Supreme Court dismisses appeal on pension rights, rejecting arguments regarding legal basis and insufficient reasoning.

Απόφαση 146 / 2020 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 146/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αβροκόμη Θούα, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου, Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Κωνσταντίνα Μαυρικοπούλου - Εισηγήτρια και Αικατερίνη Κρυσταλλίδου - Μωρέση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Σεπτεμβρίου 2019, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Μ. - Ν. Μ. του Π. Μ., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αγγελική Παντελειού, η οποία διορίστηκε σύμφωνα με το άρθρο 8 του ν.3226/2004 και την 177/2018 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου. Της αναιρεσίβλητης: Π. χήρας Κ. Μ., κατοίκου .... Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Κουσαή, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Κοινοποιουμένη προς: Ταμείο Ασφαλισμένων Ενατασσομένου Ταμείου ΔΕΗ, ΙΚΑ ΙΚΑ - ΕΤΑΜ - ΔΕΗ, το οποίο δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-12-2016 ανακοπή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 435/2017 του ίδιου Δικαστηρίου και 1147/2018 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 18-6-2018 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ.1ΚΠολΔ, εξάλλου, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου στους οποίους περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται,αν δεν εφαρμοστεί ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του,ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές,καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 11/2017).

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ'ουσία την υπόθεση,η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν προφανή την παραβίαση (ΑΠ24/2015).

Εξάλλου,η εσφαλμένη κρίση του δικαστηρίου, ότι συντρέχει ή όχι η ουσιαστική κατά τη διάταξη του άρθρου 68ΚΠολΔ, προϋπόθεση της νομιμοποίησης του διαδίκου για τη παροχή δικαστικής προστασίας,ιδρύει τον από τον αριθμό 1 του άρθρου 559ΚΠολΔ αναιρετικό λόγο (ΟλΑΠ25/2008). Περαιτέρω, κατά την έννοια του αριθμού 19 της διάταξης του άρθρου 559ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται,όταν από τις αιτιολογίες αυτής δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά που είναι αναγκαία για να κριθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι νόμιμοι όροι της ουσιαστικής διάταξης που εφαρμόσθηκε ή δεν συνέτρεχαν, ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή της,καθώς και όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ελλιπείς και αντιφατικές ως προς το χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Για να είναι ορισμένος και άρα παραδεκτός ο από τη διάταξη αυτή λόγος αναίρεσης πρέπει να αναφέρεται στο αναιρετήριο, ότι η απόφαση στερείται παντελώς αιτιολογιών ή έχει ανεπαρκείς ή αντιφατικές αιτιολογίες, στην περίπτωση δε της ανεπάρκειας ή αντίφασης των αιτιολογιών, ποίες επί πλέον αιτιολογίες έπρεπε να περιέχει, στη δε περίπτωση των αντιφατικών αιτιολογιών, πού εντοπίζεται η αντίφαση.(ΟλΑΠ 20/2005, ΑΠ938/2012, ΑΠ1401/2010).

Από τη διάταξη του άρθρου μόνου του ν.91/1969 "περί αστικής προστασίας των παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως" η οποία είναι ειδική ως αφορώσα τους ασφαλισμένους και συνταξιούχους των οργανισμών κοινωνικής ασφαλίσεως, σαφώς προκύπτει ότι από την ισχύ του νομοθετικού αυτού διατάγματος, με το οποίο (παρ.3) καταργήθηκε κάθε αντίθετη γενική ή ειδική διάταξη της κείμενης νομοθεσίας;

απαγορεύεται η κατάσχεση των συντάξεων που παρέχονται στους συνταξιούχους των οργανισμών κοινωνικής ασφαλίσεως, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και το Ταμείον Συντάξεως Προσωπικού Εφημερίδων Αθηνών-Θεσσαλονίκης (Τ.Σ.Π.Ε.Α.Θ) και μόνο κατ' εξαίρεση επιτρέπεται αυτή μέχρι του ποσού του 1/4 για διατροφή της συζύγου, ανιόντων και κατιόντων (ΑΠ 221/1976 ).

Και ναι μεν κατά το άρθρο 50 του ν. 1329/1983, με το οποίο αντικαταστάθηκε το άρθρο 982 § 2 ΚΠολΔ, επιδιώχθηκε ο διπλασιασμός του κατασχετού μέρους (από 1/4 σε 1/2) των ακατάσχετων απαιτήσεων από μισθούς , συντάξεις ή ασφαλιστικές παροχές, όμως με το άρθρο αυτό δεν θίχτηκε ως ειδική η διάταξη του άρθρου μόνου του ν.δ. 91/1969, με την οποία ρυθμίζεται εξ ολοκλήρου το θέμα του κατασχετού και ακατάσχετου των συντάξεων που χορηγούν οι πάσης φύσεως οργανισμοί κοινωνικής ασφαλίσεως και η οποία τέθηκε χάριν του δημοσίου συμφέροντος, για να μη στερηθούν αναγκαστικά της σύνταξης τους και των αναγκαίων προς συντήρηση τους μέσων οι συνταξιούχοι των άνω οργανισμών και οι σύζυγοι, οι ανιόντες ή κατιόντες αυτών.

Έτσι το ακατάσχετο και κατασχετό των απαιτήσεων από συντάξεις δεν αντιμετωπίζεται ενιαία και αποκλειστικώς από τον ΚΠολΔ, αλλά ρυθμίζεται όσον αφορά τις συντάξεις των πολιτικών και στρατιωτικών υπαλλήλων από την διάταξη του άρθρου 982 §2 εδ'δ'ΚΠολΔ όπως τώρα ισχύει, ενώ, όσον αφορά τις συντάξεις που χορηγούνται από τους πάσης φύσεως οργανισμούς κοινωνικής ασφαλίσεως διέπεται από την διάταξη του άρθρου μόνου του ν.δ 91/1969.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε, κατά το μέρος, που ενδιαφέρει την αναιρετική διαδικασία, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:: Η καθ'ής η ανακοπή-εκκαλούσα γεννήθηκε στις 20-08-1997 από τις εκτός γάμου σχέσεις της Κ. Μ. του Ι. και του αποβιώσαντος την 10-01-2012, Π. Μ.

του Κ.. Με την υπ'αριθμ. 6583/2017 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 614- 622 του Κ.Πολ.Δ ο τελευταίος έχει αναγνωρισθεί ως φυσικός πατέρας της καθ'ής η ανακοπή-εκκαλούσας. Η ανακόπτουσα- εφεσίβλητη είναι γιαγιά από την πατρική γραμμή της καθ'ής η ανακοπή-εκκαλούσας (μητέρα του ως άνω φυσικού πατέρα της).

Με την υπ'αριθμ. 3450/2016 απόφαση ασφαλιστικών μέτρων του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η ανακόπτουσα-εφεσίβλητη, υποχρεώθηκε να καταβάλλει στην καθ' ής η ανακοπή-εκκαλούσα το ποσό των 200 ευρώ ως διατροφή την πρώτη ημέρα κάθε μήνα από την 29-12-2015. Αντίγραφο του εκτελεστού τίτλου της ως άνω απόφασης με την κάτωθι αυτής από 20-11-2016 επιταγή προς πληρωμή επέδωσε η καθής η ανακοπή-εκκαλούσα στην ανακόπτουσα-εφεσίβλητη, στις 20-11-2016, με την οποία επιτάσσονταν η τελευταία να της καταβάλλει το ποσό των 2.418,28 ευρώ.

Δυνάμει της ως άνω επιταγής, με το από 20-11- 2016 κατασχετήριο, επιβλήθηκε κατάσχεση σε βάρος της ανακόπτουσας-εφεσίβλητης εις χείρας του νομικού προσώπου με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΝ ΕΝΤΑΣΣΟΜΕΝΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΔΕΗ- ΙΚΑ ΕΤΑΜ ΔΕΗ" και συγκεκριμένα σε ποσοστό 1/2 επί της μηνιαίας σύνταξης την οποία η τελευταία λαμβάνει από το ως άνω Ταμείο, ανερχόμενη μετά την αφαίρεση των νομίμων κρατήσεων στο ποσό των 753,87 ευρώ το μήνα.

Σύμφωνα με το ν.δ. 91/1969, το οποίο εκτέθηκε στην προηγηθείσα νομική σκέψη, η κατάσχεση της σύνταξης από το ως άνω Ταμείο είναι παραδεκτή σε ποσοστό 1/4 της καταβαλλόμενης στο δικαιούχο σύνταξης και ως εκ τούτου η επιβληθείσα από την καθ'ης η ανακοπή-εκκαλούσα ως άνω κατάσχεση σε ποσοστό 1/2 επί της καταβαλλόμενης σ'αυτήν σύνταξης είναι κατά το υπερβάλλον σε ποσοστό 1/4 παράνομη.

Επομένως πρέπει να γίνει δεκτός ως κατ'ουσία βάσιμος ο προβαλλόμενος από την ανακόπτουσα-εφεσίβλητη πρώτος λόγος της υπό κρίση ανακοπής. Περαιτέρω από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά μέσα πιθανολογήθηκε ότι η ανακόπτουσα-εφεσίβλητη, ηλικίας 80 ετών, πάσχει από οστεοπόρωση υπέρταση-πνευμονική υπέρταση και θυροειδίτιδα για τις οποίες λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και ως εκ τούτου βαρύνεται με επιπλέον δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, πέραν αυτών που της παρέχει ο ασφαλιστικός της φορέας.

Διαμένει σε μισθωμένο διαμέρισμα στην οδό ..., στο ... για το οποίο καταβάλλει μηνιαίο μίσθωμα ποσού 250 ευρώ το μήνα. Λαμβάνει σύνταξη χηρείας από το "ΤΑΜΕΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΝ ΕΝΤΑΣΣΟΜΕΝΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΔΕΗ-ΙΚΑ ΕΤΑΜ ΔΕΗ", ανερχόμενη, μετά την αφαίρεση των νομίμων κρατήσεων στο ποσό των 753,87 ευρώ το μήνα. Άλλα εισοδήματα δεν πιθανολογήθηκε ότι έχει η ανακόπτουσα-εφεσίβλητη.

Είναι συγκύρια κατά ποσοστό 25% εξ αδιαιρέτου μιας οικίας εμβαδού 67,50 τ.μ που βρίσκεται στη ..., ενός διαμερίσματος εμβαδού 45 τ.μ που βρίσκεται στην οδό ... στο Δήμο ..., καθώς και κάποιων αγροτεμαχίων που βρίσκονται στο Δήμο ... τα οποία απέκτησε από κληρονομιά του ως άνω αποβιώσαντος την 10-1-2012 υιού της Π. Μ., τα οποία δεν πιθανολογήθηκε ότι της αποφέρουν κάποιο εισόδημα για το λόγο ότι στην ως άνω οικία που βρίσκεται στη ..., διαμένει η σύζυγος του ως άνω αποβιώσαντος υιού της, ενώ το ως άνω διαμέρισμα που βρίσκεται στο Δήμο ...

δεν είναι μισθωμένο. Δεν πιθανολογήθηκε ότι η ανακόπτουσα-εφεσίβλητη, μετέχει σε οποιαδήποτε επιχείρηση ή εταιρεία, ενώ οι αξιώσεις που έχει από τον θάνατο του ως άνω υιού της σε τροχαίο ατύχημα, για τις οποίες έχει ασκήσει αγωγές ενώπιον των αρμοδίων Δικαστηρίων, δεν μπορούν να συνυπολογιστούν στο εισόδημά της για το λόγο ότι οι ως άνω αγωγές εκκρεμούν προς εκδίκαση και δεν έχουν εκδοθεί αποφάσεις επ'αυτών.

Σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, λαμβανομένων υπόψη των εισοδημάτων της ανακόπτουσας- εφεσίβλητης και των αναγκών διαβίωσής της, πρέπει να γίνει δεκτός ο δεύτερος και τελευταίος λόγος της κρινόμενης από 20-12-2016 (αριθμ εκθ κατ. 94300/1837/2016) ανακοπής, να περιοριστεί το ποσοστό της κατάσχεσης που επέβαλε η καθ'ης η ανακοπή-εκκαλούσα με το από 20-11-2016 κατασχετήριο, δυνάμει της από 20-11-2016 επιταγής προς πληρωμής, κάτωθι της με αριθμό 3450/2016 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών εις χείρας του νομικού προσώπου με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΝ ΕΝΤΑΣΣΟΜΕΝΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΔΕΗ-ΙΚΑ ΕΤΑΜ ΔΕΗ", στο 1/10 της καταβαλλόμενης στην ανακόπτουσα-εφεσίβλητη σύνταξης ανερχόμενη στο ποσό των 753,87 ευρώ το μήνα". ....".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο έκανε δεκτή τυπικά και κατ'ουσία την από 6-6-2017 έφεση της εκκαλούσας και ήδη αναιρεσείουσας, η οποία ήταν ερήμην στον πρώτο βαθμό, και αφού εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση, δέχτηκε την από 20-12-2016 ανακοπή και περιόρισε το ποσοστό της κατάσχεσης που επέβαλε η καθ' ης η ανακοπή και ήδη αναιρεσείουσα με το από 20-11-2016 κατασχετήριο, δυνάμει της από 20-11-2016 επιταγής προς πληρωμής κάτωθι της με αριθμό 3450/2016 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών εις χείρας του νομικού προσώπου με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΝ ΕΝΤΑΣΣΟΜΕΝΟΥ ΤΑΜΕΙΟΥ ΔΕΗ- ΙΚΑ ΕΤΑΜ ΔΕΗ", στο 1/10 της καταβαλλόμενης στην ανακόπτουσα και ήδη αναιρεσίβλητη σύνταξης, ανερχόμενης στο ποσό των 753,87 ευρώ το μήνα.

Τα πραγματικά περιστατικά που το Εφετείο ανέλεγκτα δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν πληρούν τις προϋποθέσεις εφαρμογής των ουσιαστικών διατάξεων των άρθρων 1487 παρ. 1 και 1489 παρ. 1 ΑΚ, τις οποίες ορθά ερμήνευσε και τα πραγματικά γεγονότα που δέχτηκε ήσαν αρκετά για την εφαρμογή τους. Επομένως το Εφετείο δεν υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και ο συναφής πρώτος λόγος αναίρεσης, όπως ορθά εκτιμάται, είναι αβάσιμος και πρέπει να απορριφθεί.

Ο δεύτερος λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ισχυριζόμενης της αναιρεσείουσας ότι η απόφαση διαλαμβάνει ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, καθόσον δεν εκτίμησε ορθά τις αποδείξεις και διότι κακώς αποτίμησε το δικάσαν Δικαστήριο το μέγεθος της διακινδύνευσης της ιδίας διατροφής της αντιδίκου, είναι απαράδεκτος, αφενός μεν, λόγω αοριστίας, διότι δεν εξειδικεύει στο δικόγραφο της αναίρεσης, σε τι συνίσταται η αοριστία και ποια επί πλέον περιστατικά έπρεπε να αναφέρει στην απόφαση για την επάρκεια της αιτιολογίας, αφετέρου δε διότι με το πρόσχημα της αναιρετικής από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλειας η αναιρεσείουσα επιχειρεί να πλήξει την ουσιαστική κρίση του δικαστηρίου, η οποία είναι ανέλεγκτη κατ' άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ.

Επισημαίνεται ότι η με τις από 23.9.2019 προτάσεις της αναιρεσείουσας "αμφισβήτηση της πνευματικής κατάστασης" της αναιρεσίβλητης και συνακόλουθα της εγκυρότητας της δοθείας ενώπιον συμβολαιογράφου πληρεξουσιότητας στο δικηγόρο που την εκπροσωπεί, ουδεμία ασκεί έννομη επιρροή, λόγω της αοριστίας του σχετικού ισχυρισμού και του σταδίου της διαδικασίας της δίκης, στο οποίο προβάλλεται.

Κατ' ακολουθίαν τούτων, πρέπει να απορριφθεί η από1 8.06.2018 αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα ως ηττηθείσα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης (άρθρο 176, 183 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1, 2, 4 και 9 του Ν. 3226/2004, προκύπτει σαφώς ότι η παροχή νομικής βοήθειας δεν εμποδίζει το Δικαστήριο, σε περίπτωση ήττας εκείνου που έλαβε τη νομική βοήθεια, όπως στην προκείμενη περίπτωση η αναιρεσείουσα, σύμφωνα με την υπ' αριθ. 177/2018 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου, να επιβάλλει σε βάρος της τα δικαστικά έξοδα της αντιδίκου της, η είσπραξη, όμως, αυτών δεν μπορεί να επιδιωχθεί με αναγκαστική εκτέλεση πριν παύσουν να υπάρχουν οι προϋποθέσεις για την παροχή της νομικής βοήθειας και βεβαιωθεί τούτο με απόφαση του αρμόδιου Δικαστή (ΑΠ 1557/2018, ΑΠ 649/2018).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18.06.2018 αίτηση για αναίρεση της 1147/2018 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης που ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 11 Δεκεμβρίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 12 Φεβρουαρίου 2020.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και νυν Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου