Supreme Court dismisses appeal against appellate court ruling denying legal standing to a university research fund.

Απόφαση 1469 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 1469/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Χρήστο Τζανερρίκο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα, Χρήστο Κατσιάνη, Ασημίνα Υφαντή - Εισηγήτρια και Στέφανο - Σπυρίδωνα Πανταζόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 20 Σεπτεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου με την επωνυμία "ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ" που εδρεύει στην Καλλιθέα Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σταυρούλα Θεοδωρακοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Σ. Μ. του Γ., κατοίκου …, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Μπάκη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30/7/2013 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 95/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4064/2019 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 29/10/2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Mε την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων, εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία, υπ'αρθμ. 4064/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών που απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης αποφάσεως, με την οποία είχε γίνει δεκτή εν μέρει η αγωγή της αναιρεσίβλητης και υποχρεώθηκε το αναιρεσείον να της καταβάλει την αμοιβή της ποσού 6.504,08 ευρώ, νομιμοτόκως. Η αίτηση αναιρέσεως ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ.1ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω το παραδεκτό και βάσιμο του λόγου της (άρθρο 577 αριθμ.3 ΚΠολΔ).

Από το άρθρο 62 ΚΠολΔ προκύπτει ότι όποιος έχει την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, έχει την ικανότητα να είναι διάδικος για την έγκυρη διεξαγωγή της δίκης. Ενώσεις προσώπων που επιδιώκουν κάποιο σκοπό, χωρίς να είναι σωματεία, καθώς και εταιρείες, που δεν έχουν νομική προσωπικότητα, μπορούν να είναι διάδικοι. Με τη διάταξη αυτή η ικανότητα του διαδίκου ρυθμίζεται σε άμεση συσχέτιση με το ουσιαστικό δίκαιο και επομένως, ενόψει των διατάξεων των άρθρων 34, 35, 61, 72 και 748 ΑΚ, ανήκει σε οποιονδήποτε έχει κατά το ουσιαστικό δίκαιο την ικανότητα δικαίου, δηλαδή την ικανότητα να είναι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Συνεπώς, διάδικος μπορεί να είναι κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή ενώσεις προσώπων που επιδιώκουν κάποιο σκοπό χωρίς να είναι σωματεία ή εταιρείες, που δεν έχουν αποκτήσει νομική προσωπικότητα, ή σύνολο περιουσίας, η οποία έχει ταχθεί για την εξυπηρέτηση ορισμένου σκοπού, εφόσον όμως έχει αποκτήσει νομική προσωπικότητα, κατά τους όρους του νόμου (ΟλΑΠ 25/2008, ΑΠ 1286/2012). Τα νομικά πρόσωπα αποκτούν, σύμφωνα με το άρθρο 61 ΑΚ, προσωπικότητα με την τήρηση των όρων που προβλέπει ο νόμος για κάθε ένα από αυτά. Εξ άλλου, για την αποτελούσα διαδικαστική προϋπόθεση και ερευνώμενη αυτεπαγγέλτως νομιμοποίηση προς διεξαγωγή συγκεκριμένης δίκης, κατ' αρχήν, αρκεί ο ισχυρισμός του ενάγοντος ότι αυτός και ο εναγόμενος είναι τα υποκείμενα της επίδικης έννομης σχέσης (ΑΠ 614/2016). Η νομιμοποίηση των διαδίκων αποτελεί, σύμφωνα με το άρθρο 68 ΚΠολΔ, ουσιαστική προϋπόθεση για την παροχή δικαστικής προστασίας.

Συνεπώς, η εσφαλμένη κρίση του δικαστηρίου ότι συντρέχει ή όχι η προϋπόθεση αυτή ιδρύει τον αναιρετικό λόγο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (ΑΠ1353/2018).

Περαιτέρω, σύμφωνα με το ΠΔ 432/1981 "Περί συστάσεως Ειδικών Λογαριασμών αξιοποιήσεως κονδυλίων για την εκτέλεση ερευνητικών έργων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Χώρας", όπως ίσχυε κατά το χρόνο εκδόσεώς του, σε καθένα από τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ) της Χώρας, συνεστήθη Ειδικός Λογαριασμός με σκοπό, προς όφελος του οικείου Ιδρύματος και του επιστημονικού τους προσωπικού, τη διάθεση και διαχείριση κονδυλίων επιστημονικής έρευνας, εκπαίδευσης, κατάρτισης, τεχνολογικής ανάπτυξης και παροχής σχετικών υπηρεσιών που προέρχονται από οποιαδήποτε πηγή και προορίζονται για την κάλυψη δαπανών, οποιουδήποτε είδους, που είναι απαραίτητες για τους σκοπούς αυτούς (άρθρο 1).

Kατ' εξουσιοδότηση του άρθρου 6 του Ν 1514/1985, εκδόθηκε η Β1/819/1988 Κοινή Απόφαση των Υπουργών Οικονομικών, Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων και Βιομηχανίας, Ενέργειας και Τεχνολογίας "Σύσταση Ειδικών Λογ/σμών για τη χρηματοδότηση Ερευνητικών Έργων και σχετικών Υπηρεσιών ή δραστηριοτήτων που εκτελούνται στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Χώρας", που τροποποιήθηκε με την ΚΥΑ 679/22.8.1996 και στο άρθρο 3 ορίστηκε: "Η διοίκηση και διαχείριση του Λογαριασμού πραγματοποιείται από τα όργανά του και είναι ανεξάρτητη από τη διοίκηση και διαχείριση των ΑΕΙ ή ΤΕΙ".

Σύμφωνα με τις διατάξεις που προεκτέθηκαν, στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ) συστήθηκαν ειδικοί λογαριασμοί κονδυλίων έρευνας (ΕΛΚΕ) προκειμένου να αξιοποιηθούν μέσω αυτών κονδύλια για την υποστήριξη των ερευνητικών προγραμμάτων των ΑΕΙ. Οι λογαριασμοί αυτοί συνιστούν χρηματικές διαχειρίσεις νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, αποτελούν χωριστή ομάδα περιουσίας (σύνολο πραγμάτων και/ή δικαιωμάτων, τα οποία το δίκαιο αποχωρίζει από τη λοιπή περιουσία του προσώπου και τα υποβάλλει σε ιδιαίτερη νομική ρύθμιση), εντός της περιουσίας των ΑΕΙ, με ευρεία αυτοτέλεια δημοσιονομική και διαχειριστική.

Η διοίκηση και διαχείρισή τους είναι ανεξάρτητη από τη διοίκηση και διαχείριση του ΑΕΙ και γίνεται από τα όργανά τους που είναι οι Επιτροπές, πλην όμως δεν έχουν αυτοτελή νομική προσωπικότητα και δεν αποτελούν αυτοτελή υποκείμενα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, αφού τούτο δεν ορίζεται στις προαναφερόμενες διατάξεις, αλλά αποτελούν απλώς αυτόνομη, λογιστικά και διαχειριστικά υπηρεσία του ΑΕΙ.

Επομένως, ικανότητα διαδίκου, ως ανύπαρκτο πρόσωπο, δεν έχει οποιαδήποτε υπηρεσία ή οποιαδήποτε ομάδα περιουσίας νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, εκτός αν με διάταξη νόμου ειδικώς της απονέμεται ικανότητα διαδίκου. Αντίθετα, διάδικος που έχει την ικανότητα να εκκινεί δίκη ενώπιον του Δικαστηρίου είναι το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, στο οποίο η υπηρεσία ή η περιουσία ανήκει.

Κατ' ακολουθία τούτων, η άσκηση ένδικου βοηθήματος για παροχή έννομης προστασίας από ή κατά νομικού μορφώματος, όπως η ομάδα περιουσίας, που είναι ανίκανη να έχει την ιδιότητα του διαδίκου, καθιστά το ένδικο βοήθημα άκυρο και, συνεπώς, απορριπτέο ως απαράδεκτο για έλλειψη διαδικαστικής προϋπόθεσης της δίκης (ΑΠ 513/2020,ΑΠ1353/2018, ΑΠ 1022/2015, ΑΠ 1595/2012, ΕλΣ 2130/2017).

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε, σχετικά με τη νομιμοποίηση του αναιρεσείοντος ΝΠΔΔ "ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ" ως εναγομένου στην ένδικη αγωγή της αναιρεσίβλητης, τα ακόλουθα: <<Με την ΚΑ/679/1996, η οποία κυρώθηκε με το Ν 3794/2009, συστήθηκε σε κάθε ΑΕΙ της χώρας Ειδικός Λογαριασμός για την αξιοποίηση των κονδυλίων επιστημονικής έρευνας, εκπαίδευσης, κατάρτισης, τεχνολογικής ανάπτυξης και παροχής σχετικών υπηρεσιών, με σκοπό τη διάθεση και διαχείριση κονδυλίων που προέρχονται από οποιαδήποτε πηγή και προορίζονται για την κάλυψη δαπανών που είναι απαραίτητες για τις ανάγκες ερευνητικών, εκπαιδευτικών, επιμορφωτικών, αναπτυξιακών έργων...

Οι λογαριασμοί αυτοί συνιστούν χρηματικές διαχειρίσεις νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, αποτελούν χωριστή ομάδα περιουσίας εντός της περιουσίας των ΑΕΙ, με ευρεία αυτοτέλεια δημοσιονομική και διαχειριστική. Δεν έχουν προσλάβει μορφή νομικού προσώπου και δεν αποτελούν αυτοτελή υποκείμενα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, αφού τούτο ούτε από τις προπαρατιθέμενες διατάξεις ορίζεται ούτε το πνεύμα του νομοθέτη υποδηλώνει τέτοια βούληση.

Κάθε ειδικός λογαριασμός συνιστά μόνο χωριστό λογαριασμό του εκπαιδευτικού ιδρύματος στο οποίο ανήκει, την οικονομική διοίκηση και διαχείριση του οποίου έχει η συγκροτούμενη με αποφάσεις του αρμοδίου οργάνου του νομικού προσώπου Επιτροπή Διαχείρισης, εξυπηρετούμενη διοικητικά και για λόγους λειτουργικούς από αντίστοιχη υπηρεσία του οργανισμού του νομικού προσώπου.

Σε συνέπεια των ανωτέρω, για την επιδίωξη των προαναφερόμενων σκοπών, συστήθηκε Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ), ως ομάδα περιουσίας, στο εναγόμενο και ήδη εκκαλούν Πανεπιστήμιο, το οποίο είναι αυτοτελές και αυτοδιοικούμενο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα και ως εκ τούτου νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου.

Καμία δε διάταξη νόμου δεν προσδίδει στον εν λόγω ειδικό λογαριασμό νομική προσωπικότητα, ανεξάρτητη από το προαναφερόμενο νομικό πρόσωπο ούτε από οποιαδήποτε διάταξη, κατά πλάσμα δικαίου, εξομοιώνεται με νομικό πρόσωπο. Επομένως, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο ορθώς δέχθηκε ότι παθητικώς νομιμοποιούμενο για τις επίδικες αξιώσεις είναι το εναγόμενο και ήδη εκκαλούν ΑΕΙ ΝΠΔΔ.

Ο δε υποστηρίζων τα αντίθετα σχετικός λόγος της έφεσης πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος>>.

Με τις ανωτέρω παραδοχές το Εφετείο, ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις που προεκτέθηκαν, διότι το αναιρεσείον ΝΠΔΔ με την επωνυμία "Πάντειο Πανεπιστήμιο " μόνον αυτό έχει νομική προσωπικότητα, αποτελεί υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων και έχει την ικανότητα να είναι διάδικος, ενώ ο ειδικός λογαριασμός αυτού, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη, στερείται αυτοτελούς νομικής προσωπικότητας, δεν αποτελεί υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, αλλά απλώς υπηρεσία του αναιρεσείοντος Πανεπιστημίου και συνεπώς δεν έχει την ικανότητα διαδίκου, αφού δεν του έχει απονεμηθεί ειδικώς με διάταξη νόμου. Επομένως, ο μοναδικός λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την αιτίαση ότι το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ανωτέρω διατάξεις, δεχόμενο ότι το Πάντειο Πανεπιστήμιο νομιμοποιείται παθητικά ως εναγόμενο στην ένδικη αγωγή, καθόσον ο ειδικός λογαριασμός αυτού δεν έχει νομική προσωπικότητα, είναι αβάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί το αναιρεσείον, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, κατά το σχετικό νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183, 189 παρ. 1 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), τα οποία θα επιβληθούν όμως μειωμένα, σύμφωνα με το άρθρο 22 αρθμ.1,3 του Ν 3693/1957,καθόσον η νομική υπηρεσία του αναιρεσείοντος διεξάγεται από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, όπως ειδικότερα ορίζονται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 29-10-2019 αίτηση για αναίρεση της υπ'αρθμ.4064/2019 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Νοεμβρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 7 Δεκεμβρίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ