Supreme Court allows appeal against lower court's refusal to award compensation for unauthorized use of public land.

Απόφαση 1480 / 2009 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1480/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Καλαμίδα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε, Βασίλειο Φούκα και Δημήτριο Τίγγα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 6 Απριλίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, νόμιμα εκπροσωπούμενου από τον υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών και εν προκειμένω από τον Προϊστάμενο της Κτηματικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Ευφροσύνη Μπερνικόλα, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση κατ' αρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου:..., ο οποίος δεν παραστάθηκε.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16 Δεκεμβρίου 1999 ανακοπή του ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 9/2002 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 396/2005 του Εφετείου Δωδεκανήσου. Την αναίρεση της τελευταίας ζητεί το αναιρεσείων με την από 16 Φεβρουαρίου 2007 αίτησή του .

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Τίγγας, ανέγνωσε την από 24 Μαρτίου 2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από την υπ' αρ. ... έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Ρόδου..., την οποία επικαλείται και προσκομίζει το επισπεύδον τη συζήτηση αναιρεσείον, ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση, για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας αποφάσεως δικάσιμο, επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως προς τον αναιρεσίβλητο .... Επομένως, εφόσον ο τελευταίος, δεν εμφανίσθηκε κατά την προαναφερόμενη δικάσιμο, κατά την οποία εκφωνήθηκε η υπόθεση από τη σειρά του πινακίου, ούτε εκπροσωπήθηκε με δήλωση πληρεξούσιου δικηγόρου του, κατά το άρθρο 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ., που εφαρμόζεται και στην αναιρετική διαδικασία (άρθρο 573 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.) πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί (άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δικ.).

Κατά τις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 115 του από 11/12.11.1929 Δ/τος "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων", το οποίο εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 2 του ν. 4266/1929 και αντικαταστάθηκε με το άρθρο 5 του ν. 5895/1933 και περαιτέρω τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τα άρθρα 5 του ν. 5895/1933, 20 αν. ν. 1540/1938, 19 αν. ν. 1919/1939, 2 αν.

ν. 1925/1951 και 5 παρ. 4 του αν. ν. 263/1968 "εις βάρος των οπωσδήποτε άνευ συμβατικής σχέσεως καρπουμένων ή ποιουμένων χρήσιν δημοσίων κτημάτων ή τοιούτων, των οποίων την νομήν ή την χρήσιν, έχει δια συμβάσεως οπωσδήποτε το Δημόσιον ή Δ.Δ.Κ. βεβαιούται αποζημίωσις δι' ό χρονικόν διάστημα εποιήσαντο χρήσιν. Η αποζημίωσις ορίζεται...

κατά την κρίσιν αγαθού ανδρός, δια πρωτοκόλλου, όπερ κοινοποιείται δια δημοσίου οργάνου εις τον κατά τα άνω καρπούμενον ή χρησιμοποιούντα το ακίνητον, όστις θεωρείται αποδεχθείς την καθορισθείσαν αποζημίωσιν αν εντός προθεσμίας ενός μηνός (άρθρ. 10 αν. ν. 1919/1939) από της κοινοποιήσεως του πρωτοκόλλου δεν ασκήση ανακοπήν... ".

Επίσης ορίζεται με τις ανωτέρω διατάξεις, ότι η ανακοπή ασκείται ενώπιον του Ειρηνοδίκου ή του Προέδρου Πρωτοδικών, αναλόγως του ποσού της αποζημίωσης, οι αποφάσεις των οποίων δεν προσβάλλονται με κανένα ένδικο μέσο, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά (άρθρ. 115 παρ. 2 του Δ/τος), ήδη δε, από της εισαγωγής του ΚΠολΔ, η ανακοπή ασκείται ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου, δικάζοντας κατά τη διαδικασία των άρθρων 686 επ.

ΚΠολΔ, κατά της αποφάσεως του οποίου χωρούν τακτικά και έκτακτα ένδικα μέσα (Ολομ. ΑΠ. 38/2002 και 21/2002). Περαιτέρω, κατά το άρθρο 2 παρ. 1 του αν. ν. 263/1968 περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως των διατάξεων περί δημοσίων κτημάτων "Κατά του αυτογνωμόνως επιλαμβανομένου οιουδήποτε δημοσίου κτήματος, συμπεριλαμβανομένων και των ανηκόντων εις την δημοσίαν περιουσίαν του Κράτους κοινοχρήστων χώρων, αιγιαλού, παραλίας κ.λ.π. (άρθρ. 2 παρ. 4), συντάσσεται παρά του αρμοδίου οικονομικού Εφόρου πρωτόκολλον διοικητικής αποβολής, κοινοποιούμενον προς τον καθ' ού απευθύνεται".

Με τις ανωτέρω διατάξεις διακρίνονται αλλήλων η αυθαίρετη κατάληψη και κατοχή δημοσίου κτήματος προς το σκοπό κτήσεως δικαιώματος επ' αυτού, έστω και αν η πρόθεση εξουσίασής του δεν εκδηλώνεται με την κάρπωση και γενικότερα την απόληψη των ωφελειών από αυτό, από την απλή, με χωρίς προηγούμενη συμφωνία με το Δημόσιο, συλλογή των καρπών του δημοσίου κτήματος ή τη χρήση του υπό τρίτου προς όφελός του άνευ άλλου τινός, συντάσσεται δε πρωτόκολλο αποζημιώσεως στη δεύτερη περίπτωση, προς απόδοση της χωρίς νόμιμη αιτία ωφέλειας που ο τρίτος αποκόμισε από την κάρπωση και χρήση του δημόσιου κτήματος.

Αντίθετα, όταν η κατοχή του δημόσιου κτήματος περιορίζεται μόνον σε εξουσίαση και όχι και σε κάρπωσή του, δεν υφίσταται αξίωση προς απόδοση πλουτισμού και μπορεί να εκδοθεί μόνον πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής. Εξάλλου κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές η ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Από την υπόψη διάταξη, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παράγραφος 3 του Συντάγματος προκύπτει, ότι ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται, όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (Ολ.

ΑΠ 1/1999). Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο δέχθηκε, ύστερα, από ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ) τα ακόλουθα: Ο αναιρεσίβλητος, ο οποίος από το έτος 1986 μέχρι το έτος 1999 εκμεταλλευόταν κατάστημα (καφετέρια) με τον διακριτικό τίτλο "..." στην παραλία ...

για το οποίο διέθετε και νόμιμη άδεια λειτουργίας, για τις λειτουργικές ανάγκες του καταστήματός του "κατέλαβε κατά τον ίδιο χρόνο (1986) έκταση αιγιαλού και παραλίας εμβαδού 350 τετρ. μέτρων, εντός της οποίας ανέπτυξε και τοποθέτησε δέκα τραπέζια με τέσσερα καθίσματα το καθένα (και) κατασκεύασε αποθήκη, εμβαδού 20 τετρ.

μέτρων περίπου με στέγη από τερνίτες". Για το αυθαίρετο αυτό κτίσμα έχει εκδοθεί σε βάρος του αναιρεσιβλήτου το ... πρωτόκολλο κατεδάφισης του Προϊσταμένου της Κτηματικής Υπηρεσίας Δωδεκανήσου, ενώ για την αυθαίρετη κατάληψη και χρησιμοποίηση από τον αναιρεσίβλητο της έκτασης των 350 τ.μ. αιγιαλού και παραλίας, ως ανήκουσας στην κυριότητα του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, εκδόθηκε το υπ' αρ. ...

πρωτόκολλο καθορισμού αποζημίωσης του αυτού Προϊσταμένου της Κτημ. Υπηρ. Δωδεκανήσου, με το οποίο υποχρέωνε τον αναιρεσίβλητο να καταβάλει στο αναιρεσείον ως αποζημίωση χρήσης (της δημόσιας έκτασης των 350 τ.μ.) για το από 1-6-1986 έως 30-9-1999 χρονικό διάστημα το ποσό των 6.557.240 δραχμών. Ο αναιρεσίβλητος "για τη χρήση του κοινόχρηστου αυτού χώρου με τοποθέτηση δέκα τραπεζιών με τέσσερα καθίσματα ανά τραπέζι κατέβαλε στη ΔΟΥ ..., για λογαριασμό του δήμου Ιαλυσού τέλη κοινοχρήστου χώρου για τα έτη 1995, 1996, 1997, 1998 και 1999".

Με βάση την παραδοχή αυτή του αποδεικτικού πορίσματός του το Εφετείο έκρινε στη συνέχεια ότι: "για τα παραπάνω έτη (1995-1999) δεν συνέτρεχε η απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση κατά του ανακόπτοντος (αναιρεσιβλήτου) της πράξης επιβολής αποζημίωσης, δηλαδή η αυτογνώμων κατάληψη του παραπάνω χώρου (και)...

στην περίπτωση αυτή ευθύνεται ο δήμος Ιαλυσού που παραχώρησε τη χρήση και είναι ο καρπούμενος το δημόσιο κτήμα. 'Αλλωστε με αποφάσεις της Δ/νσης Δημόσιας Περιουσίας του Υπουργείου Οικονομικών έχει παραχωρηθεί η απλή χρήση και το δικαίωμα εκμετάλλευσης κοινοχρήστων ζωνών αιγιαλού και παραλίας του Δημοσίου στους ΟΤΑ Α'βαθμού.

Έτσι και με την 1028738/2588/Β0010/1999 απόφαση του Υπουργείου Οικονομικών παραχωρήθηκε η χρήση και το δικαίωμα εκμετάλλευσης ζωνών αιγιαλού και παραλίας στους ΟTA Νομού Δωδεκανήσου. Ειδικότερα παραχωρείται η χρήση αιγιαλού και παραλίας και παρέχεται το δικαίωμα στους ΟΤΑ άσκησης διαχειριστικών πράξεων για την τοποθέτηση ομπρελών, τροχηλάτων καντινών, τραπεζοκαθισμάτων κ.λ.π.

Στα πλαίσια του δικαιώματος αυτού ο δήμος Ιαλυσού προέβη στην παραχώρηση του κοινοχρήστου χώρου αιγιαλού και παραλίας και εισέπραξε από αυτόν κατά τα προαναφερόμενα έτη (1994 έως 30-9-1999) διάφορα χρηματικά ποσά για τη χρήση της επίδικης έκτασης". Κατόπιν τούτου το Εφετείο, αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση (που είχε απορρίψει την ανακοπή του αναιρεσείοντος κατά του πρωτοκόλλου αποζημίωσης) για εσφαλμένη ερμηνεία της προαναφερόμενης απόφασης του Υπουργείου Οικονομικών και του νόμου, κατά το μέρος που αφορούσε α) τον καθορισμό αποζημίωσης για τα έτη 1997, 1998, 1999 ως προς την τοποθέτηση τραπεζοκαθισμάτων και β) τον καθορισμό αποζημίωσης για τον αύλιο χώρο για τα έτη 1995, 1996, 1997, 1998 και 1999 ακύρωσε κατά το αντίστοιχο μέρος και το ...πρωτόκολλο αποζημίωσης, (ενώ επικύρωσε αυτό κατά τα λοιπά).

Ετσι όμως που έκρινε το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, καθ' όσον διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες στον υπαγωγικό συλλογισμό του για μη συνδρομή των προϋποθέσεων εφαρμογής του άρθρου 115 παρ. 1, 2 του από 11/12-11-1929 διατάγματος "περί διοικήσεως δημοσίων κτημάτων (και οδηγήθηκε έτσι σε εσφαλμένη μη εφαρμογή του).

Ειδικότερα, ενώ κατά την τελευταία αυτή διάταξη δικαιούχο "αποζημίωσης" για αυθαίρετη χρήση δημόσιου κτήματος είναι το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο έναντι οποιουδήποτε χρησιμοποιεί ή συλλέγει τους καρπούς του δημοσίου κτήματος χωρίς συμβατική σχέση, καθιστάμενος χωρίς νόμιμη αιτία πλουσιότερος σε βάρος της περιουσίας του Δημοσίου και κατά τις παραδοχές του αποδεικτικού πορίσματος της προσβαλλόμενης αποφάσεως, από τον αναιρεσίβλητο έγινε χρήση των 350 τ.μ.

του αιγιαλού και της παραλίας (που αποτελούσε δημόσιον κτήμα), κατά το χρονικό διάστημα από το έτος 1984 μέχρι το έτος 1999, με τοποθέτηση δέκα τραπεζιών από τέσσερα καθίσματα ανά τραπέζι, κατέβαλε δε αυτός στη ΔΟΥ ...για λογαριασμό του δήμου Ιαλυσού ως τέλη κοινοχρήστου χώρου για τη χρονική περίοδο 1995-1999 διάφορα χρηματικά ποσά για τη χρήση της εν λόγω εκτάσεως, δεν καθίσταται σαφές, αν ο δήμος Ιαλυσού νομίμως είχε υποκατασταθεί στα δικαιώματα του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου για λήψη της προς αυτό οφειλόμενης από τον αναιρεσίβλητο αποζημιώσεως από την, χωρίς συμβατική σχέση, χρήση του ως άνω δημόσιου κτήματος κατά την πενταετία 1995-1999, καθ' όσον: 1) Οι προς τη Δ.Ο.Υ ..., αορίστως φερόμενες ως γενόμενες για λογαριασμό του δήμου Ιαλυσού καταβολές χρηματικών ποσών από τον αναιρεσίβλητο, δεν γίνεται μνεία με ποιά έννομη σχέση, μεταξύ αναιρεσείοντος και δήμου Ιαλυσού, συντελέστηκαν, ώστε να έχουν ως αποτέλεσμα τέτοιες καταβολές την κατά το άρθρο 417 Α.Κ.

απόσβεση (μερικώς ή ολικώς) της οφειλής του αναιρεσιβλήτου προς το αναιρεσείον. 2) Η αναζήτηση, με την επικουρική αιτιολογία της προσβαλλόμενης αποφάσεως, ερείσματος για το δικαίωμα του δήμου Ιαλυσού προς οικονομική εκμετάλλευση δια παραχωρήσεως (εκμισθώσεως) σε τρίτους του δημόσιου κτήματος, κατά τη χρονική περίοδο 1995-1999, στη μεταγενέστερη 1028738/1999 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, χωρίς να αναφέρεται ότι αυτή έχει αναδρομική ισχύ, αποβαίνει αλυσιτελής.

Επομένως είναι βάσιμος ο προβαλλόμενος εκ του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δικ λόγος αναιρέσεως. Κατ' ακουλουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει δεκτή η ένδικη αίτηση αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 396/2005 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δικ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 396/2005 απόφαση του Εφετείου Δωδεκανήσου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος από τριακόσια πενήντα (350) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Μαΐου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 15 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ O ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ