Supreme Court partially allows appeal against appellate court dismissal of permanent structure on shared courtyard due to lack of legal basis.

Απόφαση 1452 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 1452/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 30 Ιανουαρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, 2) Χ2 συζύγου Χ1 κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεμιστοκλή Σταυριανό και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Π1, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Κατρά με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16/12/1999 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων και την από 9/2/2000 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4777/2000 μη οριστική και 5907/2001 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και η 365/2004 του Εφετείου Πειραιώς. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 23/4/2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ελευθέριος Μάλλιος, ανέγνωσε την από 21/1/2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή των λόγων αναίρεσης από το άρθρο 559 ΚΠολΔ αριθ. 11γ και 19 και όχι από τον αριθμό 1.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1000, 1002 και 1117 ΑΚ 1, 2, 3, 4, 5 και 13 ν. 3741/1929 προκύπτει, ότι το δικαίωμα καθενός ιδιοκτήτη ορόφου ή διαμερίσματος ορόφου οικοδομής δεν είναι μόνο αποκλειστικό στον όροφο ή το διαμέρισμά του, αλλά και αδιαίρετο στα κοινά μέρη της οικοδομής όπως είναι το έδαφος, τα θεμέλια, οι πρωτότοιχοι, οι αυλές και σε κάθε άλλο πράγμα, που χρησιμεύει για την κοινή χρήση των ιδιοκτητών.

Στην έννοια δε αυτής εμπίπτει και το δικαίωμα καθενός απ' αυτούς για την κατά τον τρόπο, που αρμόζει στην αισθητική και αρχιτεκτονική κατασκευή της οικοδομής, εμφάνιση αυτής στο σύνολό της και, κατά συνέπεια, οποιαδήποτε προσθήκη στην οικοδομή, που παραβλάπτει την εμφάνισή της, γίνεται πέραν της αρχιτεκτονικής κατασκευής της και παραβλάπτει και τη χρήση των άλλων οροφοκτητών, με αποτέλεσμα να είναι από το λόγο αυτό ανεπίτρεπτη (ΑΠ 751/2004, ΑΠ 648/1980).

Εξάλλου, στη συστατική πράξη και στον κανονισμό της πολυκατοικίας μπορεί να περιληφθεί συμφωνία, με την οποία ένας ή και περισσότεροι από τους συνιδιοκτήτες θα έχουν το δικαίωμα της αποκλειστικής χρήσης σε κοινόκτητο και κοινόχρηστο τμήμα της οικοδομής, η οποία, χρήση, μπορεί και να εξειδικεύεται. Περαιτέρω, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης ιδρύεται, όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά, που συγκροτούν το πραγματικό του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ο οποίος εφαρμόστηκε (υπαγωγικός συλλογισμός), ώστε καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής ή μη εφαρμογής της διάταξης, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλειπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, όπως από αυτή προκύπτει, δέχτηκε ανελέγκτως, ως προκύψαντα από τις αποδείξεις, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Οι ενάγοντες της πρώτης αγωγής-εναγόμενοι της δεύτερης αγωγής, Χ2 και Χ1, είναι συνιδιοκτήτες καθένας κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου του διαμερίσματος με τα στοιχεία Γ-2 του τρίτου υπέρ το ισόγειο ορόφου της πολυκατοικίας στη συμβολή των οδών ...

και ..., αριθ. ... στον ... με το νόμιμα μεταγραμμένο ...συμβόλαιο της Σ/φου Πειραιώς Μαρίας Κατράκη Βαληνδρά. Ο εναγόμενος- ενάγων της δεύτερης αγωγής, Π1, και διαχειριστής της πολυκατοικίας αυτής, με την από 31 Ιανουαρίου 2000 απόφαση της Γενικής Συνέλευσης των ιδιοκτητών, για δύο έτη, είναι ιδιοκτήτης των υπό στοιχεία 1-1 και 1-2 καταστημάτων του ισογείου ορόφου, του Β-1 διαμερίσματος του δευτέρου υπέρ το ισόγειο ορόφου, του Γ-1 διαμερίσματος του τρίτου υπέρ το ισόγειο ορόφου και των Δ-1 και Δ-2 διαμερισμάτων του τέταρτου υπέρ το ισόγειο ορόφου της ίδιας πολυκατοικίας, η οποία έχει συσταθεί με τη νόμιμα μεταγραμμένη υπ' αριθ. ...πράξη σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας και Κανονισμού Πολυκατοικίας του Σ/φου Αθηνών Γεωργίου Μίχα και διέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 1002 και 1117 του ΑΚ και του ν. 3741/1929.

Τα καταστήματα αυτά ο Π1 τα έχει μισθώσει στο ..., ο οποίος τα χρησιμοποιεί ως ενιαίο κατάστημα ουζερί-ταβέρνα. Ο μισθωτής αυτός, έχοντας τη συναίνεση του Π1, στα ισόγεια καταστήματα του οποίου διατηρείται, σύμφωνα με το άρθρο (14° φύλλο, δεύτερη σελίδα) της πιο πάνω πράξης και κανονισμού της πολυκατοικίας, "το δικαίωμα της αποκλειστικής χρήσης της πρασιάς, δια της τοποθέτησης τραπεζιών, καθισμάτων και πάσης εν γένει χρήσεως, πλην μιας εισόδου πλάτους ενός ως έγγιστα μέτρου αφιεμένης έμπροσθεν της εισόδου τω αριστερά τω προσβλέποντι καταστήματος", κάλυψε την επιφάνεια της πρασιάς και τον εν συνεχεία αυτής κοινόχρηστο δημοτικό χώρο μέχρι της οδού ...

συνολικού πλάτους 14,00 μ, εκτός της λωρίδας του πεζοδρομίου πλάτους περίπου 1,00 μ. (δηλ. 13,00 χ 18,50 = 240,50 μ2) με μόνιμη κατασκευή αποτελούμενη από στύλους ξύλινους, τεγίδες (οριζόντια στοιχεία) ξύλινες ή σιδηρές και οροφή από δετό χονδρό πανί, ενώ επί των τεγίδων υπάρχουν μόνιμες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις φωτισμού και αερισμού του χώρου (ανεμιστήρες) και οι κατακόρυφες επιφάνειες περιμετρικά έχουν καλυφθεί από χονδρό νάιλον.

Με την κατασκευή αυτή είναι εμφανής η επέκταση των καταστημάτων του ισογείου με κλειστή μόνιμη κατασκευή εντός της οποίας έχουν αναπτυχθεί τραπεζοκαθίσματα. Η κατασκευή αυτή διακόπτεται από ένα διάδρομο πλάτους 2,00 μ., που αποτελεί την πρόσβαση στην είσοδο της πολυκατοικίας και βρίσκεται απέναντι από την εξώπορτα και από διάδρομο στο δεξιό άκρο του οικοπέδου, ο οποίος φέρει και εξώπορτα και οδηγεί κι αυτός προς την πολυκατοικία.

Η εν λόγω πρασιά έχει στρωθεί με πλάκες και καλύπτεται από τις παραπάνω προβλέψεις του κανονισμού της πολυκατοικίας στον Γ.Ο.Κ. καθόσον ο χώρος της πρασιάς εν πολλοίς στεγάζεται με τέντες, οι οποίες φέρονται επί στύλων, που έχουν στηθεί όχι στο χώρο της πρασιάς αλλά στον κοινόχρηστο δημοτικό χώρο. Οι τέντες αυτές φτάνουν ως την άκρη των εξωστών, πλάτους 1,30 μ.

που υπάρχουν στην όψη της πολυκατοικίας, στο επίπεδο της πλάκας οροφής του ισογείου...Πρέπει να σημειωθεί ότι έχει εκδοθεί και η υπ' αριθμ. ... άδεια χρήσης κοινόχρηστων χώρων του Δήμου Πειραιώς για τοποθέτηση τραπεζοκαθισμάτων και η υπ' αριθ. ... έγκριση της Β' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων...

Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, εκ του ότι, όπως δέχεται ο πραγματογνώμονας, δεν υπάρχει κανένας διαχωρισμός μεταξύ των θαμώνων των δύο καταστημάτων και των διερχομένων προς την είσοδο της πολυκατοικίας, δεν εμποδίζεται η πρόσβαση στην είσοδο της πολυκατοικίας, ούτε εμποδίζεται η εν λόγω πρόσβαση από την προαναφερόμενη διαμόρφωση του επίμαχου χώρου λόγω των παραπάνω κατασκευών, ενόψει του παραπάνω υπάρχοντος επαρκούς διαδρόμου πλάτους 2,00 μέτρων.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα ουδεμία ενέργεια από την πλευρά της Διοίκησης και της Πολεοδομίας έχει γίνει σε βάρος του Π1 ως προς τη λειτουργία των προαναφερόμενων εγκαταστάσεων. Α) Όπως διαπιστώθηκε από τον παραπάνω πραγματογνώμονα, δεν αναιρείται δε η διαπίστωση αυτή από κάποιο αποδεικτικό μέσο,..".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε το αίτημα της αγωγής των αναιρεσειόντων, να υποχρεωθεί ο αναιρεσίβλητος οροφοκτήτης να απομακρύνει από την κοινόκτητη, αλλά ιδιόχρηστη του τελευταίου πρασιά της πολυκατοικίας το πρόσθετο κατάστημα, που κατασκεύασε σ' αυτή. Έτσι όμως που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες, που καθιστούν ανέφικτο τον έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής των αναφερομένων στη μείζονα αιτιολογία ουσιαστικών διατάξεων.

Διότι, ενώ δέχεται ότι με τη συστατική της οροφοκτησίας και τον κανονισμό της πολυκατοικίας των διαδίκων ορίστηκε ότι τα καταστήματα του αναιρεσιβλήτου έχουν "το δικαίωμα της αποκλειστικής χρήσης της πρασιάς, δια της τοποθέτησης τραπεζιών, καθισμάτων και πάσης εν γένει χρήσεως..." και ότι ο αναιρεσίβλητος "...κάλυψε την επιφάνεια της πρασιάς και τον εν συνεχεία αυτής κοινόχρηστο δημοτικό χώρο...

με μόνιμη κατασκευή, αποτελούμενη από στύλους ξύλινους, τεγίδες (οριζόντια στοιχεία) ξύλινες ή σιδηρές και οροφή από δετό χονδρό πανί, ενώ επί των τεγίδων υπάρχουν μόνιμες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις φωτισμού και αερισμού του χώρου (ανεμιστήρες) και οι κατακόρυφες επιφάνειες περιμετρικά έχουν καλυφθεί από χονδρό νάϊλον.

Με την κατασκευή αυτή είναι εμφανής η επέκταση των καταστημάτων του ισογείου με κλειστή μόνιμη κατασκευή, εντός της οποίας έχουν αναπτυχθεί τραπεζοκαθίσματα,...", στη συνέχεια απορρίπτει ως αβάσιμο το ως άνω αίτημα της αγωγής για απομάκρυνση της εν λόγω κατασκευής, χωρίς να διευκρινίζει με σαφήνεια ότι η επίμαχη αυτή μόνιμη κατασκευή στην κοινόκτητη πρασιά είναι μέσα στα πλαίσια της αποκλειστικής χρήσης αυτής, που παραχωρήθηκε στον αναιρεσίβλητο και χωρίς να καθορίζει τα κριτήρια, με βάση τα οποία δέχτηκε ότι η εν λόγω μόνιμη κατασκευή επιτρέπεται από τον προαναφερθέντα όρο του κανονισμού και συγκεκριμένα περιλαμβάνεται στην "πάσα εν γένει χρήση" της πρασιάς, που με αυτήν συμφωνήθηκε να ασκεί ο αναιρεσίβλητος.

Επίσης, ενώ, όπως προκύπτει από την αγωγή τους, οι αναιρεσείοντες το πιο πάνω αίτημά τους στηρίζουν και στο ότι η επίμαχη κατασκευή παραβλάπτει τη χρήση των ιδιοκτησιών τους και εκ του ότι αλλοιώνει "αισθητά και καταλυτικά" την αρχιτεκτονική και αισθητική εμφάνιση της πολυκατοικίας, το Εφετείο, δεχόμενο ότι δεν παραβλάπτονται οι συνιδιοκτήτες αναιρεσείοντες από την εν λόγω μόνιμη κατασκευή στην πρασιά, δεν διευκρινίζει και αν η κατασκευή αυτή δεν παραβλάπτει την αρχιτεκτονική και αισθητική εμφάνιση της πολυκατοικίας, ώστε να δικαιολογείται η ως άνω κρίση της για απόρριψη του προαναφερομένου αγωγικού αιτήματος.

Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, κατά το βάσιμο σχετικό δεύτερο λόγο της αναίρεσης.

ΙΙ. Μετά από αυτά πρέπει ν' αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση εν μέρει και συγκεκριμένα μόνο ως προς το αίτημα της αγωγής των αναιρεσειόντων, που προαναφέρθηκε, να παραπεμφθεί η υπόθεση μόνο κατά το αναφερόμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο δικαστήριο που την εξέδωσε, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους, πλην εκείνων που δίκασαν (άρθρο 580 παρ.3 ΚΠολΔ) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος, στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 365/2004 απόφαση του Εφετείου Πειραιώς κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 5 Μαΐου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 11 Ιουνίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ