146/2007 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 146 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 146/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Ελένη Μαραμαθά, Πλαστήρα Αναστασάκη και Δημήτριο Πατινίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Οκτωβρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "COMMERCIAL VALUE" (ΚΟΜΜΕΡΣΙΑΛ ΒΑΛΙΟΥ) Α.Α.Ε., που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, ως καθολικής διαδόχου της συγχωνευθείσας με απορρόφηση ανώνυμης εταιρίας γενικών ασφαλειών με την επωνυμία "NORDSTERN COLONIA HELLAS" Α.Ε.Γ.Α., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Παναγιώτη Βρεττό.

Του αναιρεσίβλητου: ... , ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αλέξιο Σωτηρόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 18 Νοεμβρίου 2002 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 866/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 714/2005 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6 Απριλίου 2005 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Πατινίδης, ανέγνωσε την από 27 Σεπτεμβρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ, δημιουργείται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιασθεί κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, συνίσταται δε η παραβίαση στην εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνα, που υπάρχει, όταν εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται κατά περίπτωση, κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αν και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν, αντίστοιχα, οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του σύμφωνα με όσα ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 1 παραγρ. 1 του ν. 2496/1997 που, σύμφωνα με το άρθρο 33 παραγρ. 4 αυτού, οι διατάξεις του εφαρμόζονται και στις υφιστάμενες, κατά την έναρξη ισχύος του ασφαλιστικές συμβάσεις, με την ασφαλιστική σύμβαση η ασφαλιστική επιχείρηση (ασφαλιστής) αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει, έναντι ασφαλίστρου, στο συμβαλλόμενο της (λήπτη της ασφάλισης) ή σε τρίτον, παροχή (ασφάλισμα) σε χρήμα ή εφόσον υπάρχει ειδική συμφωνία, άλλη παροχή σε είδος, όταν επέλθει το περιστατικό, από το οποίο συμφωνήθηκε να εξαρτάται η υποχρέωση της (ασφαλιστική περίπτωση).

Κατά δε τη διάταξη του άρθρου 25 του ιδίου πιο πάνω νόμου, η ασφάλιση αστικής ευθύνης περιλαμβάνει τις δαπάνες που προέρχονται άμεσα από την απόκρουση και ικανοποίηση αξιώσεων τρίτων κατά του λήπτη της ασφάλισης, που γεννήθηκαν από πράξεις ή παραλείψεις του για τις οποίες είχε συμφωνηθεί ασφαλιστική κάλυψη.

Δεν παρέχεται κάλυψη, αν οι πράξεις ή οι παραλείψεις προκλήθηκαν από δόλο του λήπτη της ασφάλισης ή του ασφαλισμένου. Σύμφωνα δε με τη διάταξη του άρθρου 6 παραγρ. 1 του ν. 489/1976, η ασφάλιση πρέπει να καλύπτει την αστική ευθύνη του κυρίου, του κατόχου και κάθε οδηγού ή προστηθέντος για την οδήγηση ή υπευθύνου του ασφαλισμένου αυτοκινήτου.

Εξαιρείται η αστική ευθύνη των προσώπων που επελήφθησαν του αυτοκινήτου με κλοπή ή βία και αυτών που προκάλεσαν το ατύχημα εκ προθέσεως, κατά δε τη διάταξη του άρθρου 10 παραγρ. 1 ιδίου αυτού νόμου, το πρόσωπο που ζημιώθηκε έχει από την ασφαλιστική σύμβαση και μέχρι το ποσό αυτής, ιδία αξίωση κατά του ασφαλιστή.

Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 201 ΑΚ και 69 παραγρ. 1 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι η αξίωση του ασφαλισμένου ή λήπτη της ασφαλίσεως κατά του ασφαλιστή, από τη μεταξύ τους σύμβαση ασφαλίσεως, έχει ως αντικείμενο την καταβολή στον ασφαλισμένο κάθε ποσού που υποχρεούται ή θα υποχρεωθεί να καταβάλει στον ζημιωθέντα τρίτο, με τους τόκους και τα δικαστικά έξοδα, μέσα στα όρια του ασφαλιστικού ποσού.

Η αξίωση αυτή γεννιέται από την επέλευση της ασφαλιστικής περιπτώσεως, που συμπίπτει με την επίδοση στον ασφαλισμένο από τον ζημιωθέντα τρίτο ή άλλο δικαιούχο της περί αποζημιώσεως και χρηματικής ικανοποιήσεως αγωγής, αφότου τελεί υπό την αναβλητική αίρεση της τελεσίδικης επιδικάσεως και για το ποσόν που θα επιδικασθεί με την επί της αγωγής αυτής απόφαση, πλέον τόκων από της επιδόσεως της και δικαστικών εξόδων.

Περαιτέρω, και για τη βελτίωση της θέσεως του παθόντος τρίτου από την καθιέρωση της διετούς κατά του ασφαλιστή παραγραφής (αρθρ. 10 παραγρ. 2 ν. 489/1976) παρέχεται σ' αυτόν η πλαγιαστική από το άρθρο 72 ΚΠολΔ, αγωγή, με την οποία ο παθών ως δανειστής του υπόχρεου σε αποζημίωση και ασφαλισμένου ή αντισυμβαλλομένου ασκεί τα δικαιώματα που ο τελευταίος αντλεί κατά του ασφαλιστή του από τη σύμβαση ασφαλίσεως σε περίπτωση επελεύσεως της ασφαλιστικής περιπτώσεως, όταν αυτός αδρανεί στην άσκηση τους.

Στοιχεία της πλαγιαστικώς ασκουμένης αγωγής είναι η επίκληση της ιδιότητας του ενάγοντος ως δανειστή του δανειστή του πλαγιαστικώς εναγομένου οφειλέτη αφενός και των δικαιωμάτων που έχει πράγματι κατά του τελευταίου αυτού, δηλαδή του πλαγιαστικώς εναγομένου οφειλέτη, ο αδρανών να ενασκήσει αυτά δανειστής αφετέρου.

Συνεπώς, ο πλαγιαστικώς εναγόμενος οφειλέτης μπορεί, αμυνόμενος κατά των αξιώσεων του πλαγιαστικώς ενάγοντος, να αμφισβητήσει τόσο την ιδιότητα του τελευταίου ως πλαγιαστικώς ενάγοντος έναντι του αδρανούντος να ασκήσει τα δικαιώματα του δανειστή του, όσο και την ιδιότητα αυτού, δηλαδή του αδρανούντος δανειστή, ως δανειστή έναντι αυτού, δηλαδή του πλαγιαστικώς εναγομένου οφειλέτη.

Έτσι, σε περίπτωση κατά την οποία ο ζημιωθείς τρίτος από τροχαίο αυτοκινητικό ατύχημα, ισχυρίζεται ότι ο ίδιος είναι ο παθών και κατ' αυτό ζημιωθείς και ότι ο ασφαλισμένος με ασφάλιση αστικής ευθύνης αδρανεί να ασκήσει τα από την οικεία ασφαλιστική σύμβαση δικαιώματά του έναντι της ασφαλιστικής εταιρείας, οφειλέτριάς του από την ανωτέρω αιτία, μπορεί να στραφεί πλαγιαστικώς κατ' αυτής και να ζητήσει να υποχρεωθεί η τελευταία να καταβάλει στον ασφαλισμένο της μέρος ή το σύνολο του ασφαλίσματος προκειμένου ο ως άνω πλαγιαστικώς ενάγων να ικανοποιηθεί απ' αυτό.

Στην περίπτωση αυτή η πλαγιαστικώς εναγόμενη από τον παθόντα τρίτο ασφαλιστική εταιρεία μπορεί να αμφισβητήσει την ιδιότητα αυτού ως δανειστή του ανωτέρω ασφαλισμένου σ'αυτήν, καθώς και την έναντι του τελευταίου αυτού υποχρέωσή της προς καταβολή του ασφαλίσματος. Δηλαδή, ο πλαγιαστικώς εναγόμενος οφειλέτης μπορεί να αμφισβητήσει προς απόκρουση της πλαγιαστικής αγωγής, τόσο την ιδιότητα ως δανειστή του πλαγιαστικώς ενάγοντος έναντι του φερομένου ως αδρανούντος οφειλέτη, όσο και την ιδιότητα του αδρανούντος οφειλέτη ως δανειστή του πλαγιαστικώς εναγόμενου.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη 714/2005 απόφαση, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Στις 11-6-1999 ο ... οδηγώντας τη ... δίκυκλη μοτοσικλέτα, που ήταν ασφαλισμένη στην ως κατωτέρω αναφερόμενη ασφαλιστική εταιρεία, οιονεί καθολική διάδοχος της οποίας αποτελεί, μετά συγχώνευσή της με απορρόφηση, η ανώνυμη ασφαλιστική εταιρεία COMMERCIAL VALUE Α.Ε., που παρέστη στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και δήλωσε ότι συνεχίζει τη δίκη, συγκρούσθηκε με το ...

δίκυκλο μοτοποδήλατο, που οδηγούσε ο ενάγων .... με αποτέλεσμα τον τραυματισμό του τελευταίου. Ακολούθως, η προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε ότι, ο ενάγων με την από 15-6-2001 αγωγή του, ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σύρου, ζήτησε να υποχρεωθούν οι με την αγωγή αυτοί εναγόμενοι ... και η ασφαλιστική εταιρεία NORDSTERN COLONIA HELLAS να του καταβάλουν, για τις από τον τραυματισμό του ζημίες και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, εις ολόκληρο καθένας τους, το συνολικό ποσό των 3.455.720 δραχμών, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.

Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκε η 131/2002 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σύρου, με την οποία απορρίφθηκε (η αγωγή) λόγω παραγραφής ως προς την εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία, ενώ ως προς τον εναγόμενο .... , ο οποίος κρίθηκε ότι ήταν αποκλειστικά υπαίτιος για τον κατά την άνω σύγκρουση τραυματισμό του ενάγοντος, η αγωγή έγινε εν μέρει δεκτή για το ποσό των 13.620,51 ευρώ, το οποίο υποχρεώθηκε ο εναγόμενος να πληρώσει με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής μέχρι την εξόφληση.

Η απόφαση αυτή έγινε τελεσίδικη και έτσι πληρώθηκε η αναβλητική αίρεση υπό την οποία τελούσε η απαίτηση του ασφαλισμένου στην εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία .... κατ' αυτής, από τη μεταξύ τους σύμβαση ασφαλίσεως, να του καταβάλει ως ασφάλισμα το ποσό των 13.620,51 ευρώ, που τελεσιδίκως καταδικάσθηκε να καταβάλει στον ενάγοντα, ως ζημιωθέντα τρίτο.

Περαιτέρω, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, ο ενάγων με την από 14-10-2002 αγωγή του κατά του ασφαλισμένου στην ίδια παραπάνω εταιρεία, ... , ενώπιον του Ειρηνοδικείου Άνδρου, ζήτησε αποζημίωση, από το ίδιο αυτοκινητικό ατύχημα. Η αγωγή έγινε εν μέρει δεκτή για το ποσό των 3835,11 ευρώ, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής, με την 18/2003 απόφαση του Ειρηνοδικείου Άνδρου, η οποία δεν προκύπτει ότι έχει τελεσιδικήσει.

Ενόψει όμως του ότι η ασφαλιστική περίπτωση επήλθε με την επίδοση της αγωγής αυτής στον ασφαλισμένο της εναγομένης, υποχρεούται αυτή να του καταβάλει το ποσό που τελεσιδίκως θα υποχρεωθεί αυτός (ασφαλισμένος της) να καταβάλει στον ενάγοντα, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής αυτής. Τέλος, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, αποδεικνύεται ότι, παρά την άσκηση κατά του προαναφερόμενου ασφαλισμένου της εναγομένης των παραπάνω αγωγών, αυτός δεν ενδιαφέρθηκε για την άσκηση εναντίον της των από τη μεταξύ τους ασφαλιστική σύμβαση απορρεουσών αξιώσεων του να του καταβάλει κάθε ποσό που θα υποχρεωνόταν τελεσιδίκως να καταβάλει στον πλαγιαστικώς ενάγοντα με τις επί των αγωγών αυτών αποφάσεις.

Ακολούθως των σκέψεων αυτών η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά παραδοχή της εφέσεως του αναιρεσίβλητου - ενάγοντος.... , εξαφάνισε την αντιθέτως κρίνασα 866/2004 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και κρατώντας την αγωγή και εξετάζοντας αυτή, την δέχθηκε και ως ουσιαστικά βάσιμη, αφού, προηγουμένως, απέρριψε τους προβληθέντες, από την εναγομένη ασφαλιστική εταιρεία, ισχυρισμούς αυτής περί αποκλειστικής υπαιτιότητας του ενάγοντος στον από το ένδικο ατύχημα τραυματισμό του, όπως και τους ισχυρισμούς αυτής που βάλλουν κατά της νομικής και ουσιαστικής βασιμότητας των επιμέρους αγωγικών κονδυλίων που αναφέρονται στην αοριστία του κονδυλίου της αποζημίωσης για τη νοσηλεία του πλαγιαστικώς ενάγοντος, στην απώλεια εισοδήματος και στην χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης αυτού, στην ενεργητική νομιμοποίηση του πλαγιαστικώς ενάγοντος για τα ποσά που έλαβε ή δικαιούται να λάβει από το Ι.Κ.Α.

ή από ιδιωτική ασφαλιστική εταιρεία και στη βασιμότητα των αιτηθέντων κονδυλίων για αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση αυτού, ως αλυσιτελών, με τη σκέψη το μεν ότι οι παραπάνω ισχυρισμοί δεν μπορούν να προβληθούν κατά της πλαγιαστικής αγωγής, το δε ότι τα παραπάνω αγωγικά κονδύλια δεν αντλούνται από την ασφαλιστική σύμβαση.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, παραβίασε τις πιο πάνω διατάξεις του ουσιαστικού δικαίου και γι' αυτό ο από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ απορρέων πρώτος λόγος αναιρέσεως, με το οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια της εσφαλμένης ερμηνείας και εφαρμογής των ως άνω διατάξεων, πρέπει να γίνει δεκτός γιατί είναι βάσιμος.

ΙΙ. Κατ' ακολουθίαν των παραπάνω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, του οποίου είναι δυνατή η συγκρότηση από δικαστές άλλους, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο ηττώμενος αναιρεσίβλητος στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 714/2005 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1.500) Ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Δεκεμβρίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 26 Ιανουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ