1475/2016 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1475 / 2016 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

ΑΡΙΘΜΟΣ 1475/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΤ’ ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Καρέλλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου (σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 105/2016 πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου), Χρυσούλα Παρασκευά, Αριστείδη Πελεκάνο, Αρτεμισία Παναγιώτου και Ιωάννη Μαγγίνα-Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 20 Σεπτεμβρίου 2016, με την παρουσία της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Βασιλικής Θεοδώρου (γιατί κωλύεται η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου) και του Γραμματέως Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του αναιρεσείοντα - κατηγορουμένου Κ. Μ. του Δ., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Θεόδωρο Πνευματικό, περί αναιρέσεως της υπ’ αριθ.976/2015 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χαλκίδας και με πολιτικώς ενάγοντες τους: 1) Π. Χ. του Π. και 2) Σ. Κ. του Γ., για λογαριασμό του ανήλικου τέκνου τους Γ. Κ., ..., που δεν παρέστησαν στο ακροατήριο.

Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Χαλκίδας, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ’ αυτή, και ο αναιρεσείων - κατηγορούμενος ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην υπ’ αριθμ…. /30-4-2015 αίτησή του, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 593/2015.

Αφού άκουσε

Τον πληρεξούσιο δικηγόρο του αναιρεσείοντα, που ζήτησε όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά και την Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, που πρότεινε να απορριφθεί η προκείμενη αίτηση αναίρεσης,

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΝΟΜΟ

Ι] Η κρινόμενη από 30-4-2015 με αριθμό … αίτηση - δήλωση αναίρεσης του Κ. Μ. του Δ. για αναίρεση της υπ’ αριθμό 976/18-03-2015 απόφασης του δικάσαντος κατ’ έφεση Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χαλκίδας, με την οποία καταδικάσθηκε σε ποινή φυλάκισης δεκαέξι (16) μηνών ανασταλείσα για μία τριετία για την πράξη της σωματικής βλάβης από αμέλεια από υπόχρεο τελεσθείσα με παράλειψη, έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα, από πρόσωπο δικαιούμενο προς τούτο και κατά απόφασης υποκείμενης σε αναίρεση, γι’ αυτό και πρέπει να γίνει τυπικά δεκτή. Οι πολιτικώς ενάγοντες Π. Χ. και Σ. Κ. δεν εμφανίσθηκαν, καίτοι είχαν κληθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα στην αρχική δικάσιμο στις 12-1-2016 (βλ. τα από 8-7-2015 αποδεικτικά επίδοσης του Αρχιφύλακα του Α.Τ. Ιστιαίας Ευβοίας Μ. Μ.) και όφειλαν να παρουσιαστούν χωρίς νέα κλήτευση κατά τη σημερινή μετ’ αναβολή δικάσιμο, ενόψει δε της εμφάνισης του αναιρεσείοντος, η συζήτηση θα γίνει ωσάν αυτοί να ήταν παρόντες (άρθρα 513 παρ. 1 β’ και 515 παρ. 1 και 2 α’ ΚΠοινΔ).

ΙΙ] Από το συνδυασμό της διάταξης του άρθρου 314 παρ. 1 εδ. α’ του Ποινικού Κώδικα, στην οποία ορίζεται ότι, όποιος από αμέλεια προκαλεί σωματική κάκωση ή βλάβη της υγείας άλλου τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι τριών ετών, με τη διάταξη του άρθρου 28 του ίδιου Κώδικα, στην οποία ορίζεται ότι, από αμέλεια πράττει όποιος από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε κατά τις περιστάσεις και μπορούσε να καταβάλει, είτε δεν προέβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα που προκάλεσε η πράξη του, είτε το προέβλεψε ως δυνατό, πίστεψε όμως ότι δεν θα επερχόταν, συνάγεται, ότι προς θεμελίωση του εγκλήματος της σωματικής βλάβης από αμέλεια απαιτούνται τα ακόλουθα στοιχεία:

α) να μην καταβλήθηκε από το δράστη η επιβαλλόμενη κατ’ αντικειμενική κρίση προσοχή, την οποία κάθε μετρίως συνετός και ευσυνείδητος άνθρωπος οφείλει, κάτω από τις ίδιες πραγματικές περιστάσεις, να καταβάλει, με βάση τους νομικούς κανόνες, τις συνήθειες που επικρατούν στις συναλλαγές και την κοινή κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων πείρα και λογική, β) να μπορούσε ο δράστης, με βάση τις προσωπικές του περιστάσεις, ιδιότητες, γνώσεις, ικανότητες και κυρίως εξαιτίας της υπηρεσίας του ή του επαγγέλματος του, να προβλέψει και να αποφύγει το αξιόποινο αποτέλεσμα και γ) να υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της ενέργειας ή παράλειψης του δράστη και του αποτελέσματος που επήλθε.

Περαιτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 314 παρ. 1 εδ. α’ και 315 παρ. 1 εδ. β’ του ΠΚ προκύπτει ότι στην περίπτωση σωματικής βλάβης από αμέλεια δεν απαιτείται έγκληση, αν ο υπαίτιος της πράξης ήταν υποχρεωμένος, λόγω της υπηρεσίας ή του επαγγέλματος του, να καταβάλει ιδιαίτερη επιμέλεια ή προσοχή.

Ως επάγγελμα νοείται οποιαδήποτε ενασχόληση, η οποία, ασχέτως του βιοποριστικού ή μη χαρακτήρα της, προϋποθέτει ιδιαίτερη γνώση, εμπειρία ή τέχνη και περίσκεψη και από τη φύση της εμφανίζει μεγαλύτερο κίνδυνο για τη πρόκληση σωματικής κάκωσης ή βλάβης της υγείας άλλων ανθρώπων και απαιτεί για την αποφυγή της επέλευσης ιδιαίτερη επιμέλεια και προσοχή, δηλαδή υπέρτερη από εκείνη που επιβάλλεται για την αποφυγή του κινδύνου από τις συνήθεις απασχολήσεις.

Όταν όμως η αμέλεια δεν συνίσταται σε ορισμένη παράλειψη, αλλά αποτελεί σύνολο συμπεριφοράς που προηγήθηκε του αποτελέσματος, τότε για τη θεμελίωση της σωματικής βλάβης από αμέλεια, ως εγκλήματος που τελείται με παράλειψη, απαιτείται η συνδρομή και των όρων του άρθρου 15 του Ποινικού Κώδικος, στο οποίο ορίζεται ότι, όπου ο νόμος για την ύπαρξη αξιόποινης πράξης απαιτεί να έχει επέλθει ορισμένο αποτέλεσμα, η μη αποτροπή του τιμωρείται όπως η πρόκληση του με ενέργεια, αν ο υπαίτιος της παράλειψης είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να παρεμποδίσει την επέλευση του αποτελέσματος.

Από την τελευταία αυτή διάταξη συνάγεται ότι αναγκαία προϋπόθεση εφαρμογής της είναι η ύπαρξη ιδιαίτερης (δηλαδή ειδικής και όχι γενικής) νομικής υποχρέωσης του υπαιτίου προς παρεμπόδιση του εγκληματικού αποτελέσματος. Η υποχρέωση αυτή μπορεί να πηγάζει κυρίως: α) από ρητή διάταξη νόμου, β) από σύμπλεγμα νομικών καθηκόντων, που συνδέονται με ορισμένη έννομη θέση του υπόχρεου, γ) από ειδική σχέση που θεμελιώθηκε, είτε συνεπεία σύμβασης, είτε απλώς από προηγούμενη ενέργεια, από την οποία ο υπαίτιος της παράλειψης αναδέχθηκε εκουσίως την αποτροπή κινδύνων στο μέλλον, δ) από προηγούμενη πράξη του υπαιτίου (ενέργεια ή παράλειψη), συνεπεία της οποίας δημιουργήθηκε ο κίνδυνος επέλευσης του εγκληματικού αποτελέσματος.

Εξάλλου, ενώ οι διατάξεις του Π.Δ 778/1980 αφορούν αποκλειστικά τα μέτρα ασφαλείας που πρέπει να λαμβάνονται στον εργασιακό χώρο κατά την εκτέλεση των οικοδομικών εργασιών προς προστασία των εργαζομένων και ουδεμία σχέση έχουν με την προστασία τρίτων, που δεν εργάζονται εκεί αλλά εισέρχονται στο χώρο αυτόν αδικαιολόγητα και μάλιστα σε χρονική περίοδο κατά την οποία η οικοδομική δραστηριότητα έχει προ πολλού ολοκληρωθεί, οι διατάξεις του Ν. 1396/1983 αναφέρονται στα πρόσωπα τα οποία υποχρεούνται να λαμβάνουν τα μέτρα ασφαλείας τα οποία αφορούν ολόκληρο ή τμήμα του έργου που ανέλαβαν, μεταξύ των οποίων και ο ιδιοκτήτης του έργου.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του εν λόγω νόμου ο τελευταίος, που είναι ο κύριος, ο νομέας ή ο κάτοχος του ακίνητου στο οποίο εκτελείται, ύστερα από εντολή του και για λογαριασμό του, τεχνικό έργο, συμβάλλεται με τον επιβλέποντα, δηλαδή με το πρόσωπο εκείνο, το οποίο κατά τις ισχύουσες διατάξεις αναλαμβάνει την επίβλεψη της εφαρμογής της μελέτης και της εκτέλεσης τεχνικού έργου ή τμήματός του σύμφωνα με τους κανόνες της επιστήμης και της τέχνης.

Σε περίπτωση που δεν ανατίθεται η εκτέλεση ολόκληρου του έργου σε έναν εργολάβο ο κύριος του έργου είναι υποχρεωμένος να λαμβάνει πριν από την εγκατάσταση κάθε εργολάβου ή υπεργολάβου τμήματος του έργου και να τηρεί, όσο διαρκεί το έργο αυτού, όλα τα μέτρα ασφαλείας, τα οποία του υποδεικνύει ο επιβλέπων το έργο, εφόσον αυτά δεν αφορούν σε τμήματα του έργου που ανέλαβαν και εκτελούν εργολάβοι ή υπεργολάβοι.

Σε περίπτωση διακοπής των εργασιών ο κύριος του έργου είναι υποχρεωμένος να λάβει όλα τα μέτρα, τα οποία του υποδεικνύει εγγράφως ο επιβλέπων το έργο και να τα διατηρεί αναλλοίωτα καθ’ όλη τη διάρκεια της διακοπής. Πριν από την έναρξη των εργασιών που διακόπηκαν ο κύριος του έργου είναι υποχρεωμένος να ειδοποιήσει εγγράφως τον επιβλέποντα το έργο.

Τέλος, λόγο αναίρεσης της απόφασης αποτελεί, κατά το άρθρο 510 παρ. 1 περ. Ε’ του Κ.Ποιν.Δ. και η εσφαλμένη εφαρμογή ή ερμηνεία ουσιαστικής ποινικής διάταξης. Εσφαλμένη εφαρμογή υπάρχει, όταν το δικαστήριο δεν υπήγαγε ορθά τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν, στη διάταξη που εφαρμόσθηκε, ενώ εσφαλμένη ερμηνεία, όταν το δικαστήριο αποδίδει στη διάταξη διαφορετική έννοια από εκείνη που πραγματικά έχει.

Περίπτωση δε εσφαλμένης εφαρμογής ουσιαστικής ποινικής διάταξης συνιστά και η εκ πλαγίου παραβίαση της διάταξης αυτής, η οποία υπάρχει όταν στο πόρισμα της απόφασης που προκύπτει από την αλληλοσυμπλήρωση του σκεπτικού και του διατακτικού της και ανάγεται στα στοιχεία και την ταυτότητα του εγκλήματος, έχουν εμφιλοχωρήσει ασάφειες, αντιφάσεις ή λογικά κενά, που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο, σε σχέση με την ορθή εφαρμογή του νόμου, οπότε η απόφαση στερείται νόμιμης βάσης.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Χαλκίδας, που δίκασε κατ’ έφεση, με την προσβαλλόμενη, ως άνω, απόφαση του, δέχθηκε, ότι από τα αποδεικτικά μέσα, τα οποία έλαβε υπόψη και μνημονεύει κατ’ είδος (ένορκες καταθέσεις μαρτύρων κατηγορίας και υπεράσπισης, αναγνωσθέντα έγγραφα, μεταξύ των οποίων και επισκοπηθείσες φωτογραφίες, απολογία κατηγορουμένου), προέκυψαν, κατά την ανέλεγκτη περί τα πράγματα κρίση του, τα εξής: "Ο κατηγορούμενος στην Ιστιαία Εύβοιας, την 10/08/2009, ως ιδιοκτήτης νεοαναγειρόμενης οικοδομής, άφησε ανασφάλιστο κενό φρεάτιο ανελκυστήρα στην οικοδομή, χωρίς να το προστατεύσει περιμετρικά είτε με ανθεκτικά κιγκλιδώματα, ύψους τουλάχιστον ενός μέτρου και με θωράκια 15 εκατοστών είτε με πλήρη κάλυψή του με αμετακίνητα στερεά σανιδώματα πάχους 25 εκατοστών, καρφωμένα σε ανθεκτικό πλαίσιο από ξύλινα λατάκια, είτε με την τοποθέτηση σιδερένιου πλέγματος στερεωμένου εντός της πλακός κατά την κατασκευή της, με αποτέλεσμα ο ανήλικος Γ.

Κ., εννέα (9) ετών, να πέσει στο κενό και να υποστεί κάκωση στην σπονδυλική στήλη, με κάταγμα - εξάρθημα Θ11-Θ12, η οποία εξελίχθηκε σε πλήρη αισθητικοκινητική παραπληγία Θ11 επιπέδου.". Στη συνέχεια, κήρυξε τον αναιρεσείοντα, ένοχο για το ότι: "Στον παρακάτω αναφερόμενο τόπο και χρόνο τέλεσε έγκλημα που προβλέπεται από το νόμο και τιμωρείται με στερητική της ελευθερίας ποινή και χρηματική ποινή.

Συγκεκριμένα, στην Ιστιαία Εύβοιας την 10/08/2009, αν και ήταν υπόχρεος, λόγω της ιδιότητας του, σε ιδιαίτερη επιμέλεια και προσοχή, από έλλειψη αυτής, την οποία όφειλε κατά τις περιστάσεις και μπορούσε να καταβάλει, προκάλεσε σε άλλον σωματική κάκωση και βλάβη της υγείας του, αποτέλεσμα, το οποίο δεν προέβλεψε.

Ειδικότερα, ως ιδιοκτήτης νεοαναγειρόμενης οικοδομής, παρότι είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση, απορρέουσα από το νόμο και δη από τη διάταξη του άρθρου 20 παρ. 1 ΠΔ 778/80, εφόσον υπήρχε κενό φρεάτιο ανελκυστήρα στην οικοδομή, να το προστατεύσει περιμετρικά είτε με ανθεκτικά κιγκλιδώματα, ύψους τουλάχιστον ενός μέτρου και με θωράκια 15 εκατοστών είτε με πλήρη κάλυψη του με αμετακίνητα στερεά σανιδώματα πάχους 25 εκατοστών, καρφωμένα σε ανθεκτικό πλαίσιο από ξύλινα λατάκια είτε με την τοποθέτηση σιδερένιου πλέγματος στερεωμένου εντός της πλακός κατά την κατασκευή της, δεν το έπραξε, με αποτέλεσμα ο ανήλικος Γ.

Κ., 9 ετών, να πέσει στο κενό και να υποστεί κάκωση στην σπονδυλική στήλη, με κάταγμα -εξάρθημα Θ11-Θ12, η οποία εξελίχθηκε σε πλήρη αισθητικοκινητική παραπληγία Θ11 επιπέδου.". Με αυτές τις, κατά το συνδυασμό αιτιολογικού και διατακτικού, παραδοχές, το δίκασαν Δικαστήριο δεν εκθέτει στην προσβαλλόμενη απόφασή του με σαφήνεια και πληρότητα, χωρίς αντιφάσεις και λογικά κενά, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία αποδείχθηκαν από την ακροαματική διαδικασία και συγκροτούν την αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος της σωματικής βλάβης από αμέλεια από υπόχρεο που τελέσθηκε με παράλειψη, τις αποδείξεις από τις οποίες συνήγαγε τα περιστατικά αυτά, καθώς και τους νομικούς συλλογισμούς, με βάση τους οποίους έκανε την υπαγωγή τους στις ουσιαστικές ποινικές διατάξεις των άρθρων 1,12,14,18,26 παρ. 1α, 27 παρ. 1, 51, 53, 79, 314 παρ. 1α, 315 σε συνδυασμό με το άρθρο 20 παρ. 1 του ν. 778/1980, τις οποίες δεν ερμήνευσε αλλά και δεν εφάρμοσε ορθά παραβιάζοντας αυτές ευθέως αλλά και εκ πλαγίου με ελλιπείς και αντιφατικές αιτιολογίες.

Ειδικότερα, από τις διατάξεις του άρθρου 314 Π.Κ. σε συνδυασμό με εκείνες του άρθρου 28 Π.Κ. προκύπτει ότι για την θεμελίωση της αξιόποινης πράξης της σωματικής βλάβης από αμέλεια, απαιτείται η διαπίστωση ότι ο δράστης δεν κατέβαλε την απαιτούμενη προσοχή και ότι είχε την δυνατότητα να προβλέψει το αξιόποινο αποτέλεσμα.

Όταν όμως η αμέλεια δεν συνίσταται σε ορισμένη παράλειψη, αλλά σε σύνολο συμπεριφοράς που προηγήθηκε του αποτελέσματος τότε για την θεμελίωση της σωματικής βλάβης από αμέλεια απαιτείται και η συνδρομή των όρων του άρθρου 15 του Π.Κ., δηλαδή ότι ο υπαίτιος της παράλειψης είχε ιδιαίτερη (ειδική και όχι γενική) νομική υποχρέωση.

Τη συνδρομή των όρων του άρθρου 15 Π.Κ. και συγκεκριμένα της ύπαρξης ιδιαίτερης νομικής υποχρέωσης η προσβαλλόμενη απόφαση θεμελιώνει εσφαλμένα στις διατάξεις του άρθρου 20 του Π.Δ. 778/1980, οι οποίες όμως αναφέρονται αποκλειστικά και μόνο στα μέτρα ασφαλείας που πρέπει να λαμβάνονται κατά την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών προς προστασία των εργαζομένων και δεν έχουν σχέση με την προστασία τρίτων που εισέρχονται αδικαιολόγητα στον εργασιακό χώρο σε χρονικό διάστημα που δεν αναπτύσσεται οικοδομική δραστηριότητα.

Θεμελιώνοντας την ιδιαίτερη νομική υποχρέωση του αναιρεσείοντος σε μη εφαρμόσιμες διατάξεις (ΠΔ 778/1980) οδηγήθηκε σε πλημμελή κρίση και κατέστησε βάσιμη την από το άρθρο 510 παρ. 1 Ε’ ΚΠοινΔ αναιρετική αιτίαση. Μετά από αυτά πρέπει να γίνει δεκτή η υπό κρίση αίτηση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 519 του ΚΠοινΔ, για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, του οποίου η σύνθεση είναι δυνατή από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που είχαν δικάσει προηγουμένως.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθμό 976/2015 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χαλκίδας. Και

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που είχαν δικάσει προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Οκτωβρίου 2016. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 19 Οκτωβρίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ