1465/2011 · Άρειος Πάγος (Supreme Civil and Criminal Court of Greece)

Απόφαση 1465 / 2011 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 1465/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ρένα Ασημακοπούλου, Αντιπρόεδρο, Αθανάσιο Κουτρομάνο, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Ευφημία Λαμπροπούλου και Γεράσιμο Φουρλάνο, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 4 Απριλίου 2011, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Δ. Β. του Π., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Σταθέα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Ι. χήρας Π. B., κατοίκου ..., 2. Ν. Π. Β., κατοίκου ... και 3. Ι. συζ. Ι. Β., κατοίκου .... Οι μεν 1η και 2ος εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αντώνιο Φούσα, η δε 3η παραστάθηκε με τον ίδιο πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-4-2002 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Άρτας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 40/2003 του ίδιου Δικαστηρίου, 65/2006 μη οριστική και 351/2006 οριστική του Εφετείου Ιωαννίνων. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 12-4-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 22-3-2011 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 559 αριθμ.8β, 11γ και 19 ΚΠολΔ ιδρύονται, αντιστοίχως, λόγοι αναιρέσεως: αν το δικαστήριο παρά τον νόμο δεν έλαβε υπόψιν πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, αν το δικαστήριο παρά τον νόμο δεν έλαβε υπόψιν αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχθηκε, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, τα ακόλουθα: "Την 20-1-2002 απεβίωσε στο ... ο Π. Κ. Β....και άφησε πλησιέστερους συγγενείς του, οι οποίοι, κατά τα άρθρα 1813 και 1820 ΑΚ, καλούνται στην εξ αδιαθέτου διαδοχή του, και αναγκαίους κληρονόμους του, κατά το άρθρο 1825 του ΑΚ, τον υιό του Δ.

από τον πρώτο γάμο του (ενάγοντα), την δεύτερη σύζυγό του Ι.....(πρώτη εναγομένη) και τον υιό του και την θυγατέρα του από τον δεύτερο γάμο του Ν. και Ι. (δεύτερο και τρίτη εναγόμενη)....Κατά ποσοστό...1/8 μετέχει ο ενάγων ως νόμιμος μεριδιούχος, ως κληρονόμος του πατρός του. Ο ως άνω κληρονομούμενος, δια....διαθήκης,,,κατέλιπε στον ενάγοντα...οικοπεδικό τμήμα εμβαδού 250,62 τ.μ.

που βρίσκεται εντός του οικισμού ..., τους δε λοιπούς ως άνω συγγενείς του περιόρισε σε ότι έλαβαν κατά καιρούς απ'αυτόν ως γονικές παροχές και δωρεές εν ζωή. Στην...διαθήκη του ο κληρονομούμενος ουδόλως διέλαβε τρία αγροτικά ακίνητά του, καίτοι αυτά δεν διατέθηκαν υπ'αυτού εν ζωή και υπήρχαν κατά τον χρόνο του θανάτου του.

Τα αγροτικά αυτά ακίνητα είναι: 1)αγρός....εκτάσεως 2.000 τ.μ....2)αγρός....4000 τ.μ....και 3)αγρός...3000 τ.μ.....Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι το οικοπεδικό τμήμα των 250,62 τ.μ., που κατέλειπε ο κληρονομούμενος...στον ενάγοντα υιό του, υφίσταται στην πραγματικότητα και είναι προσδιορισμένο επακριβώς επί εδάφους, αφού το υπόλοιπο οικοπεδικό τμήμα εκ του συνολικού οικοπέδου....δόθηκε στην τρίτη εναγομένη ως γονική παροχή....

Συνεπώς, ο ισχυρισμός του ενάγοντος, ότι η εν λόγω οικοπεδική έκταση...δεν υφίσταται, διότι προ του θανάτου του ο κληρονομούμενος την μεταβίβασε μετ'άλλης στην τρίτη εναγομένη ....και επομένως ουδέν περιουσιακό στοιχείο κατέλιπε σ'αυτόν....τυγχάνει απορριπτέος ως αβάσιμος. Ωσαύτως απορριπτέος κρίνεται ως αβάσιμος ο ισχυρισμός του ενάγοντος, ότι και αν υφίσταται η οικοπεδική αυτή έκταση, αυτή είναι δασική ή δημοτική έκταση και δεν ανήκει σ'αυτόν...Κατ'ακολουθίαν....ο αποβιώσας...κατέλιπε ως αδιάθετη κληρονομιαία περιουσία του, τα τρία ως άνω αγροτικά ακίνητα....Η αξία ενός εκάστους από αυτά ανερχόταν, κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου: Α)του πρώτου αγροτικού ακινήτου....σε 6.000 ευρώ. Β)του δευτέρου....σε 12.000 ευρώ και Γ)του τρίτου....σε 6.000 ευρώ.

Συνεπώς, η αξία όλης της κληρονομιαίας περιουσίας...ανέρχεται στο....ποσό των 24.000 ευρώ...Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η αξία της οικοπεδικής εκτάσεως, που κατέλιπε...ο κληρονομούμενος στον ενάγοντα ανέρχεται...σε 25.000 ευρώ...Ακόμη αποδείχθηκε ότι ο κληρονομούμενος, προς του θανάτου του, είχε προβεί στις ακόλουθες παροχές προς τους εναγομένους: 1)Με το υπ'αριθμ....

δωρητήριο συμβόλαιο...μεταβίβασε λόγω δωρεάς στην πρώτη εναγομένη σύζυγό του έναν αγρό εκτάσεως 1500 τ.μ...Η πραγματική αξία της παροχής αυτής κατά το χρόνο που έγινε (1982)...ανερχόταν σε 7.000 ευρώ....2)Με το υπ'αριθμ.... δωρητήριο συμβόλαιο....μεταβίβασε...στους εναγομένους, κατά ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου στον καθένα ένα αγροτικό ακίνητο εμβαδού 4.481 τ.μ....Η πραγματική αξία της παροχής αυτής κατά το χρόνο που έγινε....ανερχόταν σε 55.000 ευρώ....3)Με το υπ'αριθμ....

συμβόλαιο γονικής παροχής....ο κληρονομούμενος μεταβίβασε στον δεύτερο εναγόμενο υιό του....τα ακόλουθα ακίνητα: (α)έναν αγρό εκτάσεως 4.800 τ.μ....(β)ένα αγρό εκτάσεως 7.500 τ.μ....(γ)έναν αγρό εκτάσεως 2.000 τ.μ...Η πραγματική αξία των παροχών αυτών, κατά τον χρόνο που έγιναν...ανέρχονται σε 5.000 ευρώ για το πρώτο, σε 7.000 ευρώ για το δεύτερο και σε 4.000 ευρώ για το τρίτο....4)Με το υπ'αριθμ....

συμβόλαιο γονικής παροχής...ο κληρονομούμενος μεταβίβασε στην τρίτη εναγομένη, θυγατέρα του....ένα οικόπεδο εμβαδού 766,305 τ.μ....Η πραγματική αξία της παροχής αυτής, κατά το χρόνο που έγινε....ανέρχεται σε 55.000 ευρώ. Τις προαναφερόμενες δωρεές και γονική παροχή προς τους εναγομένους δεν επέβαλαν στον κληρονομούμενο λόγοι συνέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον....Περαιτέρω αποδείχθηκε, ότι από τότε που ο κληρονομούμενος μεταβίβασε λόγω δωρεάς προς την πρώτη εναγόμενη σύζυγό του (1982) και προς τον δεύτερο εναγόμενο υιό του (1985) τα προαναφερθέντα ακίνητα, και μέχρι τον θάνατό του (20-1-2002), το νόμισμα είχε υποστεί ουσιώδη υποτίμηση και συνεπώς επιβάλλεται από την αρχή της καλής πίστεως (άρθρο 288 ΑΚ) ο υπολογισμός της αξίας των παροχών αυτών, τόσο για την εξεύρεση της νόμιμης μοίρας, όσο και για την συνεισφορά να γίνει σε δραχμές της ίδιας πραγματικής αξίας με εκείνη που αυτές είχαν κατά τον χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου.

Για τον υπολογισμό αυτό λαμβάνεται υπόψη....η τιμή της χρυσής λίρας Αγγλίας κατά τον χρόνο που έγιναν οι δύο πιο πάνω παροχές και κατά τον χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου και τον μέσο ετήσιο γενικό δείκτη τιμών καταναλωτή (τιμάριθμο) κατά τους αντίστοιχους χρόνους...Επομένως, η αξία των προαναφερθεισών παροχών προς τους εναγομένους, οι οποίες λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό της πλασματικής κληρονομίας και την εξεύρεση της νόμιμης μοίρας του ενάγοντος και των εναγομένων, ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 389218,20 Ευρώ (8804 + 310.414,20 + 5000 + 7000 + 3000 + 55000).

Με όλα τα παραπάνω δεδομένα, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη, η νόμιμη μοίρα του ενάγοντος υπολογίζεται ως ακολούθως: Κατά τα προαναφερόμενα, η αξία της κληρονομίας κατά το χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, ανέρχονταν σε 49.000 Ευρώ (6000 + 12000 + 6000 + 25000). Χρέη κληρονομίας και δαπάνες κηδείας του κληρονομουμένου ή απογραφή της κληρονομίας δεν υπάρχουν.

Έτσι το παραπάνω ποσό αποτελεί την αξία της πραγματικής ομάδας της κληρονομίας. Στο ποσό αυτό προστίθενται οι παραπάνω παροχές δηλαδή το προαναφερθέν συνολικό ποσό των 389218,20 Ευρώ και έτσι η αξία της κληρονομίας (αξία ιδανικής ομάδας) για την ανεύρεση της νόμιμης μοίρας, ανέρχεται στο ποσό των 438218,20 Ευρώ (389218,20 + 49.000).

Το ποσό αυτό διαιρούμενο δια του αριθμού των εξ αδιαθέτου κληρονόμων, δηλαδή δια του 4, δίνει το ποσό των 109.554,55 Ευρώ, που αποτελεί την εξ αδιαθέτου κληρονομική μερίδα κάθε διαδίκου και συνεπώς και του ενάγοντος. Διαιρούμενο περαιτέρω το ποσό των 109.554,55 Ευρώ δια του 2, δίνει το ποσό των 54.777,27 Ευρώ, που αποτελεί τη νόμιμη μοίρα κάθε διαδίκου και συνεπώς και του ενάγοντος.

Ενόψει του ότι ο ενάγων δια της προαναφερομένης δημόσιας διαθήκης, έλαβε εκ της κληρονομίας το προαναφερόμενο οικόπεδο, αξίας 25.000 Ευρώ, υπολείπεται για την ικανοποίηση του δικαιώματός του αυτού το ποσό των 29.777,27 Ευρώ. Το δικαίωμα του αυτό δύναται να ικανοποιηθεί εκ της αδιαθέτου κληρονομιαίας περιουσίας, που κατέλειπε ο κληρονομούμενος πατέρας του, αφού η αξία της πραγματικής αδιαθέτου κληρονομιάς, αποτελούμενη εκ των τριών προαναφερομένων αγροτικών ακινήτων, επαρκεί για την συμπλήρωση της νομίμου μοίρας του, ενόψει του ότι η συνολική αξία των ακινήτων αυτών ανέρχεται σε 24.000 Ευρώ, ενώ η επιπλέον απαίτηση του ενάγοντος προς συμπλήρωση της νομίμου μοίρας του ανέρχεται στο ποσό των 20.249,20 Ευρώ και συνεπώς δεν είναι αναγκαία η ανατροπή των προγενεστέρων του θανάτου του παροχών του κληρονομουμένου προς τους εναγομένους επίσης αναγκαίους κληρονόμους ως και ο ενάγων.

Κατ' ακολουθίαν απορριπτέα κρίνεται η αγωγική αξίωση, δια της οποίας ζητείται η ανατροπή όλων των προηγουμένων του θανάτου του κληρονομουμένου παροχών αυτού προς τους εναγομένους.

Συνεπώς, δεδομένο το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, ότι υπολείπεται η νόμιμη μοίρα του ενάγοντος κατά το ποσό των 15.125,27 Ευρώ και ότι δεν επαρκεί η καταληφθείσα κληρονομιαία περιουσία για την κάλυψη του ποσού αυτού και μετά ταύτα διέταξε την ανατροπή της τελευταίας παροχής του κληρονομουμένου προς την τρίτη εναγομένη θυγατέρα του, έσφαλε στην ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου και στην εκτίμηση των αποδείξεων και θα πρέπει κατά παραδοχή του συναφούς λόγου της εφέσεως της τρίτης εναγομένης - εκκαλούσας, να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη, διακρατουμένης δε της υποθέσεως υπό του παρόντος Δικαστηρίου και δικάζοντας επί της αγωγής, θα πρέπει να απορριφθεί η αγωγή, ως αβάσιμος κατ' ουσίαν." Έτσι που έκρινε το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του σαφείς, επαρκείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον έλεγχο περί της ορθής ή μη ερμηνείας και εφαρμογής των εφαρμοσθεισών διατάξεων των άρθρων 1710, 1813, 1820, 1825, 1827, 1831, 1833, 1834, 1895, 1835, 1836 και 288 ΑΚ, τα δε αντιθέτως προβαλλόμενα με τον τρίτο αναιρετικό λόγο (εκ του άρθρου 559 αριθμ.19 ΚΠολΔ) δεν είναι βάσιμα.

Αβάσιμος είναι επίσης ο πρώτος λόγος (εκ του άρθρου 559 αριθμ.11γ ΚΠολΔ) με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψιν, ως αποδεικτικά μέσα, συγκεκριμένα έγγραφα που ο αναιρεσείων είχε επικαλεσθεί και προσκομίσει για θεμελίωση των ισχυρισμών του. Τούτο δε, διότι από την διαλαμβανόμενη στην απόφαση βεβαίωση του Δικαστηρίου, ότι για τον σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης έλαβε υπόψιν (και) "τα έγγραφα που προσκομίζονται μετ'επικλήσεως υπό των διαδίκων", σε συνδυασμό προς το όλο περιεχόμενο της αποφάσεως, δεν καταλείπεται αμφιβολία ότι το Εφετείο συνεξετίμησε, με τα λοιπά στοιχεία, για την συναγωγή του αποδεικτικού του πορίσματος, και όλα τα φερόμενα ως αγνοηθέντα έγγραφα.

Τέλος, αβάσιμος είναι και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως (εκ του άρθρου 559 αριθμ.8β ΚΠολΔ), σύμφωνα με τον οποίο το Εφετείο δεν έλαβε υπόψιν τον προβληθέντα από τον αναιρεσείοντα ισχυρισμό "ότι το αφεθέν ως κληρονομιαίο τμήμα ακινήτου (250 τ.μ.) στον ενάγοντα με την διαθήκη του πατέρα του θεωρείται ανύπαρκτο, δεδομένου ότι έχει χαρακτηρισθεί ως δασική έκταση".

Τούτο δε, διότι - όπως από την απόφαση προκύπτει- ο ρηθείς ισχυρισμός ελήφθη υπόψιν (και κρίθηκε αβάσιμος). Κατόπιν τούτων, η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 12-4-2009 αίτηση του Δ. Π.Β. για αναίρεση της 351/2008 αποφάσεως του Εφετείου Ιωαννίνων.

Επιβάλλει στον αναιρεσείοντα την δικαστική δαπάνη των αναιρεσιβλήτων, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες επτακόσια (2.700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 6 Ιουλίου 2011.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 21 Σεπτεμβρίου 2011.

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ