεια και προσοχή, φροντίζοντας κατά τη λειτουργία των ΥΗΣ να υπάρχει αντιστοιχία μεταξύ της εισροής ύδατος στον ταμιευτήρα των Κρεμαστών και εκροής απ' αυτόν, ώστε να παροχετεύονται σταδιακά τα ύδατα στον ποταμό Αχελώο.

Αντίθετα, κατά το άνω χρονικό διάστημα (από 21-11 μέχρι 29-11) λειτούργησαν με χαμηλούς ρυθμούς τους σταθμούς της, αποβλέποντας σε μεγαλύτερη συγκέντρωση ύδατος στους ταμιευτήρες, στη συνέχεια δε προκειμένου να κατεβεί η στάθμη του ύδατος του άνω ταμιευτήρα των Κρεμαστών, λειτούργησαν με εντονότερους ρυθμούς τους ΥΗΣ κατά το χρονικό διάστημα από 4-12 μέχρι 15-12-1996, παροχετεύοντας από τον ΥΗΣ του Στράτου στον ποταμό τουλάχιστον 500 κμ ανά δευτερόλεπτο, χωρίς να λάβουν υπόψη τους ότι ο ποταμός ήδη επιβαρυνόταν συνεχώς με συγκέντρωση υδάτων από τις συνεχείς βροχοπτώσεις και από τά ύδατα των φυσικών λιμνών της περιοχής, Τριχωνίδας, Λυσιμαχίας και Οζερού, με αποτέλεσμα και από τη λειτουργία αυτή των υδροηλεκτρικών σταθμών της εναγομένης να παροχετευθούν μεγάλες ποσότητες ύδατος στο ποταμό, να ανεβεί η στάθμη του κατά 3 μέτρα και τα ύδατα να κατακλύσουν τα αγροκτήματα της περιοχής.

Είναι βέβαια αληθές ότι τα νερά που κατέκλυσαν τις παρόχθιες εκτάσεις δεν προήλθαν μόνο από τις εκροές του φράγματος Στράτου, αλλά προήλθαν και από την υπερχείλιση των φυσικών λιμνών της περιοχής (Τριχωνίδας, Λυσιμαχίας και Οζερού), καθώς και από τα νερά της βροχής που έπεσαν απευθείας πάνω στις επίμαχες περιοχές και σε λεκάνες χειμάρρων που εκβάλλουν στον Αχελώο.

Ωστόσο, οι εκροές του Στράτου επαύξησαν τις ποσότητες ύδατος που συγκεντρώθηκαν στον ποταμό με αποτέλεσμα και από την αιτία αυτή την υπερχείλιση του. Δεν αποδείχθηκε ότι η διαχείριση των υδάτων των φραγμάτων έγινε με περίσκεψη, ούτε ότι η εκδήλωση της πλημμύρας οφείλεται στο γεγονός ότι δεν λειτούργησαν τα αποστραγγιστικά δίκτυα, η ευθύνη της λειτουργίας των οποίων ανήκει στο Γενικό Οργανισμό Εγγείων Βελτιώσεων (ΓΟΕΒ) Αχελώου και στον Τοπικό Οργανισμό Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) Μεσολογγίου.

Και τούτο διότι οι βαλβίδες αντεπιστροφής των τάφρων στο σημείο εκβολής αυτών στον ποταμό, οι οποίες κλείνουν αυτόματα και εμποδίζουν την είσοδο των νερών του ποταμού, δεν ήταν δυνατόν να λειτουργήσουν λόγω της υψηλής στάθμης του". Στη συνέχεια το Πολυμελές Πρωτοδικείο, αφού απέρριψε ως αβάσιμο τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας ότι η πλημμύρα ήταν αποτέλεσμα ανώτερης βίας, προσδιόρισε την προσγενόμενη στους αναιρεσιβλήτους ζημία, με βάση την έκταση και το αντικείμενο των καλλιεργειών τους, στο ίδιο ύψος με την πρωτόδικη απόφαση και απέρριψε την έφεση ως ουσιαστικά αβάσιμη, επικυρώνοντας την απόφαση του Ειρηνοδικείου, με την οποία είχε γίνει κατά ένα μέρος δεκτή η αγωγή των αναιρεσιβλήτων.

Με αυτές τις παραδοχές του αποδεικτικού πορίσματος της προσβαλλόμενης αποφάσεως δεν υφίσταται σφάλμα στον υπαγωγικό συλλογισμό της, ως προς την εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 914 και 298 του Α.Κ. και δεν στερείται νόμιμης βάσης η απόφαση, αφού περιλαμβάνονται στις παραδοχές του αποδεικτικού πορίσματός της:

α) η παράνομη συμπεριφορά της αναιρεσείουσας με τον πλημμυρισμό των αγρών των αναιρεσιβλήτων με ύδατα που διοχετεύθηκαν όχι από τη φυσική ροή του ποταμού Αχελώου, αλλά και από τα τεχνητά φράγματα της αναιρεσείουσας, β) η υπαιτιότητα των προστημένων οργάνων της αναιρεσείουσας κατά το χειρισμό των ρυθμιστικών μηχανισμών ποσοτικής εκροής των δεσμευθέντων υδάτων του ποταμού στους τεχνητούς ταμιευτήρες των φραγμάτων, γ) η έκταση της ζημίας των αναιρεσειόντων από την κάλυψη των καλλιεργειών τους με υπερβολικές ποσότητες υδάτων και δ) ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς των τεχνητών και υπαλλήλων της αναιρεσείουσας και της ζημίας των αναιρεσιβλήτων, που δεν επηρεαζόταν από το ότι για την ίδια ζημία συνέβαλε και ανάλογη παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά άλλων (μη διαδίκων), αφού έναντι των αναιρεσιβλήτων ευθύνονται όλοι αυτοί εις ολόκληρον (άρθρα 481 και 926 ΑΚ) και ο καταμερισμός της μεταξύ αυτών ευθύνης δεν αποτελούσε αντικείμενο της δίκης, αλλά προϋπέθετε άσκηση του δικαιώματος αναγωγής από τον υπόχρεο εις ολόκληρον οφειλέτη που θα κατέβαλε την αποζημίωση στους δικαιούχους (άρθρο 927, 487, 488 Α.Κ.).

Συνεπώς όσα αντιθέτως υποστηρίζει η αναιρεσείουσα με το σχετικό λόγο αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 560 αρ. 1 Κ.Πολ.Δικ., είναι αβάσιμα. Κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, καθώς και των αποφάσεων των πρωτοδικείων, που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση μόνον για τους τέσσερις λόγους που αναφέρονται περιοριστικά στο άρθρο 560 Κ.Πολ.Δ., οι οποίοι αντιστοιχούν στους λόγους των αριθ. 1,2, 4, 5 και 7 του άρθρου 559 του ίδιου Κώδικα (Ολομ. ΑΠ. 45/1987). Στην προκείμενη περίπτωση η αναιρεσείουσα προβάλλει την αιτίαση ότι το Πολυμελές Πρωτοδικείο εσφαλμένως απέρριψε με την προσβαλλόμενη απόφασή του ως απαράδεκτο τον ισχυρισμό της, ότι οι προστημένοι υπάλληλοί της προξένησαν τη ζημία των αναιρεσιβλήτων σε κατάσταση ανάγκης του άρθρου 285 ΑΚ. Κατά συνέπεια, ο λόγος αυτός αναιρέσεως εκ του άρθρου 559 αρ. 14 Κ.Πολ.Δ., εφόσον δεν εμπίπτει σε έναν από τους περιοριστικά αναφερόμενους στο άρθρο 560 Κ.Πολ.Δ., λόγους αναιρέσεως, είναι απαράδεκτος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 19-12-2007 αίτηση για αναίρεση της 7261/2007 αποφάσεως του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών (που δίκασε ως Εφετείο έφεση κατ' αποφάσεως Ειρηνοδικείου).

Επιβάλλει στην αναιρεσείουσα τα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων από χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 15 Απριλίου 2009. Και

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 15 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ