Supreme Court dismisses State's appeal on expropriation compensation, upholding lower court's valuation reduction due to lost sea access.

Απόφαση 1459 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1459/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Φεβρουαρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Βασίλειο Κουρούμαλη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ..., ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως λόγω της δικηγορικής του ιδιότητας και κατέθεσε προτάσεις, 2) ..., 3) ...., 4) ..., 5) ..., οι οποίοι δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31/7/2000 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως των 1ου και 2ου των ως άνω αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Εφετείο Αιγαίου.

Εκδόθηκε η 33/2001 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 17/7/2001 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ευτύχιος Παλαιοκαστρίτης, ανέγνωσε την από 16/2/2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης. Ο παραστάς αναιρεσίβλητος ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις προσκομιζόμενες με επίκληση ..., ..., ... και ...εκθέσεις επίδοσης των αρμόδιων δικαστικών επιμελητών ... στο Πρωτοδικείο Αθηνών και ... στο Πρωτοδικείο Μυτιλήνης με τις κάτω από την πρώτη απόδειξη παραλαβής θυροκολληθέντος δικογράφου και βεβαίωση αποστολής έγγραφης ειδοποίησης των ΕΛΤΑ αποδεικνύεται, ότι αντίγραφο της κρινόμενης αναίρεσης με κλήση προς συζήτηση και πράξη ορισμού δικασίμου για την 4-4-2008, κατά την οποία η υπόθεση αναβλήθηκε με έγγραφη στο πινάκιο για τη ως άνω δικάσιμο, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στους τέσσερις αναιρεσιβλήτους. Οι αναιρεσίβλητοι αυτοί δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης με τη σειρά από το οικείο πινάκιο και δεν παραστάθηκαν με πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Συνεπώς, η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι (άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ).

ΙΙ. Από το άρθρο 12 παρ. 2του ν. 2298/1995 συνάγεται, ότι επί αναιρέσεων, που ασκούνται από το Ελληνικό Δημόσιο ή από Ν.Π.Δ.Δ, στον Αρειο Πάγο, στο ΣΤΕ ή στο Ελεγκτικό Συνέδριο, οφείλει ο εξουσιοδοτημένος δικαστικός πληρεξούσιος του αναφεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου να καταθέσει στη γραμματεία του δικαστηρίου, στο οποίο εκκρεμεί υπόθεση μέσα σε τρεις μήνες από την άσκηση της αναίρεσης κυρωμένο αντίγραφο θετικής γνώμης του αρμόδιου τμήματος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους για το παραδεκτό της αναίρεσης και για το βάσιμο τουλάχιστο ενός από τους λογούς της. Αν δεν κατατεθεί η ανωτέρω γνωμοδότηση μέσα στην προθεσμία των τριών μηνών η αν η γνωμοδότηση είναι αρνητική, η αναίρεση θεωρείται ότι δεν ασκήθηκε. Στην προκειμένη περίπτωση το Ν.Σ.Κ με την από 7-12-2002 γνωμοδότηση του αποφαίνεται αρνητικά για τους 1ο , 3ο , 4ο και 7ο λόγους της αναίρεσης. Επομένως οι λόγοι αυτοί πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτοι.

ΙΙΙ. Το ορισμένο ή αόριστο της αγωγής και γενικότερα του εισαγωγικού δικογράφου της δίκης, ως προς το αν, δηλαδή, εκτίθενται σ αυτήν τα πραγματικά περιστατικά, που απαρτίζουν την ιστορική αιτία, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου προς διακρίβωση μόνο αν το δικαστήριο της ουσίας α) είτε έλαβε υπόψη ισχυρισμούς, που δεν αναφέρονται στο δικόγραφό της και έχουν επίδραση στην έκβαση της δίκης ή, αντίθετα, δεν έλαβε υπόψη τέτοιους ισχυρισμούς παρόλο" που αναφέρονται σ αυτό β) είτε αξίωσε για την εφαρμογή κανόνα ουσιαστικού δικαίου στοιχεία περισσότερα ή διαφορετικά από εκείνα, που απαιτούνται από αυτόν η αρκέστηκε σε λιγότερα, οπότε ιδρύονται οι λόγοι αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 8 και 14 στην πρώτη περίπτωση και 1 στη δεύτερη περίπτωση του Κ.Πολ.Δ.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον δεύτερο λόγο της αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από το άρθρο 559 αρίθμ. 14 Κ.Πολ.Δ πλημμέλεια με την αιτίαση ότι η από 31 - 7 - 2000 αίτηση των δύο πρώτων αναιρεσιβλήτων για τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης ακινήτου τους, που απαλλοτριώθηκε και για τον καθορισμό της αποζημίωσης του εναπομείναντος τμήματος του μετά την απαλλοτρίωση, ήταν αόριστη, δεδομένου ότι δεν αναφέρονταν σε αυτήν η φύση και ο προορισμός του απαλλοτριωθέντος, αν δηλαδή προοριζόταν, για γεωργική εκμετάλλευση ή ανοικοδόμηση, αν βρίσκονταν εντός ή εκτός σχεδίου, και αν ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο πριν και μετά την απαλλοτρίωση και για το λόγο αυτό έπρεπε να απορριφθεί ως απαράδεκτη.

Όπως όμως προκύπτει από το δικόγραφο της ως άνω αιτήσεως, σ' αυτό υπάρχει σαφέστατη αναφορά, ότι αυτό προορίζεται για τουριστική εκμετάλλευση, καθώς και της θέσης και της έκτασης του, από την οποία προκύπτει και η αρτιότητα και οικοδομησιμότητά του με την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων και του εναπομείμαντος μετά από την απαλλοτρίωση τμήματα.

Κατά συνέπεια, το Εφετείο, το οποίο απέρριψε την σχετική περί αοριστίας ένσταση του αναιρεσείοντος, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια που του αποδίδεται με τον ανωτέρω λόγο, ο οποίος είναι αβάσιμος στην ουσία και πρέπει να απορριφθεί

IV. Στην περίπτωση, που, λόγω της απαλλοτρίωσης μέρους του ακινήτου, τo εναπομένον τμήμα αυτού, που εξακολουθεί να αποτελεί στοιχείο της περιουσίας του ιδιοκτήτη του, υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για τη χρήση του προορίζεται, το αναγνωριζόμενο από το άρθρο 13παρ 4 του προϊσχύσαντα ν. 2 882/2001 δικαίωμα αποζημίωσης ικανοποιείται πλήρως και εντεύθεν διασφαλίζεται ο σεβασμός στην περιουσία του ιδιοκτήτη του, όταν η αποζημίωση καλύπτει όχι μόνο τη ζημία από την απομείωση της αξίας ολόκληρης της έκτασης του ακινήτου, αλλά και εκείνη τη ζημία που επήλθε από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχτηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου ( ΑΠ.Ολ 31/2005),Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο δέχτηκε τα ακόλουθα αναφορικά με το απαλλοτριούμενο ακίνητο: "...έκταση των 1030 τ.μέτρων, σου απαλλοτριώθηκε, αποτελεί τμήμα ακινήτου των αιτούντων συνολικός εκτάσεως 6.663 τ.μέτρων.

Το όλο ακίνητο βρίσκεται στην πλαγιά μικρού λόφου, είναι επικλινές και συνορεύει με την παραλία και τον αιγιαλό. Το έδαφος του χαρακτηρίζεται ως πρανές και είναι χέρσο με βραχώδη τμήματα, λόγω δε της φύσεώς του αυτής προσφέρεται για τη βοσκή μικρών ζώων. Πλην όμως, ενόψει της, κατά τις τελευταίες Δεκαετίες, ραγδαία, τουριστικής ανάπτυξης και εκμετάλλευσης των παραθαλάσσιων περιοχών με την ανέγερση σ' αυτές παραθεριστικών και εξοχικών κατοικιών, καθώς και ξενοδοχείων για διαμονή σ' αυτά τουριστών εκ της ημεδαπές και της αλλοδαπής, η περιοχή του επιδίκου, εξαιτίας της ως άνω γειτνιάσεως της με τη θάλασσα, παρουσιάζει ή5η αξιόλογο ενδιαφέρον για τουριστική εκμετάλλευση και ως εξ αυτού η αγοραία αξία τέτοιων παρα3αλάσσιων εκτάσεων, του ήταν κατά το παρελθόν ασήμαντη, να αυξάνεται καθημερινά.

Υπάρχουν δε σ' αυτή παραθεριστικές κατοικίες και εγγύς αυτού αρκετά ξενοδοχεία, ενώ τα περισσότερα και καλύτερα ξενοδοχεία βρίσκονται σε απόσταση ενός χιλιομέτρου, που βρίσκεται ο οικισμός των ... . Το απαλλοτριούμενο τμήμα των 1030τ.μέτρων αποτελεί το προς την παραλία τμήμα του όλου ακινήτου και καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της πρόσοψης του.

Η προσβασπ προς τη θάλασσα από την απαλλοτριουμενη λωρίδα είναι ευχερής, ενώ αντιθέτως από το εναπόμενα τμήμα της προσόψεως του ακινήτου ο πρόσβαση είναι δυσχερής, εξαιτίας των βραχωδών πετρωμάτων που υπάρχουν σ' αυτό και θα απαιτηθεί σχετική δαπάνη για τη διαμόρφωση της έκτασης, προκειμένου να καταστεί δυνατή η πρόσβαση στη θάλασσα απ' αυτό... .Περαιτέρω...

αποδείχθηκε ότι η αξία του εναπομείναντος τμήματος του ακινήτου των 5.638 τ. μέτρων, που ανέρχεται και αυτή στο ποσόν του 5000 δραχμών το τετρ. μέτρο, μειώθηκε σημαντικά και δη σε ποσοστό 20% δηλαδή σε 1000 δραχμές (δηλ. 5.000 Χ 20% = 1000 δραχμές) κατά τετρ. μέτρο σε σχέση με την αξία του απαλλοτριουμενού, γιατί αποκόπηκε σε σημαντικό μέρος η πρόσβαση του προς τη θάλασσα, οποία ήταν ευχερής από το απαλλοτριούμενο τμήμα και το γεγονός αυτό προσέδιδε την ίδια αξία στο εναπομένον τμήμα, χωρίς βεβαίως να υπολογίζεται η ενδεχόμενη ζημία του από την εκτέλεση του έργου στο οποίο απέβλεπε η απαλλοτρίωση".

Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο δεν παραβίασε ευθέως, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις διατάξεις του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν.Δ747/1971, ενώ διέλαβε στην απόφαση του αναφορικά με το κρίσιμο και ουσιώδες ζήτημα της απομείωσης της αξίας του εναπομείναντος τμήματος της ιδιοκτησίας των αναιρεσιβλήτων εξαιτίας της απαλλοτριώσεως τμήματος αυτής, σαφείς πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες," επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή ή όχι εφαρμογή των ως άνω διατάξεων που εφαρμόστηκαν.

Συνακόλουθα δεν υπέπεσε στις πλημμέλειες από το άρθρο 559 αρίθμ. 1 και 19 του Κ.Πολ,Δ, που αποδίδονται στην προσβαλλόμενη απόφαση με το πέμπτο και έκτο λόγους της αναίρεσης αντίστοιχα και οι λόγοι αυτοί πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι στην ουσία, ενώ ως προς το μέρος τους, με το οποίο πλήττεται η ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του δικαστηρίου της ουσίας για πράγματα, πρέπει να απορριφθούν ως απαράδεκτο (άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ) Ο όγδοος και τελευταίος λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο προβάλλονται αιτιάσεις για την επιβολή των δικαστικών εξόδων στο σύνολο τους στο υπερρού η απαλλοτρίωση και υπόχρεο της αποζημίωσης αναιρεσείοντος για την πλημμέλεια του αρ. 1 του άρθρου Κ.Πολ.Δ ανεξαρτήτως της αοριστίας του αφού δεν παρατίθενται στο αναιρετήριο οι διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, που φέρονται ότι παραβιάστηκαν είναι αβάσιμος διότι στις δίκες επί των απαλλοτριώσεων το σύνολο της δικαστικής δαπάνης του δικαιούχου της αποζημιώσεως επιβάλεται σε βάρος του υπόχρεου και αν ακόμη στη θέση αυτή είναι το Δημόσιο, διότι διαφορετικά η αποζημίωση δεν είναι πλήρης (ΑΠ 917/2005 ).

Συνακόλουθα, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναίρεσης και να καταδικαστεί το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη του παρόντος αναιρεσιβλήτου, διότι έχασε τη δίκη και είναι υπόχρεο για την καταβολή της αποζημίωσης από την απαλλοτρίωση. (άρθρα 176 και 183 Κ.Πολ.Δ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 17 Ιουλίου 2001 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της 33/2001 απόφασης του Εφετείου Αιγαίου

Καταδικάζει το αναιρεσείον στη δικαστική δαπάνη του παρόντος πρώτου αναιρεσίβλητου ... στο ποσόν των χιλίων οχτακοσίων (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 12 Μαΐου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ