1470/2018 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1470 / 2018 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1470/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Χριστόφορο Κοσμίδη, προεδρεύοντα αρεοπαγίτη, Μαρία Νικολακέα, Αρετή Παπαδιά, Αντιγόνη Καραΐσκου - Παλόγου και Γεώργιο Δημάκη, αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 20η Φεβρουαρίου 2018, με την παρουσία και της γραμματέα Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "…..ΑΕ", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στη Λάρισα και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Φίλιππου Κώτσιου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1) Δ. Κ. του Α. και 2) Σ. Τ. του Δ., κατοίκων ... που παραστάθηκαν δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) της πληρεξουσίας δικηγόρου Αμαλίας Κουτσοκέρα, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 27-5-2014 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν η 355/2015 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 23/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 24-2-2017 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Εισηγητής ορίσθηκε ο αρεοπαγίτης Γεώργιος Δημάκης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Οι ενάγουσες και τώρα αναιρεσίβλητες άσκησαν ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας την από 27-5-2014, με αριθμό κατάθεσης ..4/2014 αγωγή, με την οποία εξέθεταν ότι προσλήφθηκαν από την εναγομένη και τώρα αναιρεσείουσα με διαδοχικές συμβάσεις έργου, κατά το χρονικό διάστημα η πρώτη από 26-10-2009 και η δεύτερη από 1-1-2011 έως και την 28-2-2014, οπότε η εναγομένη κατήγγειλε τις συμβάσεις τους, χωρίς να καταβάλλει τη νόμιμη αποζημίωση.

Ότι κατά τη διάρκεια των συμβάσεων απασχολήθηκαν η πρώτη τυπικά ως καθαρίστρια στα διώροφα λεωφορεία της εναγομένης, αλλά ουσιαστικά ως συνοδός - εισπράκτορας και η δεύτερη τυπικά ως εκδότρια εισιτηρίων, αλλά ουσιαστικά ως συνοδός - εισπράκτορας, καλύπτοντας πάγιες και διαρκείς ανάγκες της εναγομένης.

Και ότι, παρά το γεγονός ότι οι παραπάνω διαδοχικές συμβάσεις επονομάζονταν συμβάσεις έργου, όλες υπέκρυπταν ουσιαστικά μία ενιαία σύμβαση παροχής εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου. Ζητούσαν δε να αναγνωρισθεί αφ' ενός η ακυρότητα της καταγγελίας των συμβάσεων και αφ' ετέρου ότι η εναγομένη υποχρεούται να καταβάλει: 1) στην πρώτη ενάγουσα α) το ποσό των 12.070,38 € ως μισθούς υπερημερίας για το χρονικό διάστημα από 1-3-2014 έως 28-2-2015, β) άλλως και επικουρικώς το ποσό των 3.004,19 € ως αποζημίωση απόλυσης, γ) το ποσό των 10.774,52 € ως αποζημίωση για υπερωριακή εργασία και δ) το ποσό των 5.686,52 € ως αμοιβή για απασχόληση τις Κυριακές και 2) στη δεύτερη ενάγουσα α) το ποσό των 11.846,23 € ως μισθούς υπερημερίας, β) άλλως και επικουρικώς το ποσό των 1.965,6 € ως αποζημίωση απόλυσης, γ) το ποσό των 3.949,53 € ως αμοιβή για απασχόληση τις Κυριακές και δ) το ποσό των 2.557,13 € ως αποδοχές μη ληφθείσας άδειας, όλα δε τα ανωτέρω κονδύλια νομιμοτόκως από τότε που το καθένα κατέστη απαιτητό, άλλως από την επίδοση της αγωγής.

Επιπλέον, ζητούσαν να υποχρεωθεί η εναγομένη να καταβάλλει στην πρώτη ενάγουσα: α) το ποσό των 7.880,91 € ως διαφορές δεδουλευμένων αποδοχών και επιδόματα εορτών και αδείας, β) το ποσό των 6.457 € ως αμοιβή υπερεργασίας, γ) το ποσό των 1.064,64 € για προσαύξηση νυκτερινής εργασίας και δ) το ποσό των 3.444,97 € για αποδοχές μη ληφθείσας αδείας και στη δεύτερη ενάγουσα:

α) το ποσό των 5.442,1 € ως διαφορά δεδουλευμένων αποδοχών και επιδόματα εορτών και αδείας, β) το ποσό των 4.605,6 € ως αμοιβή υπερεργασίας, γ) το ποσό των 8.483,2 € ως αποζημίωση για υπερωριακή εργασία και δ) το ποσό των 756,08 € για προσαύξηση νυκτερινής εργασίας, όλα δε τα ανωτέρω κονδύλια νομιμοτόκως. Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η 355/2015 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας με την οποία αυτή έγινε δεκτή κατά την κύρια βάση.

Ακολούθως, ασκήθηκε η από 13-7-2015 έφεση της εναγομένης, η οποία απορρίφτηκε με την ήδη προσβαλλομένη 23/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Λάρισας.

2. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 648 και 669 ΑΚ συνάγεται ότι σύμβαση εξαρτημένης εργασίας υφίσταται όταν, κατά τους όρους της σχετικής συμφωνίας, οι συμβαλλόμενοι αποβλέπουν στην παροχή της συμφωνηθείσας εργασίας του μισθωτού, οι δε παρεχόμενες από τον εργοδότη οδηγίες, ως προς τον τρόπο, τόπο και χρόνο παροχής της, είναι δεσμευτικές για τον εργαζόμενο, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να τις ακολουθεί και να δέχεται την άσκηση ελέγχου προς διαπίστωση της συμμόρφωσής του σ' αυτές και της επιμελούς ε...έσεως της εργασίας.

Κύριος σκοπός της συμβάσεως είναι η παροχή εργασίας από το μισθωτό και σ' αυτήν αποβλέπουν οι συμβαλλόμενοι. Η σύμβαση εξαρτημένης εργασίας διαφέρει από τη σύμβαση έργου (ΑΚ 681 επ.) ως προς το ότι με την τελευταία οι συμβαλλόμενοι δεν αποβλέπουν σ' αυτή καθεαυτή την εργασία, αλλά στο τελικό αποτέλεσμά της, ήτοι στην εκτέλεση του έργου, η ολοκλήρωση και παράδοση του οποίου επιφέρει τη λύση της συμβάσεως.

Από τις ίδιες διατάξεις συνάγεται ότι σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου υπάρχει, όταν οι συμβαλλόμενοι δεν έχουν συμφωνήσει ορισμένη διάρκεια ούτε αυτή συνάγεται από το είδος ή το σκοπό της εργασίας. Αντίθετα, η σύμβαση εργασίας είναι ορισμένου χρόνου, όταν συνομολογείται η διάρκεια αυτής μέχρις ορισμένου χρονικού σημείου ή μέχρι της επελεύσεως ορισμένου μέλλοντος και βέβαιου γεγονότος ή της ολοκλήρωσης συγκεκριμένου έργου, μετά την περάτωση του οποίου ή την επέλευση του βέβαιου γεγονότος ή του χρονικού σημείου, παύει να ισχύει αυτοδικαίως.

Ο ορθός νομικός χαρακτηρισμός της σύμβασης, ως κατ' εξοχήν έργο της δικαιοδοτικής λειτουργίας, ανήκει στο δικαστήριο, το οποίο μη δεσμευόμενο από την ονομασία που προσέδωσαν τα συμβαλλόμενα μέρη, κρίνει ερμηνεύοντας το περιεχόμενό της, όπως απαιτούν η καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη και οι περιστάσεις, υπό τις οποίες έχει συναφθεί η σύμβαση (ΟλΑΠ 18/2006).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 8 παρ.1 και 3 του ν. 2112/1920, όπως αυτό έχει τροποποιηθεί και αυθεντικώς ερμηνευτεί (ν. 4558/1920, άρθρο 11 του α.ν. 547/1937), οι διατάξεις περί υποχρεωτικής καταγγελίας της συμβάσεως εργασίας αόριστου χρόνου εφαρμόζονται και επί συμβάσεως εργασίας ορισμένου χρόνου, όταν ο καθορισμός διάρκειας αυτής δεν δικαιολογείται, αλλά τέθηκε σκοπίμως προς καταστρατήγηση των περί υποχρεωτικής καταγγελίας διατάξεων.

Στην περίπτωση αυτή ανακύπτει ακυρότητα ως προς τον καθορισμό της ορισμένης χρονικής διάρκειας της συμβάσεως και θεωρείται ότι έχει καταρτισθεί ενιαία σύμβαση αόριστου χρόνου με τις επακόλουθες συνέπειες περί απολύσεως με καταγγελία και καταβολή αποζημιώσεως (ΑΠ 883/2014).

3. Στην προκείμενη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Λάρισας, με την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη κρίση του τα παρακάτω, κρίσιμα για την έρευνα των λόγων αναίρεσης, πραγματικά περιστατικά: Ότι η εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα, ανώνυμη εταιρία (...) διατηρεί το δικαίωμα της αποκλειστικής εκμετάλλευσης των τακτικών αστικών και υπεραστικών επιβατικών γραμμών λεωφορείων στην περιοχή της Λάρισας.

Ότι από το έτος 2005 η εναγομένη ε...εί δρομολόγια από Λάρισα προς Αθήνα και αντιστρόφως, με διώροφα λεωφορεία. Ότι η εναγομένη κατάρτισε με την πρώτη ενάγουσα την από 26-10-2009 σύμβαση με την ονομασία "σύμβαση έργου", με διάρκεια ως την 28-2-2010 και με αντικείμενο την "εκτέλεση του έργου τής καθ' οδόν καθαριότητας του εσωτερικού χώρου των διώροφων λεωφορείων της γραμμής Λάρισας - Αθηνών και της παροχής εξυπηρέτησης (service) προς το επιβατικό κοινό κατά τη διάρκεια του ταξιδιού".

Ότι στη σύμβαση αυτή δεν γίνεται λόγος για εργολαβικό αντάλλαγμα, αλλά για μηνιαία αποζημίωση, ύψους 920 €, πλέον ΦΠΑ, για όλες τις προσφερόμενες υπηρεσίες, καταβλητέα στο τέλος κάθε μήνα, με τιμολόγιο παροχής υπηρεσιών. Ότι κατά τη λήξη της, η σύμβαση ανανεώθηκε με πέντε ακόμη διαδοχικές συμβάσεις έργου και συγκεκριμένα από 1-3-2010 έως 28-2-2011, από 1-3-2011 έως 28-2-2012, από 1-3-2012 έως 30-6-2012, από 1-7-2012 έως 28-2-2013 και από 1-3-2013 έως 28-2-2014.

Ότι όλες οι συμβάσεις αυτές περιείχαν πανομοιότυπους όρους, πλην του αφορώντος στην αμοιβή, η οποία είχε ορισθεί στο ποσό των 920 € έως και τον Ιούνιο 2012 και των 830 € από τον Ιούλιο 2012 έως το Φεβρουάριο 2014. Ότι η εναγομένη κατάρτισε με τη δεύτερη ενάγουσα την από 1-1-2011 σύμβαση με την ονομασία "σύμβαση έργου", με διάρκεια ως την 28-2-2012 και με αντικείμενο την "πρακτόρευση εισιτηρίων στο εκδοτήριο της Αγιάς, καθώς και την εκτέλεση του έργου της καθ' οδόν καθαριότητας του εσωτερικού χώρου των διώροφων λεωφορείων της γραμμής Λάρισας- Αθηνών".

Ότι κατά τη λήξη της, η σύμβαση ανανεώθηκε με τρεις ακόμη διαδοχικές συμβάσεις έργου και συγκεκριμένα από 1-3-2012 έως 30-6-2012, από 1-7-2012 έως 28-2-2013 και από 1-3-2013 έως 28-2-2014. Ότι η αμοιβή της δεύτερης ενάγουσας ορίσθηκε σε ποσοστό 6,5% επί των γενικών εισπράξεων του εκδοτηρίου Αγιάς, με ανώτατο όριο το ποσό των 920 € μηνιαίως, το οποίο από 1-7-2012 ορίσθηκε σε 830 €, χωρίς ποτέ να παρουσιάσει κάποια διακύμανση, που θα μπορούσε να την εμφανίσει εξαρτημένη από τις εισπράξεις του εκδοτηρίου, στο οποίο, άλλωστε, η δεύτερη ενάγουσα ουδέποτε απασχολήθηκε, διότι από την πρώτη ημέρα εργάσθηκε ως συνοδός - εισπράκτορας στα δρομολόγια Λάρισα - Αθήνα, όπως ακριβώς και η πρώτη ενάγουσα.

Ότι αμφότερες οι ενάγουσες καθ' όλη τη διάρκεια της απασχόλησής τους εργάσθηκαν αποκλειστικά στην εναγομένη, δεν παρείχαν εργασία σε άλλον εργοδότη και δεν εξέδωσαν κανένα τιμολόγιο για άλλο πελάτη, πλην της εναγομένης. Ότι οι ενάγουσες περιλαμβάνονταν στον πίνακα προσωπικού της εναγομένης, αναλάμβαναν εργασία μισή ώρα πριν την αναχώρηση του λεωφορείου, φορούσαν στολή, έπαιρναν από το σταθμαρχείο εφημερίδες για να τις διαθέτουν στους επιβάτες κατά τη διάρκεια της διαδρομής, φρόντιζαν για την τακτική είσοδο των επιβατών στο λεωφορείο, ήλεγχαν τα εισιτήριά τους, εξέδιδαν εισιτήρια για τους επιβάτες που επιβιβάζονταν κατά τη διάρκεια της διαδρομής χωρίς να έχουν εισιτήριο, ανήγγειλαν τις στάσεις στους επιβάτες, ενημέρωναν τον οδηγό για το αν έπρεπε να γίνει στάση προς αποβίβαση επιβατών, φρόντιζαν για την εκφόρτωση των αποσκευών κατά την άφιξη του λεωφορείου στον προορισμό του, περισυνέλλεγαν τα άδεια ποτήρια, άλλαζαν τις σακούλες των απορριμμάτων στο διάδρομο του λεωφορείου και φρόντιζαν εν γένει το χώρο αυτού, ώστε να είναι καθαρός και τακτοποιημένος για την επιστροφή.

Ότι όταν επέστρεφε το λεωφορείο στη Λάρισα, το ανεφοδίαζαν με αναψυκτικά από την αποθήκη του ..., προετοίμαζαν την καφετιέρα για το επόμενο δρομολόγιο και απέδιδαν στην εναγομένη τις εισπράξεις από τα εισιτήρια που είχαν εκδώσει καθ' οδόν, σε τακτά χρονικά διαστήματα, ανά δέκα ημέρες περίπου, με την υπογραφή των σχετικών παραστατικών.

Ότι οι ενάγουσες τηρούσαν δεσμευτικό ωράριο, το οποίο συνέπιπτε με αυτό της ε...έσεως του δρομολογίου στο οποίο απασχολούνταν και δεν είχαν κανένα περιθώριο πρωτοβουλίας, διότι το είδος των υπηρεσιών που παρείχαν ήταν επακριβώς προσδιορισμένο από την εναγομένη. Ότι την 28-2-2014 η εναγομένη γνωστοποίησε εγγράφως στην καθεμιά από τις ενάγουσες ότι η "εργολαβική" σύμβαση ανάθεσης της καθαριότητας των διώροφων λεωφορείων λήγει και δεν θα ανανεωθεί.

Ότι η γνωστοποίηση αυτή είχε την έννοια καταγγελίας της συμβάσεως εργασίας, για την οποία δεν καταβλήθηκε η νόμιμη αποζημίωση.

4. Μετά τις ως άνω παραδοχές, το δικαστήριο της ουσίας έκρινε ότι τα ως άνω καθήκοντα αντιστοιχούν σε αυτά του εισπράκτορα, όπως περιγράφονται στο άρθρο 10 παρ.5 του π.δ. 246/2006, τα οποία οι ενάγουσες ε...ούσαν ενταγμένες στη λειτουργία της επιχείρησης της εναγομένης. Ότι το γεγονός ότι οι ενάγουσες ήσαν ασφαλισμένες στον ΟΑΕΕ και κατέβαλλαν εξ ιδίων τις ασφαλιστικές τους εισφορές, δεν αποτελεί αξιόλογο στοιχείο για να θεωρηθούν οι συμβάσεις, που συνήψαν με την εναγομένη, ως συμβάσεις έργου.

Ότι κατ' ορθό νομικό χαρακτηρισμό, μεταξύ των διαδίκων συνήφθησαν συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας, των οποίων η κατ' επανάληψη ανανέωση ως συμβάσεων ορισμένου χρόνου χωρίς ουδεμία διακοπή, για μεγάλο χρονικό διάστημα, δεν έγινε για την αντιμετώπιση εποχικών, έκτακτων ή απρόβλεπτων αναγκών, λόγω αυξημένης κίνησης ή ασθένειας υπαλλήλου, ήτοι για κάποιον αντικειμενικό λόγο, αλλά προς καταστρατήγηση της εργατικής νομοθεσίας.

Ότι, ως εκ τούτου, οι πολλαπλές συμβάσεις ορισμένου χρόνου συνιστούν μια ενιαία σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου, η οποία καταγγέλθηκε μεν εγγράφως, αλλά χωρίς την καταβολή της νόμιμης αποζημίωσης. Κατόπιν αυτών, το Μονομελές Εφετείο Λαρίσης έκρινε ότι η καταγγελία των συμβάσεων εργασίας είχε γίνει ακύρως και απέρριψε την έφεση κατά της τότε εκκαλουμένης αποφάσεως του πρωτοδικείου, που είχε αποφανθεί ομοίως.

Με την κρίση αυτή, το εφετείο εφάρμοσε ορθώς τις ουσιαστικές διατάξεις που αναφέρθηκαν προηγουμένως και με επάρκεια παρέθεσε τις ουσιαστικές παραδοχές που υπήγαγε σ' αυτές, για τη διαμόρφωση των οποίων προσηκόντως συνεκτίμησε τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέσθηκαν οι διάδικοι, μεταξύ των οποίων και τις ένδικες συμβάσεις, το περιεχόμενο των οποίων ουδόλως παραμόρφωσε, αλλά ευλόγως αξιολόγησε.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αιτήσεως, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα και αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση οι αναιρετικές πλημμέλειες του άρθρου 559 αρ.1, 19 και 20 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος.

5. Από το γεγονός ότι ο ισχύων Κανονισμός των ... (π.δ. 246/2006), που έχει ισχύ νόμου, προβλέπει μια συγκεκριμένη, τυπική διαδικασία για την πρόσληψη του τακτικού προσωπικού, η οποία είναι διαφορετική από εκείνη που ισχύει για την πρόσληψη του έκτακτου, με συνέπεια ο εργαζόμενος που προσλήφθηκε χωρίς την τήρηση της διαδικασίας αυτής να μη μπορεί να ενταχθεί στο τακτικό προσωπικό, δεν συνάγεται και απαγόρευση για την εκ μέρους του δικαστηρίου ορθή αναγνώριση της νομικής φύσης μιας σχέσης εργασίας, με την οποία αυτός απασχολήθηκε στην υπηρεσία κάποιου ….επί μακρό χρονικό διάστημα (ΑΠ 883/2014).

Ως εκ τούτου, ακόμη και αν η παραβίαση των διατάξεων που διέπουν τη διαδικασία πρόσληψης έχει ως συνέπεια την ακυρότητα της συμβάσεως, το δικαστήριο διατηρεί την εξουσία να αποφανθεί για το αν εκ των πραγμάτων προέκυψε μια σχέση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου ή αορίστου χρόνου (και όχι "έργου", όπως την είχαν ονομάσει οι διάδικοι) και για το αν επήλθαν ή όχι οι από αυτήν απορρέουσες έννομες συνέπειες.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως ήδη αναφέρθηκε, έγινε δεκτό ότι οι ενάγουσες, ανεξάρτητα προς τον τρόπο πρόσληψής τους και την ονομασία με την οποία οι διάδικοι χαρακτήρισαν τις σχετικές συμβάσεις, είχαν απασχοληθεί από την εναγομένη προσφέροντας εξαρτημένη εργασία επί αόριστο χρόνο. Με την κρίση αυτή, το δικαστήριο της ουσίας ορθά εφάρμοσε τις προαναφερθείσες διατάξεις (βλ.

και παρακάτω, αρ.7). Επομένως, ο δεύτερος λόγος της αιτήσεως, με τον οποίο υποστηρίζεται το αντίθετο και προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.1 ΚΠολΔ, είναι αβάσιμος.

6. Μετά την ισχύ του ν. 2963/2001, με τα άρθρα 1, 2, 3 παρ.1, 6 και 10 του οποίου αναμορφώθηκε το νομικό καθεστώς των ... και ορίσθηκε ότι αυτά μετατρέπονται σε ανώνυμες εταιρίες, που τα υποκαθιστούν αυτοδίκαια και χωρίς άλλη διατύπωση σε όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις αυτών, ως νέος Κανονισμός του προσωπικού των ...

εκδόθηκε το π.δ. 246/2006, η ισχύς του οποίου άρχισε από την 1-1-2007. Στο άρθρο 5 στοιχ.2, περ. β' (αα) του π.δ. 246/2006 ορίσθηκε ότι το προσωπικό κίνησης (ήτοι, οι οδηγοί, σταθμάρχες, ελεγκτές και εισπράκτορες) πρέπει να πληροί τις προϋποθέσεις υγείας για τη θέση που προορίζεται, προσκομίζοντας κατά την πρόσληψή του το κατά περίπτωση αναγκαίο ιατρικό πιστοποιητικό, το οποίο θα πρέπει να έχει εκδοθεί το πολύ έξι (6) μήνες πριν από την υποβολή του.

Αργότερα, με το άρθρο 50 του ν. 4199/2013, προστέθηκε στην περ. β' (αα) εδάφιο β' στο οποίο ορίζεται ότι "το ιατρικό πιστοποιητικό προσκομίζεται κατά την πρόσληψη ή και μεταγενέστερα κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης, το αργότερο πάντως εντός είκοσι (20) ημερών από τότε που το ..., η ... ΑΕ ή οι εταιρίες του άρθρου 29 του ν. 588/1977, εγγράφως και με απόδειξη παραλαβής, κάλεσαν τον εργαζόμενο να εκπληρώσει τη σχετική υποχρέωση".

Τέλος, με το άρθρο 38 παρ.1 του ν. 4530/2018 προστέθηκε εδάφιο σύμφωνα με το οποίο "η προϋπόθεση της προηγούμενης κλήτευσης του εργαζόμενου από τον εργοδότη για την υποβολή πιστοποιητικού υγείας ισχύει ανεξάρτητα από το χρόνο κατάρτισης της σύμβασης εργασίας".

7. Από τις ως άνω διατάξεις συνάγεται ότι για την πρόσληψη [μεταξύ άλλων ειδικοτήτων στο προσωπικό κίνησης και] εισπράκτορα σε ... απαιτείται, πέραν των λοιπών προϋποθέσεων, αυτός να είναι κατάλληλος από άποψη υγείας για τη θέση που προορίζεται. Η καταλληλότητα αποδεικνύεται με το να προσκομίσει σχετικό πιστοποιητικό κατά την πρόσληψή του ή και μεταγενέστερα κατά τη διάρκεια της συμβάσεως εργασίας.

Όταν δε ο εργαζόμενος, που έχει παραλείψει την υποβολή του πιστοποιητικού υγείας, κληθεί από την εργοδότρια εταιρία εγγράφως και με απόδειξη παραλαβής της πρόσκλησης να το προσκομίσει, τότε υποχρεούται το αργότερο εντός είκοσι ημερών από την κλήτευση να εκπληρώσει την ως άνω υποχρέωση, άσχετα προς το χρόνο κατά τον οποίο είχε καταρτισθεί η σύμβαση.

Με τη ρύθμιση αυτή (άρθρο 50 του ν. 4199/2013) εισάγεται προθεσμία εντός της οποίας, το αργότερο, ο εργαζόμενος οφείλει να εκπληρώσει την υποχρέωσή του όταν κληθεί από την εργοδότρια επιχείρηση, ώστε να τακτοποιηθεί εντός αυτής η εκκρεμότητα από τη μη υποβολή του πιστοποιητικού. Η διάταξη, όμως, δεν έχει την έννοια της σιωπηρής τροποποίησης του Κανονισμού, με απαλλαγή του μισθωτού από την υποχρέωση προσκόμισης του σχετικού πιστοποιητικού, αν δεν κλητευθεί, καθόσον μια τέτοια ερμηνεία θα κατέληγε σε έμμεση κατάργηση της σχετικής υποχρέωσης του προσωπικού κίνησης των ..., που έχει θεσπιστεί για λόγους δημοσίου συμφέροντος (ΑΠ 1452/2018).

Οι διατάξεις αυτές είναι δημόσιας τάξης, με την έννοια ότι η εφαρμογή τους δεν επιτρέπεται να αποκλεισθεί με την ιδιωτική βούληση (ΑΚ 3). Εάν δεν προσκομισθεί τέτοιο πιστοποιητικό κατά την πρόσληψη ή κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης υπαλλήλου ... που συγκαταλέγεται στο προσωπικό κίνησης, η σύμβαση εργασίας, ως αντικείμενη στις πιο πάνω διατάξεις, είναι άκυρη και θεωρείται σαν να μην έγινε (ΑΚ 174, 180, ΑΠ 524/2015).

Όταν η σύμβαση εργασίας είναι άκυρη, ο εργοδότης που δεν αποδέχεται τις υπηρεσίες του μισθωτού δεν περιέρχεται σε υπερημερία και, κατά συνέπεια, ούτε υποχρέωση πραγματικής απασχόλησης αυτού έχει ούτε αποδοχές υπερημερίας οφείλει (ΑΚ 656, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 61 του ν. 4139/2013). Οφείλει, όμως, λόγω της ύπαρξης απλής σχέσης εργασίας, επιδόματα εορτών, αποδοχές και επίδομα αδείας, τις προσαυξήσεις για απασχόληση τις Κυριακές και τη νύχτα κλπ, καθώς και την αποζημίωση απόλυσης του άρθρου 5 παρ 3 του ν. 3198/1955 (ΑΠ 1401/2011, ΑΠ 1667/2010).

Τέλος, η υποβολή πιστοποιητικού υγείας κατά την πρόσληψη υπαλλήλου ..., που υπέχει τέτοια υποχρέωση, δεν αποτελεί στοιχείο της βάσης της αγωγής, µε την οποία αυτός προβάλλει αξιώσεις που προϋποθέτουν έγκυρη σύμβαση. Ο εναγόμενος εργοδότης οφείλει να επικαλεσθεί, κατ' ένσταση, την έλλειψη του πιστοποιητικού υγείας και την εντεύθεν ακυρότητα της σύμβασης (ΑΠ 1336/2018).

8. Στην προκείμενη περίπτωση το εφετείο δέχτηκε ότι η ενάγουσες, οι οποίες, ως συνοδοί στα λεωφορεία που ε...ούσαν το δρομολόγιο από τη Λάρισα στην Αθήνα με επιστροφή παρείχαν εξαρτημένη εργασία που κατά περιεχόμενο εξομοιώνεται με αυτήν του εισπράκτορα, ούτε κατά την έναρξη της απασχόλησής τους στην υπηρεσία της εναγομένης ούτε και κατά τη διάρκεια αυτής είχαν προσκομίσει στο αρμόδιο γραφείο του ...

το κατά νόμον πιστοποιητικό υγείας. Αλλά ότι η υποχρέωση αυτή δεν είχε δημιουργηθεί για τις ενάγουσες, επειδή αυτές αφ' ενός δεν είχαν προσληφθεί σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στον Κανονισμό των ... και αφ' ετέρου δεν είχαν κληθεί προς τούτο εκ μέρους της διοίκησης του .... Κατόπιν αυτού, το εφετείο έκρινε ότι ο ισχυρισμός της εναγομένης, ο οποίος παραδεκτώς είχε προβληθεί πρωτοδίκως και επαναφερθεί με λόγο έφεσης και σύμφωνα με τον οποίο οι ένδικες συμβάσεις ήσαν άκυρες λόγω μη προσκομιδής του πιστοποιητικού καταλληλότητας από άποψη υγείας, είναι αβάσιμος.

Γι' αυτό και απέρριψε την έφεση και με τον τρόπο αυτό επικύρωσε την τότε εκκαλούμενη απόφαση του πρωτοδικείου, που είχε αποφανθεί ομοίως. Με την κρίση αυτή το Μονομελές Εφετείο Λαρίσης εσφαλμένα εφάρμοσε και ερμήνευσε τις προαναφερθείσες διατάξεις, διότι κατά την αληθινή έννοια αυτών η πιστοποίηση της καλής υγείας παντός εργαζομένου σε ..., ο οποίος λόγω του αντικειμένου της εργασίας του έρχεται σε συγχρωτισμό με το επιβατικό κοινό, αποτελεί αμοιβαία, δημοσίας τάξεως υποχρέωση τόσο του εργοδότη όσο και του εργαζόμενου, η τήρηση της οποίας δεν επιτρέπεται ματαιωθεί ούτε από την ιδιωτική βούληση ούτε από την εν γένει παράκαμψη της νόμιμης διαδικασίας πρόσληψης προσωπικού, χωρίς να επιφέρει ως κύρωση την ακυρότητα της σχετικής σύμβασης.

Επομένως, ο τρίτος λόγος της αιτήσεως, με τον οποίο επισημαίνεται το σφάλμα αυτό και αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ.1 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος.

9. Σύμφωνα με τις σκέψεις αυτές, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς το κεφάλαιο της διάγνωσης του αμφισβητηθέντος κύρους των ενδίκων συμβάσεων εργασίας και ως προς τα συνεχόμενα προς αυτό κεφάλαια ή κονδύλια της αγωγής και να παραπεμφθεί η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, που πρέπει να συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως (ΚΠολΔ 580 παρ.3), προκειμένου να εκκαθαριστούν οι υπόλοιπες οικονομικές αξιώσεις των εναγουσών, που ασκήθηκαν με την ένδικη αγωγή. Τέλος, πρέπει να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτής (ΚΠολΔ 176, 183 και 191 παρ.2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 23/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Λάρισας ως προς το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω έρευνα στο ίδιο δικαστήριο, που πρέπει να συγκροτηθεί από άλλο δικαστή.- Και

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες να πληρώσουν στην αναιρεσείουσα χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ, για τα δικαστικά έξοδα.

Κρίθηκε, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 25η Ιουνίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε σε έκτακτη, δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 8η Οκτωβρίου 2018.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ